سعدی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سعدی شیرازی
[[پرونده:
Portrait of Saadi
|200px]]
نام اصلی لقب: مشرف‌الدین (شرف‌الدین)
کنیه: ابومحمد
نام کوچک: مصلح
نام پدر: عبدالله
تخلص: سعدی
نسبت: شیرازی
زمینهٔ کاری شاعر و نویسنده
زادروز ۵۸۵ یا حدود ۶۰۶ هـ.ق. /

حدود ۵۸۹ خورشیدی/
۱۲۱۰ میلادی[۱]
شیراز، ایران

مرگ حدود ۶۹۱ هـ.ق. /

حدود ۶۷۰ یا ۶۷۱ خورشیدی/
۱۲۹۱ یا ۱۲۹۲ میلادی[۱]
شیراز، ایران

ملیت ایرانی
محل زندگی شیراز، مصر، فرنگ، ...
جایگاه خاکسپاری ۲۹°۳۷′۲۱.۱۴″ شمالی ۵۲°۳۴′۵۹.۴۶″ شرقی / ۲۹.۶۲۲۵۳۸۹° شمالی ۵۲.۵۸۳۱۸۳۳° شرقی / 29.6225389; 52.5831833
در زمان حکومت سلطان محمد خوارزمشاه، سلطان غیاث‌الدین پیرشاه
رویدادهای مهم هجوم مغولان
لقب استاد سخن، پادشاه سخن، شیخ اجلّ، حضرت شیخ، شیخ، شیرین‌سخن، شیرین‌زبان، مشرف‌الدین
سبک نوشتاری سبک عراقی
کتاب‌ها گلستان به نثر و بوستان به نظم و…
دیوان سروده‌ها بوستان (در بحر متقاربغزلیات، مواعظ، مراثی، ...
تخلص سعدی
دلیل سرشناسی نظم و نثر آهنگین و قویِ آثارش

سعدی شیرازی (۶۰۶ - ۶۹۱ هجری قمری) شاعر و نویسندهٔ پارسی‌گوی نامدار ایرانی است. نامِ کاملِ او ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلح بن عبدالله بن مشرّف سعدی شیرازی است[۲] و آوازهٔ او بیشتر به‌خاطر نظم و نثر آهنگین، گیرا و قوی اوست. اهل ادب به او لقب استادِ سخن، پادشاهِ سخن، شیخِ اجلّ و حتی به‌طور مطلق، استاد داده‌اند. آثار معروفش کتاب گلستان و بوستان و نیز غزلیات و دیوان اشعار اوست که به مجموع آثار او کلیات سعدی می‌گویند.

زندگی‌نامه[ویرایش]

سعدی به احتمال زیاد در سال ۶۰۶ هجری قمری (برابر با حدود ۵۸۹ خورشیدی و ۱۲۱۰ میلادی) در شیراز زاده شده است.[۲] با این حال، برخی از صاحبنظران، تولد وی را در حدود سال ۵۸۵ هجری قمری می‌دانند.[۲] با توجه به این که منبع بیرونی مشخصی در مورد زادروز سعدی گزارشی نداشته است، هر دو تاریخ ذکر شده، بر اساس استنباط صاحبنظران از آثار خود سعدی به دست آمده است.[۳]

نام کوچک سعدی، مصلح (یا مصلح‌الدین)، از نام پدربزرگ پدری‌اش اقتباس شد.[۲] او در کودکی پدرش را از دست داد و تحت تکفل پدربزرگ مادری خود، مسعودبن مصلح الفارسی، قرار گرفت.[۲] در دوران کودکی، مقدمات علوم ادبی و شرعی را در شیراز آموخت.[۲] اما اوضاع نابسامان ایران در پایان دوران سلطان محمد خوارزمشاه و به‌ویژه حملهٔ سلطان غیاث‌الدین خوارزمشاه، برادر جلال‌الدین خوارزمشاه به شیراز (که در سال ۶۲۰ هجری قمری واقع شد)، سعدی را بر آن داشت که در روزگار جوانی شیراز را ترک کند و به بغداد برود.[۲]

سعدی حدودا از سال ۶۲۳ قمری[۳]، در مدرسه نظامیه بغداد مشغول به تحصیل شد و از حضور استادان بنام دوران خود از جمله ابوالفرج بن جوزی و شهاب‌الدین عمر سهروردی بهره برد.[۲] به استناد یکی از سروده‌های سعدی،[۴] او در این دوره از مدرسه نظامیه شهریه دریافت می‌کرده‌است. سعدی پس از تحصیل در نظامیه، شغل واعظی پیشه می‌کند که مستلزم سفر به مناطق مختلف و ارائه خطابه و ارشاد مردم است.[۵]

سعدی سفر خود به مناطق مختلف را در سال ۱۱۲۶ میلادی آغاز کرد. مسلم است که سعدی به حجاز، شام و روم سفر کرده‌است.[۲] با این حال، نشانه‌هایی از سفر به هندوستان، ترکستان، آسیای صغیر، غزنین، آذربایجان، فلسطین، چین، یمن و آفریقای شمالی هم در سروده‌های وی یافت می‌شود. اما به نظر می‌رسد که بعضی از این سفرها داستان‌پردازی باشند و منطقاً پایهٔ نمادین و اخلاقی داشته باشند. این جهانگردی به روایتی سی سال به طول انجامید. حکایت‌هایی که سعدی در گلستان و بوستان آورده‌است، نگرش و بینش او را نمایان می‌سازد.
سعدی در حدود سال ۶۵۵ قمری به شیراز بازگشت[۲] و در خانقاه ابوعبدالله بن خفیف ساکن شد.[۲] حاکم فارس در این زمان اتابک ابوبکر بن سعد زنگی (حکومت: ۶۲۳–۶۵۸ هـ. ق) بود که برای جلوگیری از هجوم مغولان به فارس، به آنان خراج می‌داد و یک سال بعد به فتح بغداد به دست مغولان (در ۴ صفر ۶۵۶) به آنان کمک کرد. در دوران ابوبکربن سعدبن زنگی، شیراز پناهگاه دانشمندانی شده‌بود که از دَم تیغِ تاتار جان سالم به‌دربرده‌بودند. در دوران وی، سعدی مقامی ارجمند در دربار به‌دست آورده‌بود. در آن زمان، ولیعهد مظفرالدین ابوبکر به نام سعدبن ابوبکر، به سعدی ارادت بسیار داشت. سعدی بوستان را، که سرودنش در ۶۵۵ قمری به پایان رسید، به نام بوبکر سعد کرد و آن را به وی تقدیم نمود. کمتر از یک سال بعد از تدوین بوستان، در بهار سال ۶۵۶، دومین اثرش گلستان را به نام ولیعهد سعدبن ابوبکربن زنگی نگاشت، و خود در «دیباچهٔ» گلستان می‌گوید: «هنوز از گلستانِ بُستان بَقیتی موجود بود که کتاب گلستان تمام شد.»[۶] ظاهراً در اینجا منظور سعدی از «بُستان»، کتاب بوستانِ اوست؛ البته دربارهٔ نام‌گذاری بوستان و زمانِ نام‌گذاریِ آن، میان پژوهشگران اختلاف‌نظر وجود دارد.

