پرش به محتوا

برهمن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
برهمن واژه ای هندی

برَهمَن (سانسکریت: ब्रह्मन्، آوانگاری: Brahman) واژه‌ای است که از زبان هندی به زبان فارسی آمده و به معنای پیشوا و روحانی برهمایی است. همچنین طبقه برهمنان برجسته‌ترین طبقه در میان گروه‌های مردم در هندوستان بوده‌اند.

برهمن (ब्रह्मन्) یا برهما، نون آخر آن بیانگر حالت فاعلی است. برهمن از ریشه brh در زبان سانسکریت به معنی رشد و گسترش است. واژه برهمن به صورت اسم مذکر به معنی روحانی است اما اسم خنثی برهمن به معنی حقیقت مطلق است.

در معنی حقیقت مطلق

[ویرایش]

در آیین هندو، «بِرهمن» به معنای حقیقت نهایی و جاودان است. این مفهوم، یک آگاهی مطلق و سرچشمۀ همه چیز در جهان هستی است. «برهمن» یکی، ابدی و تغییرناپذیر است، اما همزمان، چرخۀ آفرینش و نابودی جهان از او سرچشمه می‌گیرد. این آفرینش مانند کار یک خدای شخصی نیست که با اراده و هدف چیزی را بسازد، بلکه جهان به طور طبیعی از «برهمن» پدید می‌آید.

برای فهم بهتر این موضوع، یک مثال وجود دارد:

  • «برهمن» مانند آب یک اقیانوس بی‌کران است: این آب همیشه یکسان، ابدی و تغییرناپذیر است.
  • جهان و همۀ موجودات مانند موج‌های این اقیانوس هستند: موج‌ها همیشه در حال تغییرند؛ گاهی آرام و گاهی خروشان. آن‌ها به وجود می‌آیند و از بین می‌روند. با اینکه موج‌ها موقتی هستند، اما ذات و جوهر آن‌ها همان آب اقیانوس است.

در این دیدگاه، جوهر وجودی انسان «آتمَن» نام دارد. «آتمن» مانند آبِ درون یک موج است که با آب کل اقیانوس (یعنی «برهمن») هیچ فرقی ندارد. پس، آگاهی در انسان و آگاهی در کل هستی، در اصل یکی هستند.

هدف از این شناخت چیست؟

هدف این است که انسان با درک این یگانگی، به چیزهای موقتی و زمینی دل نبندد. او درمی‌یابد که دنیای مادی نوعی «نمایش» یا «توهم» است (که به آن «مایا» می‌گویند). و در نهایت، با این آگاهی، مسیر درست زندگی خود را (که «دارما» نامیده می‌شود) دنبال می‌کند.

گسترهٔ معانی

[ویرایش]

در دین ودایی و ادیان هندو، «برهمن» (به سانسکریت: سانسکریت: ब्रह्मन्؛ در آی‌ای‌اِی‌اِس‌تی: Brahman) معانی گوناگونی دارد، اما در اوپانیشادها و فلسفه‌های بعدی هندویی به معنای «آن هستی» است که همهٔ چیزهای این جهان از آن پدید می‌آیند و سرانجام به آن بازمی‌گردند،[۱][الف] یعنی سرچشمه و علت همهٔ موجودات.[۲][۳][۴] در متافیزیک هندو در دوران معاصر، برهمن عالی‌ترین اصل کیهانی و حقیقت نهایی جهان هستی دانسته می‌شود.[۵][۲][۶]

برهمن مفهومی است که در وداها یافت می‌شود و در اوپانیشادهای آغازین به‌طور گسترده با معانی گوناگون مورد بحث قرار گرفته است.[۷] به‌گفتهٔ گاوین فلوُد، مفهوم «برهمن» از «نیروی صوت»، واژه‌ها و آیین‌های نیایش در دوران ودایی به «بنیاد ژرف‌تر همهٔ پدیده‌ها» و «گوهر درونیِ خود (آتمن، خودِ حقیقی)» و «حقیقت عمیقِ وجود انسان فراتر از تفاوت‌های ظاهری» تحول یافت.[۸] بااین‌حال، بر پایهٔ نظر پژوهشگران دیگری چون باربارا هولدریج، هانانیا گودمن و یان گوندا، سروده‌های اولیهٔ ودایی نشان می‌دهد که معنای کهنِ یادشده تنها برداشت موجود از این واژه نبوده و مفهوم برهمن در هند باستان پیوسته دگرگون و گسترش یافته است.[۹][۱۰][۱۱]