تاریخ درگذشت سعدی را در منابع گوناگون، یکی از سال‌های ۶۹۰ تا ۶۹۵ هجری قمری ذکر کرده‌اند.[۲] اما مورد اعتمادترین روایت این است که وی در ذیحجه سال ۶۹۰ هجری درگذشته[۲] و در همان خانقاهی که اقامت گزیده‌بود، به خاک سپرده شده‌است.

آوازه[ویرایش]

شواهدی وجود دارد که کلام سعدی، در زمان حیات و همچنین پس از مرگ وی، در هرکجا که به زبان فارسی سخن می‌گفته‌اند، شناخته‌شده بود.[۷] دامنه شهرت سعدی در زمانه حیاتش از هند تا آسیای صغیر گسترده بود.[۲]

امیرخسرو دهلوی و امیرحسن دهلوی دو شاعر فارسی‌سرای غیرایرانی (هندی) معاصر سعدی بودند که در سرایش غزل از سعدی پیروی می‌کردند.[۲] سیف فرغانی شاعر فارسی‌گوی دیگری است که در عصر سعدی و در آقسرا (در آسیای صغیر) می‌زیست. وی شیفته غزلیات سعدی بود و برخی از غزلیات سعدی را پاسخ گفته‌است. وی همچنین چندین قصیده در ستایش سعدی سروده و وی را سلطان سخن قلمداد کرده‌است.[۲] همام تبریزی و نزاری قهستانی نیز از دیگر شاعران هم عصر سعدی بودند که به وی ارادت می‌ورزیدند و از او تاثیز می‌پذیرفتند.[۸]

ابن بطوطه در گزارش سفر خود به چین، از امیرزاده شهر خنسا می‌نویسد که به شعر و موسیقی فارسی علاقه زیادی داشت و در محفل او آوازی به زبان فارسی خوانده می‌شد. این آواز آنقدر تکرار شد که ابن بطوطه آن را از بر شد و آن را گزارش کرد:[۷]

تا دل به مهرت داده‌ام در بحر غم افتاده‌ام
چون در نماز استاده‌ام گویی به محراب اندری

امروز می‌دانیم که این شعر، از سعدی است و به عبارتی، دایره نفوذ شعر سعدی تا چین هم گسترش داشته‌است.[۷]

به‌نظر می‌رسد که سعدی از عالم‌گیر بودن شعر و کلام خود آگاه بوده؛ چنان‌که در جایی مدعی می‌شود:[۷]

شنیده‌ام که مقالات سعدی شیراز همی‌برند به عالم چو نافه ختنی

آثار[ویرایش]

همه آثار سعدی اعم از شعر و نثر در کتاب کلیات سعدی جمع‌آوری شده‌است.[۲] از بین آثاری که در این کتاب آمده، بوستان و گلستان دو کتاب مستقلند. علاوه‌براین، غزلیات و هزلیات (یا خبیثات) نیز به‌صورت مستقل به چاپ رسیده‌اند. سایر آثار سعدی که در کتاب کلیات آمده‌است، عبارتند از: قصاید، مراثی، ملمعات و مثلثات، ترجیعات، صاحبیه، رباعیات و مفردات.[۲]

قصاید، شامل قصیده‌های عربی و قصیده‌های فارسی است. قصیده‌های عربی در حدود هفتصد بیت است[۲] و عموما دارای مضامین غنایی یا مدح است.[۲] یکی از این قصیده‌ها، در مرثیه آخرین خلیفه عباسی، المستعصم بالله سروده‌شده‌است.[۲] قصیده‌های فارسی نیز دارای مضامین موعظه و توحید و مدح است.[۲]

مراثی، مشتمل بر چند قصیده در مرثیه چند تن از رجال معاصر سعدی از جمله مستعصم (خلیفه عباسی)، ابوبکر بن سعد بن زنگی (اتابک فارس) و سعد بن ابوبکر (اتابک فارس) است.[۲]

صاحبیه، مجموعه‌ای از قطعات فارسی و عربی است.[۲]

سعدی، علاوه بر گلستان، آثار دیگری نیز به نثر دارد، که عبارتند از نصیحةالملوک، رساله عقل و عشق و مجالس پنج گانه.[۸]

همچنین (در نسخه‌های چاپی پاکستان و هند) کتاب شعر دیگری با نام کریما به سعدی نسبت داده شده است. این کتاب مثنوی است و در بحر متقارب سروده شده است. اصالت این انتساب با توجه به قوی نبودن اشعار و موجود نبودن اسناد خطی از آن، محل شک است.[۸]

سعدی، در زمان حیات خود، نسبت به جمع‌آوری و تدوین آثارش مبادرت می‌ورزیده‌است؛ چنانکه این امر در مورد گلستان، بوستان و طیبات مسلم است.[۲] اما نخستین نسخه‌ای که از کلیات سعدی در دست است، در سال ۷۱۸ قمری؛ یعنی کمتر از سی سال پس از درگذشت سعدی توسط علی بن احمد بن ابی بکر بیستون گردآوری شده‌است.[۲] در این نسخه، غزلیات سعدی به‌ترتیب الفبای حرف آخر ابیات مرتب شده‌اند.[۲] ترتیب قرار گرفتن فصول مختلف کلیات سعدی در نسخه‌های بعدی نیز کم و بیش از این نسخه اقتباس شده‌است.[۲]

در حال حاضر اصلی ترین نسخه تصحیح شده از کلیات سعدی، تصحیح محمدعلی فروغی است که در سال ۱۳۲۰ منتشر شده‌است.[۸] یکی دیگر از نسخه‌های مشهور این کتاب، تصحیح غلامحسین یوسفی است.[نیازمند منبع]

بوستان[ویرایش]

نوشتار اصلی: بوستان
برگه‌ای از بوستان سعدی، نوشته‌شده در بخارا در سال ۱۵۳۹ میلادی. این اثر ارزشمند امروزه در موزهٔ هنر نلسون اَتکینز واقع در کانزاس سیتی در ایالات متحدهٔ آمریکا نگهداری می‌شود.

بوستان، یکی از آثار منظوم سعدی و یکی از شاهکارهای ادب فارسی به شمار می‌آید.[۲] این کتاب در نسخه‌های قدیمی، سعدی‌نامه نامیده می‌شد؛ اما بعدها به بوستان شهرت یافت.[۲] بوستان به نظم (شعر) نوشته شده و مشتمل بر حدود چهار هزار بیت شعر است.[۲] قالب شعری آن مثنوی و همانند شاهنامه فردوسی در بحر متقارب (فعولن فعولن فعولن فَعَل/ فَعول) سروده‌شده‌است. بوستان، کتابی اخلاقی و آموزشی است و سعدی آرمانشهر مطلوب خود را در آن به تصویر کشیده‌است.[۸]

چنان‌که سعدی خود اشاره کرده‌است، نگارش آن را در ۶۵۵ ه‍. ق. به پایان برده و به ابوبکربن سعد زنگی تقدیم کرده‌است.[۲]

بوستان با یک مقدمه نسبتا طولانی شروع می‌شود که در حمد خداوند، ستایش پیامبر اسلام، بیان دلیل نگارش کتاب و مدح ابوبکربن سعد زنگی و سعدبن ابوبکر (حاکمان وقت فارس) سروده‌شده‌است.[۹] این کتاب در ده فصل (اصطلاحا ده باب) نوشته شده‌است که عبارتند از: «عدل»، «احسان»، «عشق»، «تواضع»، «رضا»، «ذکر»، «تربیت»، «شکر»، «توبه»، و «مناجات و ختم کتاب».[۲] حجم این باب‌ها متفاوت است و به‌جز باب اول و پنجم، همگی با یک مقدمه نسبتا کوتاه شروع می شوند.[۹] هر باب مشتمل بر حکایت‌هایی است که به‌صورت پی‌درپی نقل می‌شوند.[۹] با احتساب دیباچه، مجموعا ۱۸۳ حکایت در این کتاب (بر اساس نسخه تصحیح شده دکتر غلامحسین یوسفی) نقل شده است.[۹]

حکایت‌های بوستان از نظر پیچیدگی و ساختار، یکسان نیستند؛ برخی از ساختار داستانی پیچیده‌تری برخوردارند و حوادث و اشخاص متعددی را در بر می‌گیرند، درحالی‌که برخی دیگر ساده و درحد حکایت‌واره‌اند.[۹]

گلستان[ویرایش]

نوشتار اصلی: گلستان
شعری از گلستان

سعدی کتاب گلستان را در سال ۶۵۶ هجری قمری؛ یعنی یک سال پس از نگارش بوستان نوشته‌است. این کتاب به نثر آهنگین و آمیخته با نظم و در هشت فصل (اصطلاحا هشت باب) نوشته شده‌است. هشت باب گلستان عبارتند از: سیرت پادشاهان، اخلاق درویشان، فضیلت قناعت، فوائد خاموشی، عشق و جوانی، ضعف و پیری، تأثیر تربیت، و آداب صحبت. گلستان، یکی از تأثیرگذارترین کتاب‌های نثر در ادبیات فارسی است.[۱۰]

کتاب گلستان را می‌توان گزارش سعدی از جامعه زمان خود دانست که در آن اوضاع فرهنگی و اجتماعی مردم به صورت واقعی به تصویر کشیده شده‌است.[۸]

این کتاب، مجموعه‌ای از حکایت‌های مستقل و حاوی اندرزها و جمله‌های قصار است. اما هنر داستان‌گویی و ایجاز نگارنده، مانع از آن می‌گردد که وجه تعلیمی آن باعث ملالت خواننده شود. سعدی در گلستان، از پرداختن به تاریخ‌نگاری و تذکره‌نویسی پرهیز می‌کند و صرفاً به بیان امور مربوط به زندگی و منش مخاطبان می‌پردازد.[۱۱]

حکایت‌های گلستان، فراخور موضوع، کوتاه یا بلند می‌شود.[۱۲] در برخی از حکایت‌ها، شخصیت‌های خیالی یا واقعی ثالثی وجود دارند و ایفای نقش می‌کنند؛ اما در برخی از حکایت‌ها، نگارنده حاضر و ناظر است. برخی از این رخدادها، رخدادهای واقعی زندگی او و برخی صرفاً رخدادهای تخیلی است.[۱۲]

این کتاب به لحاظ سبک و سیاق در زمره مقامات جای می‌گیرد.[۵][۱۱] با این حال، علی‌رغم این که دشوار نویسی و اطناب در مقامه‌های نویسندگان قبلی متداول بود، حکایات گلستان، موجز و تا سرحد امکان نزدیک به زبان عامه نوشته شده‌است.[۱۲]

سعدی در نگارش نثر آهنگین گلستان، از تقارن‌های لفظی و داستانی استفاده می‌کند؛ اما دچار تکلف و تصنع نمی‌شود. کلمه‌ها و ترکیب‌های پیچیده و دور از ذهن در گلستان به کار نمی‌رود و به‌همین دلیل، این کتاب از کتاب‌هایی مانند مقامات حمیدی، تاریخ وصاف و تاریخ جهانگشای جوینی ساده‌تر و روان‌تر است.[۱۳]

سعدی در گلستان، سبک شخصی و فردی خود را برگزیده‌است[۱۳] که از حیث سادگی نگارش، به ویژگی‌های سبک خراسانی نزدیک است.[۱۳] برخی از صاحب‌نظران، گلستان را اوج آمیزش دو سبک نثر موزون خواجه عبدالله انصاری و قاضی حمیدالدین حمیدی بلخی می‌دانند.[۱۳]

بسیاری از شاعران و نویسندگان پس از سعدی با الهام از کتاب گلستان و یا به تقلید از آن، آثاری را خلق کرده‌اند. از جمله این آثار می‌توان به بهارستان جامی[۱۴][۵]، پریشان قاآنی[۱۴][۵]، منشآت قائم مقام فراهانی[۱۴]، نگارستان معینی جوینی[۵]، روضه خلد مجد خوافی[۱۴] و بسیاری آثار دیگر اشاره نمود. با این حال، هیچ‌یک از این آثار نتوانستند به موفقیت و جایگاهی مانند گلستان برسند.[۱۴]

کتاب گلستان نخستین بار در تبریز در سال ۱۸۲۲ میلادی به چاپ رسید. تا قبل از گلستان، هیچ کتاب دیگری به زبان فارسی با استفاده از دستگاه چاپ منتشر نشده بود.[۱۴] محمدعلی فروغی در سال ۱۳۱۶ خورشیدی گلستان را برای اولین بار، به طور علمی تصحیح کرد.[۱۴] پس از آن شرح‌ها، فرهنگ‌ها و تصحیح‌های مختلفی از گلستان منتشر شد که یکی از مهم‌ترین و دقیق‌ترین آنها، تصحیح دکتر غلامحسین یوسفی است که در سال ۱۳۶۸ عرضه گردید.[۱۴]

غزلیات[ویرایش]

غزلیات سعدی مجموعهٔ شعرهایی‌ست که سعدی در قالب غزل سروده و تاکنون چندین تصحیح از آن‌ها بوسیلهٔ استادان زبان و ادب فارسی منتشر شده‌است. سعدی حدود ۷۰۰ غزل دارد.[۸]

سعدی در سرایش غزلیات، به زبان سنایی و انوری توجه ویژه داشته‌است.[۳] بسیاری از صاحبنظران بر این عقیده‌اند که غزل در اشعار سعدی و حافظ به اوج رسیده‌است.[۳]

محور بیشتر غزل‌های سعدی، عشق است.[۸] سعدی از معدود شاعرانی است که غزل‌های عاشقانه‌اش از ابتدا تا انتها عاشقانه باقی می‌ماند.[۳] غزل‌های عاشقانهٔ سعدی، به سادگی، خلوص و زمینی بودن شهره‌اند.[۳] سعدی همچنین در سرایش غزلیات خود، به وزن‌های دوری (اوزان طرب‌انگیز مانند فَعَلاتُ فاعِلاتُن فَعَلاتُ فاعِلاتُن یا مُفتَعِلُن مَفاعِلُن مُفتَعِلُن مَفاعِلُن) توجه ویژه‌ای نشان داده‌است.[۱۵]

علاوه بر غزل‌های عاشقانه، سعدی غزل‌های عارفانه و غزل‌های پندآموز نیز سروده‌است.[۳] فروغی در تدوین کلیات سعدی، غزل‌های پندآموز و عارفانه را از بقیه غزل‌ها جدا کرده و در فصلی مجزا با عنوان مواعظ آورده‌است.[۳]

غزلیات سعدی در چهار کتابِ طیبات، بدایع، خواتیم و غزلیات قدیم گردآوری شده‌است.[۲] غزلیات قدیم را سعدی در دوره جوانی سروده و سرشار از شور و شعف است. خواتیم مربوط به در دوران کهنسالی سعدی و دربرگیرنده زهد و عرفان و اخلاقیات است. بدایع و طیبات، مربوط به دوران میانسالی و پختگی سعدی اند؛ هم شور و شعف جوانی و هم زهد و عرفان را در بر می‌گیرند. طیبات و بدایع به لحاظ هنری نیز به دو بخش دیگر برتری دارد.[۱۵]

در عین حال که سبک شعریِ سعدی از توانِ تخیّل و تصویرآفرینی پیچیده و بالایی بهره دارد، به‌گونهٔ شگفت‌انگیز و نبوغ‌آمیزی ساده و روان است؛ سادگی و روانی‌ای که حاصل و زاییدهٔ شیوهٔ موجز، نرم، آرام، و دل‌نشین بیان اوست.[۱۶]

تأثیرگذاری[ویرایش]

بر زبان فارسی[ویرایش]

بی تردید، کلام سعدی تأثیر انکارناپذیری در زبان و ادبیات فارسی داشته‌است؛ به‌طوری‌که شباهت قابل توجهی بین زبان فارسی امروزی و زبان سعدی وجود دارد. محمدعلی فروغی در این باره می‌گوید:[۱۱]

«گاهی شنیده می‌شود که اهل ذوق اعجاب می‌کنند که سعدی هفتصد سال پیش به زبان امروزی ما سخن گفته‌است، ولی حق این است که سعدی هفتصد سال پیش به زبان امروزی ما سخن نگفته‌است؛ بلکه ما پس از هفتصد سال به زبانی که از سعدی آموخته‌ایم سخن می‌گوییم؛ یعنی سعدی شیوه نثر فارسی را چنان دلنشین ساخته که زبان او زبان رایج فارسی شده‌است.»

شعر و نثر سعدی، همواره به‌عنوان یکی از منابع متداول برای آموزش زبان فارسی مطرح بوده‌است. کتاب گلستان، سالیان زیادی به عنوان منبع آموزشی برای مکتب‌خانه‌ها و مدرسه‌ها مورد استفاده واقع می‌شده‌است.[۱۴] به گفته ادوارد براون، ایران‌شناس مشهور بریتانیایی، طی شش قرن و نیم، هرجا به تحصیل زبان فارسی پرداخته شده، نخستین کتاب‌هایی که به دست محصل داده‌اند، آثار سعدی بوده‌است.[۱۱]

در بسیاری از موارد، بخش‌هایی از شعرها و حکایت‌های سعدی، در فارسی امروز به‌صورت اصطلاح یا ضرب‌المثل به‌کارمی‌رود.[۱۱] تنها از کتاب گلستان، بیش از ۴۰۰ عبارت به عنوان ضرب‌المثل وارد زبان فارسی شده‌است.[۳] از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • مشک آن است که خود ببوید…
  • ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی، کاین ره که تو می‌روی به ترکستان است
  • ... ادب از که آموختی؟ از بی‌ادبان
  • از کوزه همان برون تراود که در اوست
  • آن را که حساب پاک است، از محاسبه چه باک است؟

بر غرب[ویرایش]

صفحهٔ عنوانِ ترجمهٔ آندره دو ریه از قسمت‌هایی از گلستان، منتشرشده در سال ۱۶۳۴

سعدی اولین شاعر ایرانی است که آثار او به یکی از زبان‌های اروپایی ترجمه شده است.[۱۷] آندره دو ریه در سال ۱۶۳۴ میلادی قسمت‌هایی از گلستان را به زبان فرانسوی ترجمه کرد.[۱۸] دو دهه پس از ترجمهٔ او، یعنی در ۱۶۵۴، آدام اولئاریوس، ترجمهٔ کاملی از بوستان و گلستان را به زبان آلمانی منتشر کرد.[۱۸]

ترجمه آثار سعدی به زبان فرانسوی و سپس دیگر زبان‌های اروپایی، زمینه نفوذ ادبیات و اندیشه سعدی در غرب را ایجاد نمود؛ به‌طوری که آثار سعدی، قبل از نوگرایان ایرانی، مورد توجه نوگرایان غربی قرار گرفت.[۳] نوگرایان فرانسوی در قرن هجدهم میلادی، آثار سعدی را نوعی انتقاد اجتماعی یافته‌بودند که می‌توانستند با توجه به ویژگی‌های جامعه خود، از آن الگوبرداری کنند.[۱۷]

ژان دو لا فونتن یکی از مشهورترین حکایت‌نویسان فرانسوی است که در خلق آثار خود به کلیله و دمنه، انوار سهیلی و گلستان سعدی توجه داشته‌است.[۱۷] وی در برخی از آثار خود، بدون کم و کاست از حکایات سعدی اقتباس کرده‌است.[۱۷]

ولتر، نویسنده مشهور عصر روشنگری در فرانسه، در بخش‌هایی از رمان فلسفی صادق، تحت تأثیر گلستان سعدی بوده‌است.[۱۷]

دنیس دیدرو از نویسندگان بزرگ قرن هفدهم فرانسه است که آثار سعدی را ستایش کرده است. به‌طور خاص، باب اول گلستان (در سیرت پادشاهان) مورد توجه وی قرار داشته‌است.[۱۷] دیدرو نیز، دیباچه و برخی از حکایات گلستان را به زبان فرانسوی ترجمه کرده‌است.[۱۷] ویکتور هوگو و آندره دوریه نیز از جمله متفکران غربی بودند که از سعدی متأثر شدند و در ستایش وی مقاله منتشر کرده‌اند.[۳]

گوته، شاعر بلندآوازه آلمانی، یکی از شاعران اروپایی است که در خلق آثار خود به ادبیات شرقی و به‌طور خاص، ادبیات فارسی توجه ویژه‌ای داشت.[۱۹] گوته، سعدی را می‌شناخته و در خلق آثار خود از سعدی تاثیر می‌پذیرفته‌است.[۲۰] یکی از کتاب‌های وی با نام دیوان غربی-شرقی، حاوی اشعاری است که از بوستان و گلستان سعدی اقتباس شده‌است.[۱۹] یکی از این اقتباس‌ها، داستان قطره بارانی است که با دیدن دریا، خود را ناچیز می‌شمارد و به‌سبب این فروتنی، صدفی او را در بر می‌گیرد و تبدیل به یک مروارید می‌شود.[۱۹] این داستان، عیناً از قطعه‌ای با مطلع «یکی قطره باران ز ابری چکید…» در بوستان اقتباس شده‌است. گوته، این دیوان خود را با نقل فارسی و ترجمه آلمانی یکی از اشعار گلستان به پایان می‌برد.[۱۹]

لازار کارنو، ریاضی‌دان مشهور فرانسوی، به سعدی علاقه خیلی زیادی داشت. این علاقه به حدی بود که نام سعدی را به‌عنوان نام میانی فرزندان خود برگزید. فرزند وی نیکولا سعدی کارنو، پدر علم ترمودینامیک و نوه وی ماری فرانسوا سعدی کارنو، رئیس جمهور فرانسه در سال‌های ۱۸۸۷ تا ۱۸۹۴ است که نام میانی هردو به افتخار سعدی انتخاب شده‌است.[۱۷]

شعر بنی‌آدم[ویرایش]

شعر «بنی‌آدم» سعدی بسیار مشهور است و در پیام فارسی که در مجموعه پیام‌های فضاپیمای ویجر (مجموعاً پیامهایی به ۵۵ زبان[۲۱]) برای فضاهای دوردست فرستاده شده‌است این شعر به عنوان پیام برگزیده شده‌است.[۲۲] (شنیدن پیام فارسی برای ساکنان فضا از وب‌گاه ویجر، ناسا) باراک اوباما رئیس جمهوری ایالات متحده نیز در پیام نوروزی سال ۲۰۰۹ این بیت از سعدی را قرائت کرد.[۲۳]

بنی آدم اعضای یک پیکرند[۲۴][۲۵][۲۶] که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی بدرد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار

و دبیرکل سازمان یونسکو[نیازمند منبع] در سخنرانی خود[نیازمند منبع] این شعر را برای حضار خواند.[۲۷]

در بخش شمالی سالن مذاکرات نمایندگان در سازمان ملل متحد،[۲۸] فرشی از استاد صیرفیان با شعر جاودانه سعدی در وسط فرش با الیاف طلا نقش بسته‌است. این فرش در سال ۲۰۰۵ میلادی، از سوی هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد و توسط استاد صیرفیان[۲۹] به سازمان ملل اهدا شد.[۳۰] این فرش برخلاف عادت سازمان ملل که هدایا را به نمایش نمی‌گذارد در محل مناسبی در سازمان ملل آویزان شد که کارشناسان می‌گویند این اقدام «به علت غیرممکن بودن مقاومت در برابر شعر سعدی» بوده‌است.[۳۱] بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد در سخنرانی سال ۲۰۱۲ خود در تهران با اشاره به این شعر گفت: «در ورودی سازمان ملل فرش عظیمی قرار دارد-فکر می‌کنم بزرگترین فرشی است که سازمان ملل دارد- که زینت بخش دیوار سازمان ملل و هدیه‌ای از سوی مردم ایران است. در کنار آن سخنان اعجاب آور سعدی شاعر بزرگ ایرانی قرار دارد.» و سپس شعر بنی آدم را خواند.[۳۲]

در بسیاری از منابع معتبر انگلیسی نوشته شده که این شعر بر سردر ورودی تالار ملل مقر سازمان ملل متحد در نیویورک نقش بسته‌است.[۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸][۳۹] حسن مکارمی خوشنویس ایرانی نیز در گفتگویی با مجلهٔ یونسکو کوریر به وجود این شعر بر سردر تالار اصلی اشاره کرده‌است.[۴۰]

ولی درمورد درست بودن این مطلب تردیدهایی نیز وجود دارد[۴۱][۴۲][۴۳] و عکسی نیز از این شعر بر سردر نام‌برده دیده نشده‌است.[نیازمند منبع] از جمله، مؤسس مرکز سعدی‌شناسی وجود هر گونه لوح و یا سردری را با این اشعار از سعدی در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک، رد می‌کند و معتقد است: «متأسفانه الان طوری شده که اگر این حرف را بزنیم، هیچ‌کس باور نمی‌کند و مردم واقعاً فکر می‌کنند شعر سعدی در سردر سازمان ملل متحد نوشته شده‌است حال آنکه نه سردری و نه تابلویی با اشعار سعدی در سازمان ملل وجود ندارد.»[۴۴]

محمدجواد ظریف سفیر پیشین ایران در سازمان ملل، در سال ۱۳۸۴ در گفتگویی با رسانه‌ها در این مورد گفته که: «از سال‌ها قبل و شاید از چندین دهه پیش معروف بود که شعر معروف «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند/که در آفرینش زیک گوهرند» منقوش و در سردر سازمان ملل آویخته شده‌است. در تحقیقاتی که ما کردیم در حداقل سه دههٔ گذشته، چنین کاری انجام نشده‌بود.»[۴۵]

گفتنی است که چاپ مصرع اول این شعر برروی اسکناس‌های یکصد هزار ریالی در سال ۱۳۸۹، موجب واکنش‌های رسانه‌ای گردید و روایت صحیح این بیت، از فرهنگستان زبان و ادب فارسی استعلام شد.[۴۶][۴۷][۴۸]

تاثیرپذیری[ویرایش]

از فردوسی[ویرایش]

سعدی به شاهنامه فردوسی علاقه‌مند بود و از آن تاثیر می‌پذیرفت؛ چنان که بارها از شاهنامه یاد کرده‌است و اشاره‌های مختلفی به نام های اساطیری شاهنامه، ابیات شاهنامه و خود فردوسی داشته است.[۴۹] این تاثیرپذیری را به‌خصوص در کتاب بوستان می‌توان دید که سعدی آن را در وزن و قالب شعری شاهنامه سروده‌است.[۴۹] علاوه‌براین، شباهت‌های محتوایی و دیدگاه‌های فکری مشترک را نیز می توان در آثار سعدی یافت.[۵۰]

از امام محمد غزالی[ویرایش]

سعدی، دانش‌آموخته نظامیه بغداد است و به واسطه تحصیل در این مدرسه، به صورت غیرمستقیم از تعالیم امام محمد غزالی بهره‌مند شده و از او تاثیر پذیرفته‌است. سعدی از وی با عنوان امامِ مرشد یاد می‌کند. به‌عقیده برخی از سعدی‌شناسان از جمله ضیاء موحد، بررسی اندیشه سعدی بدون در نظر گرفتن آثار غزالی به عنوان خاستگاه فکری و عقیدتی سعدی، میسر نیست.[۳]

دیدگاه‌های منتقدان[ویرایش]

با آغاز جنبش مشروطه در ایران، انتقاد از سعدی در میان برخی از روشنفکران رواج یافت. منتقدان، عموما آموزه‌های اخلاقی و حکمی سعدی را کهنه و ناسازگار با هنجارهای اجتماعی جدید قلمداد کرده و مورد نقد قرار داده‌اند.[۵۱] گروهی از منتقدان، آثار سعدی را دچار تناقض و فاقد نظم سیستماتیک می دانند؛ به طور مثال علی دشتی در کتاب قلمرو سعدی، اگرچه قدرت سخنوری سعدی را می‌ستاید، اما به برخی -از دیدِ وی- تناقض‌گویی‌ها در آثار وی اشاره می‌کند.[۱۱][۵۱]

گروهی دیگر از منتقدان نیز با تکیه بر برخی از حکایت‌ها و اشعار سعدی، دیدگاه‌های وی را مبتنی بر برخی از ضدارزش‌های امروزی؛ مانند جبرگرایی، عدم برابری حقوق اجتماعی زن و مرد و مواردی از این دست می‌دانند.[۵۱]

احمد کسروی تیر نقد را به سمت گرایش‌های جنسی سعدی نشانه گرفته و او را از این منظر مورد سرزنش قرار داده‌است.[۵۲][۵۳] میرزا آقاخان کرمانی ابیات عاشقانهٔ سعدی را مورد نقد اخلاقی قرار داده‌است.[۵۴] اسماعیل خویی و علی شریعتی بر گرایش‌های سازش‌کارانه و محافظه‌کارانهٔ سعدی انگشت گذاشته و از این لحاظ، وی را شایستهٔ نقد می‌بینند.[۵۵]

بخشی از دیدگاه‌های انتقادی که متوجه آثار سعدی شده، از جانب شاعران نوپرداز بوده که تلقی متفاوت و جدیدی از شعر و فرم پردازش آن داشته‌اند. احمد شاملو، شاعر نوپرداز معاصر، سعدی را اگرچه ناظم بزرگی می‌دانست؛ اما معتقد بود که آثار وی با معیارها و استنباط امروزی از شعر، مغایرت دارد.[۵۶] وی معتقد بود که سعدی تابع احساس نیست و عمیق نمی‌اندیشد؛ بلکه صرفا به زیبایی بیان می‌کند.[۵۶] از نظر نیما یوشیج، شاعر در پرداخت غنایی شعر باید به جای گفتن، نشان دهد.[۵۷] درحالی که به عقیده وی، اشعار سعدی فاقد چنین ظرافتی در خلاقیت معنایی و مفهومی است؛[۵۸] مثلا به جای این که اندوه را غیرمستقیم به تصویر بکشد، مستقیما به سراغ واژگانی نظیر ناله، گریه، روز وداع و عبارت‌هایی از این دست رفته‌است.[۵۷]

آرامگاه[ویرایش]

نوشتار اصلی: آرامگاه سعدی
آرامگاه سعدی شیراز

آرامگاه سعدی در شمال شرقی شیراز، در دامنهٔ کوه پهندژ و در کنار باغ دلگشا واقع شده است.[۵۹]

محل دفن سعدی، خانقاهی بود که او در زمان حیات خود آن را بنا کرده‌بود. این خانقاه، در نزدیکی سرچشمه‌های نهر رکناباد واقع شده‌بود.[۷] بنا به گزارش ابن بطوطه، (که حدوداً سی و پنج سال پس از درگذشت سعدی نوشته شده و قدیمی‌ترین گزارش موجود از آرامگاه سعدی است) مردم بازدیدکننده از مزار سعدی، جامه خود را در حوضچه‌هایی مرمرین می‌شستند.[۷] به باور مردم شیراز (که از قبل از سعدی و شاید قبل از اسلام وجود داشته)، شستشو در این آب، شفابخش بوده‌است.[۵۹]

برای اولین بار در قرن هفتم توسط خواجه شمس‌الدین محمد صاحب‌دیوانی وزیر معروف اباقاخان، مقبره‌ای بر فراز قبر سعدی ساخته شد. در سال ۹۹۸ ه‍. ق. به حکم یعقوب ذوالقدر، حکمران فارس، خانقاه شیخ ویران گردید و اثری از آن باقی نماند. تا این‌که در سال ۱۱۸۷ ه‍. ق. به دستور کریمخان زند، عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر فراز مزار شیخ بنا شد که شامل ۲ طبقه بود. طبقهٔ پایین دارای راهرویی بود که پلکان طبقه دوم از آنجا شروع می‌شد. در دو طرف راهرو دو اتاق کرسی‌دار ساخته شده بود. در اتاقی که سمت شرق راهرو بود، مزار سعدی قرار داشت و معجری چوبی آن را احاطه کرده بود. قسمت غربی راهرو نیز موازی قسمت شرقی، شامل دو اتاق می‌شد، که بعدها شوریده (فصیح‌الملک) شاعر نابینای شیرازی در اتاق غربی این قسمت دفن شد. طبقه بالای ساختمان نیز مانند طبقه زیرین بود، با این تفاوت که برروی اتاق شرقی که قبر سعدی در آنجا بود، به احترام شیخ اتاقی ساخته نشده بود و سقف آن به اندازه دو طبقه ارتفاع داشت. در دورهٔ قاجاریه (سال ۱۳۰۱) توسط فتحعلی‌خان صاحب‌دیوان مرمت شد و چند سال بعد نیز حبیب‌الله‌خان قوام‌الملک دستور تعمیر و ترمیم قسمتی از بنا را صادر کرد، و تولیت آن به " کربلایی سید زین العابدین چینی (حسینی نیک) سپرده شد و ایشان در سال ۱۳۲۱ ه‍. خ. در گذشت.

بنای فعلی آرامگاه سعدی از طرفِ انجمن آثار ملی در سال ۱۳۳۱ هـ. ش با تلفیقی از معماری قدیم و جدید ایرانی در میان عمارتی هشت ضلعی با سقفی بلند و کاشیکاری ساخته شد. روبه‌روی این هشتی، ایوان زیبایی است که دری به آرامگاه دارد.

سکه‌های پانصدریالی برنزی ایران از سال ۱۳۸۷ خورشیدی به نقش آرامگاه سعدی مزین شده‌است. همچنین طرح پشت اسکناس ده‌هزارتومانی (یکصدهزارریالی) نمایی از مقبرهٔ سعدی در شیراز می‌باشد.

در تاریخ آل یاسر آمده‌است که سعدی با حکیم نزاری قهستانی مرواداتی داشته‌است و سعدی برای دیدنِ نزاری به بیرجند آمده‌است (۱–۱)

روز سعدی[ویرایش]

نوشتار اصلی: روز سعدی

مرکز سعدی‌شناسی، از سال ۱۳۸۱ خورشیدی، روز ۱ اردیبهشت را روز سعدی، اعلام کرد و در اول اردیبهشت ۱۳۸۹ خورشیدی، در «اجلاس شاعران جهان» در شیراز، نخستین روز اردیبهشت، از سوی نهادهای فرهنگیِ داخلی و خارجی، به‌عنوان «روز سعدی» نامگذاری شد.[۶۰]

مدیر مرکز سعدی‌شناسی در اعلام برنامه‌های روز سعدی گفت:

اول اردیبهشت‌ماه هر سال در شیراز و برخی از شهرهای ایران و جهان فرصت مغتنمی برای گلگشت در بوستان و گلستان سعدی شیراز فراهم می‌شود و اندیشمندان و سعدی‌پژوهان، سعدی‌دوستان و هنرمندان هریک به فراخور دانش و ذوق خویش، به کلام و نوا و رنگ و نمایش از سعدی می‌گویند و عشق و حکمت و نیک‌پنداری او را ارج می‌نهند.[۶۱]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ http://www.iranicaonline.org/articles/sadi-sirazi
  2. ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ ۲٫۱۲ ۲٫۱۳ ۲٫۱۴ ۲٫۱۵ ۲٫۱۶ ۲٫۱۷ ۲٫۱۸ ۲٫۱۹ ۲٫۲۰ ۲٫۲۱ ۲٫۲۲ ۲٫۲۳ ۲٫۲۴ ۲٫۲۵ ۲٫۲۶ ۲٫۲۷ ۲٫۲۸ ۲٫۲۹ ۲٫۳۰ ۲٫۳۱ ۲٫۳۲ ۲٫۳۳ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج. سوم. چاپ هفتم. تهران: انتشارات فردوس، 1369. 584 تا 622. 
  3. ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ ۳٫۱۱ موحد، ضیاء. سعدی. چاپ پنجم. انتشارات نیلوفر، ۱۳۹۲. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۴۴۸-۵۸۱-۷. 
  4. «بوستان سعدی، باب هفتم». گنجور. «مرا در نظامیه ادرار بود/شب و روز تلقین و تکرار بود» 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ بهار، محمدتقی. سبک شناسی. ج. سوم. تهران: انتشارات امیرکبیر (سازمان کتابهای پرستو)، 1355. 111 تا 156. 
  6. گلستان به کوشش دکتر خلیل خطیب رهبر، سال ۱۳۴۸ خورشیدی
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ ۷٫۵ محمدعلی موحد. «صیت سخن سعدی». بخارا, ش. 81 (خرداد و تیر 1390): 25 تا 28. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ ۸٫۶ ۸٫۷ حسن لی, کاووس. «حدیث خوش سعدی؛ نظری به زندگی، روزگار، اشعار و اندیشه های سعدی». کتاب ماه ادبیات (خانه کتاب), ش. 48 (پیاپی 162) (فروردین 1390). 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ صیادکوه, اکبر و آزاده نجفیان. «بررسی عنصر شخصیت در حکایتهای بوستان سعدی». بوستان ادب (دانشگاه شیراز) دوم, ش. 2 (پیاپی 58) (تابستان 1389). 
  10. GOLESTĀN-E SAʿDI. Encyclopædia Iranica. Archived from the original on 26 January 2013. Retrieved 12 January 2012. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ ۱۱٫۵ داریوش شایگان. «سعدی: زمان اجتماعی اهل ادب». بخارا, ش. 98 (بهمن و اسفند 1392): 71 تا 85. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ میلانی, عباس. «سعدی و سیرت پادشاهان؛ مدخلی بر بحث سعدی و تجدّد». ایران شناسی, ش. 41 (بهار 1378): 78 تا 100. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ ۱۳٫۳ گودرزی, سلمان. «نگاهی به سبک گلستان سعدی و یکی از ویژگیهای واژگانی آن». فصلنامه علمی تخصصی پویش در آموزش علوم انسانی, ش. 1 (پاییز 1394). 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ ۱۴٫۴ ۱۴٫۵ ۱۴٫۶ ۱۴٫۷ ۱۴٫۸ کمالی سروستانی, کورش. «وین گلستان همیشه خوش باشد». روزنامه جام جم, 31 فروردین 1393. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ حیدری, علی. «دگرگونی سعدی در غزل». پژوهشنامه ادب غنایی (دانشگاه سیستان و بلوچستان), ش. بیست و یکم (پاییز و زمستان 1392): 83 تا 102. 
  16. سعدی، مصلح بن عبدالله. غلامحسین یوسفی. غزل‌های سعدی. تهران: سخن، ۱۳۸۵. ص۴۵. شابک ‎۹۶۷-۳۷۲-۱۷۳-۶. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ ۱۷٫۵ ۱۷٫۶ ۱۷٫۷ آذر, امیراسماعیل و مریم برزگر. «نخستین شاعران تأثیرگذار در غرب (سعدی، خیام، فردوسی)». فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی (دانشگاه آزاد اسلامی), ش. 30 (تابستان 1393): 63 تا 79. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ https://en.wikipedia.org/wiki/Saadi_Shirazi
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ ۱۹٫۳ فکری ارشاد, جهانگیر. «تاثیر سعدی بر گوته». مجله وحید (دانشگاه اصفهان), ش. 225 (بهمن 1356): 42 تا 46. 
  20. فیروزآبادی, سید سعید. «سعدی و گوته (نگاهی به دیوان غربی - شرقی و تأثیر کلام سعدی بر گوته)». ادبیات تطبیقی جیرفت, ش. 1 (بهار 1386). 
  21. http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/languages/languages.html
  22. Voyager: the interstellar Mission. Persian message، بازدید: مارس ۲۰۱۰.
  23. A New Year, A New Beginning | The White House
  24. گلستان سعدی، باب اول، تصحیح محمدعلی فروغی
  25. گلستان سعدی، باب اول، تصحیح محمدعلی فروغی
  26. گلستان سعدی، باب اول
  27. UNESCO، صفحه پنجم از این سخنرانی (۶/۱۱ پاراگراف پنجم، خط دوم)
  28. عکس: طراحی‌های برتر سال ۲۰۱۴، بی‌بی‌سی
  29. توضیحات جواد ظریف درمورد فرش اهدایی از سوی استاد صیرفیان، فیس‌بوک رسمی جواد ظریف
  30. United Nations، بازدید: مارس ۲۰۱۰.
  31. رادیو فردا، بازدید: مارس ۲۰۱۰.
  32. http://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=6266
  33. http://unesdoc.unesco.org/images/0018/001867/186700e.pdf#186723
  34. The Huffington Post، بازدید: مارس ۲۰۱۰
  35. The Gulistan
  36. poet: Sa'adi — Poet Seers
  37. Created from one jewel
  38. Hidden Pearls of the Heart By E. A. Tennaway
  39. http://www.iranchamber.com/literature/saadi/saadi.php
  40. «DiversitY,A synonym FOR culture». ۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۷–۵–۲۰۱۲. 
  41. روزنامهٔ اعتماد، بازدید: مارس ۲۰۱۰.
  42. [۱]، بازدید: مارس ۲۰۱۰.
  43. http://www.asriran.com/fa/news/230658/افتخار-آفرینی-کاذب-چرا-
  44. اسکناس زیتونی‌رنگ ۱۰هزار تومانی رونمایی شد - © ۲۰۱۰ تمام حقوق این وب‌گاه براساس قانون کپی‌رایت برای رادیو فردا محفوظ است
  45. خبرگزاری ایسنا: «بنی‌آدم» ی که در سازمان ملل آن‌چنان مشهود نیست». دوشنبه ۱۳ شهریور ۱۳۹۱. کد خبر: ۹۱۰۶۱۳۰۷۳۸۰
  46. «استعلام از فرهنگستان دربارهٔ شعرِ روی اسکناس ۱۰هزارتومانی». سایت وطن. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۰. 
  47. «توضیح کاووس حسنلی». خبرگزاری ایسنا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۰. 
  48. «افتخارآفرینی کاذب چرا؟». وب سایت خبری عصرایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۶ سپتامبر۲۰۱۲. 
  49. ۴۹٫۰ ۴۹٫۱ نظری, نجمه و آذر اسدی. «مقایسه آموزه های تعلیمی در شاهنمامه فردوسی با بوستان سعدی». پژوهشنامه ادبیات تعلیمی (دانشگاه آزاد اسلامی), ش. 26 (تابستان 1394): 157 تا 180. 
  50. تجلیل, جلیل و حسین فامیلیان سورکی. «سعدی تالی فردوسی». فصلنامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه تهران) 56, ش. 2 (پیاپی 175) (پاییز 1384): 1 تا 7. 
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ ۵۱٫۲ امن خانی, عیسی و مونا علی مددی. «سعدی و گفتمان مدرن ایران». تاریخ ادبیات (پژوهشنامه علوم انسانی) (دانشكده ادبيات و علوم انساني، دانشگاه شهيد بهشتي), ش. 3 (پیاپی 68) (بهار و تابستان 1390): 55 تا 75. 
  52. JameJamOnline.ir
  53. در پیرامون ادبیات (کسروی، ص ۷۱)
  54. سالارنامه (میرزا آقاخان کرمانی، ضمیمهٔ تاریخ بیداری، ص ۱۲، به نقل از روشنگران ایرانی و نقد ادبی پارسی‌نژاد، ص ۱۲۸).
  55. جدال با مدعی (گفتگو با اسماعیل خوبی، از علی اصغر ضرابی، جاویدان، ج ۲، ۱۳۵۶، صص ۱۰۷–۱۰۹)؛ صدای حیرت بیدار (گفتگوهای مهدی اخوان ثالث، به کوشش مرتضی کاخی، مروارید زمستان، ج ۲، ۱۳۸۲، صص ۹۱–۹۲).
  56. ۵۶٫۰ ۵۶٫۱ عابدی, کامیار. «چرا شاملو حافظ را ستایش می کرد و سعدی را نکوهش؟». ماهنامه تجربه دوره جدید, ش. 4 (پیاپی 79) (شهریور 1390). 
  57. ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ علی پور, مصطفی. «معرفی - نقد/ بوطیقای شعر نو (نگاهی دیگر به نظریه و شعر نیما یوشیج)». شعر (حوزه هنری), ش. 49 (پاییز 1385): 34 تا 36. 
  58. طاهباز، سیروس. درباره هنر شعر و شاعری: نیما یوشیج. نگاه، 1385. شابک ‎۹۶۴-۳۵۱-۲۲۹-۰. 
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ شهره جوادی، ندا عرب سلغار. «تجلی قداست آب در آرامگاه سعدی شیراز». باغ نظر (فصلنامه علمی پژوهشی) (مرکز پژوهشی هنر معماری و شهرسازی نظر), ش. 26 (پاییز 1392). 
  60. آتی نیوز: اول اردیبهشت، روز سعدی نامگذاری شد
  61. «برنامه‌های روز بزرگداشت سعدی اعلام شد». ایسنا، شنبه ۲۹ فروردین ۱۳۹۴–۱۲:۲۴. بازبینی‌شده در {{جا:تاریخ}}. 

منابع و مراجع[ویرایش]

  • ابراهیمی، جعفر، و شفیعی، فرشید (تصویرگر). قصّه‌های شیرین گلستان سعدی، چاپ اوّل، نشر پیدایش، تهران: پاییز ۱۳۷۶ شابک: ۰–۴۰–۶۰۵۵–۹۶۴
  • احمدیان، محمّد. سعدی چاپ اول، اصفهان: ۱۳۸۵
  • سعدی شیرازی، مصلح‌بن عبدالله. کلیات سعدی. به اهتمام محمدعلی فروغی. چاپ نهم. تهران: امیرکبیر، ۱۳۷۲. 
  • سعدی شیرازی، مصلح‌بن عبدالله. گلستان سعدی، براساس نسخهٔ محمدعلی فروغی، چاپ اوّل، نشر سرایش، تهران: ۱۳۸۲ شابک: ۳–۶–۹۴۳۶۸–۹۶۴
  • موحد، ضیاء. سعدی. چاپ دوم، طرح نو، تهران: ۱۳۷۴.
  • صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج. ۵. تهران: فردوسی، ۱۳۶۳. ۵۸۴ و ۵۸۵. 

پیوند به بیرون[ویرایش]