در اوپانیشادها، مفهوم برهمن به حوزه‌های فراوجودی، وجودی و رهایی‌شناختی گسترش می‌یابد. برهمن به‌عنوان «حقیقت ازلی و تغییرناپذیر» توصیف می‌شود که جهان را می‌آفریند، نگاه می‌دارد و سرانجام در خود فرومی‌برد،[۱۲][۱۳][۱۴][۱۳][۱۵] برهمن آخرین جزء در فرآیند دیالکتیکی‌ای است که نمی‌توان آن را زدود یا نابود کرد.[note ۱] همچنین برهمن به‌عنوان «وجود الهی» یا «پروردگار» نیز شناخته می‌شود، که می‌تواند به‌صورت ایزدی جداگانه یا حضوری درونی در همهٔ افراد پدیدار گردد. برهمن نمایانگر «دانشی» است که به رستگاری روحانی می‌انجامد؛ یعنی «خودِ برتر».[۱۶]

در متون هندو، برهمن در پیوند با مفهوم آتمن (به سانسکریت: سانسکریت: आत्मन्، به‌معنی «خود») مورد بررسی قرار می‌گیرد.[۷][۱۷] در مکاتب گوناگون، گاه به‌صورت شخصی (برهمنِ دارای صفت یا ساگوُنه برهمن)، گاه به‌صورت غیرشخصی (برهمنِ بی‌صفت یا نیروُنه برهمن) یا به‌صورت «پارابرهمن» (برترین هستی) در نظر گرفته می‌شود و بسته به مکتب فلسفی، ترکیب‌هایی از این دیدگاه‌ها نیز وجود دارد.[۱۸] در مکاتب دوگانه‌باور همچون مکتب خداباور دویتا وِدانتا، برهمن از آتمن (خود) در هر موجود جدا دانسته می‌شود.[۴][۱۹][۲۰] در مکاتب غیردوگانه‌باور مانند اَدویتا وِدانتا، گوهر برهمن با گوهر آتمن یکی است؛ در همه‌جا و در درون هر موجود زنده حضور دارد و یگانگی روحانی در همهٔ هستی را نشان می‌دهد.[۲۱][۲۲][۲۳]


  • در یک کتاب قدیمی هندی چنین آمده‌است که «در زمان‌های دور شئی که نه می‌توان آن را با نامی توصیف نمود و نه شکل آن مشخص و معلوم بوده وجود داشته‌است. این شی زمین و آسمان را پوشانده بود و زمانی که خدایان این شی را دیدند، آن را گرفته و با صورت بر زمین کوفتند. هنگام پرت‌کردن این شی بر روی زمین خدایان خود نیز به آن چسبیدند. برهما که شی را توسط خدایان تسخیر نموده بود آن را وستا-پروشا نامید.
  • ولواهسن توضیح می‌دهد که نام گذاشته شده بر روی این شکل ماندالا هست، بنابراین وستا-پروشا ماندالا در واقع فرمی است که وجود و دنیای پدیده‌ها تابع آن هستند. وستا-پروشا ماندالا تصوری از قوانین حاکم بر جهان است که انسان نیز مانند زمینی که بر روی آن می‌زید مقهور آن است.

منابع

[ویرایش]

History of Urban Design before the industrial revolution by A. E. James Morris

تاریخ شکل شهر تا انقلاب صنعتی / جیمز موریس / چاپ اول ۱۹۷۴ / ترجمه راضیه رضازاده / انتشارات دانشگاه علم و صنعت / چاپ هفتم ۱۳۸۸

  1. ↑ Olivelle 2008, p. lvi.
  2. 1 2 P. T. Raju (2006)، Idealistic Thought of India، روتلج، شابک ‎۹۷۸−۱۴۰۶۷۳۲۶۲۷، ص ۴۲۶ و فصل پایانی بخش دوازدهم.
  3. ↑ Mariasusai Dhavamony (2002)، Hindu-Christian Dialogue: Theological Soundings and Perspectives، انتشارات رودوپی، شابک ‎۹۷۸−۹۰۴۲۰۱۵۱۰۴، صص ۴۳–۴۴.
  4. 1 2 برای مکتب دوگرایی در آیین هندو بنگرید به: Francis X. Clooney (2010)، Hindu God, Christian God: How Reason Helps Break Down the Boundaries between Religions، انتشارات دانشگاه آکسفورد، شابک ‎۹۷۸−۰۱۹۹۷۳۸۷۲۴، صص ۵۱–۵۸ و ۱۱۱–۱۱۵؛ برای مکتب یکتاگرایی (غیر دوگانه‌گرا) در آیین هندو بنگرید به: B. Martinez-Bedard (2006)، Types of Causes in Aristotle and Sankara، رسالهٔ دکترای گروه مطالعات دینی، دانشگاه ایالتی جورجیا، صص ۱۸–۳۵.
  5. ↑ Lochtefeld, James G. (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism. Vol. 1. انتشارات روزن. p. 122. ISBN 978-0823931798.
  6. ↑ Fowler 2002, pp. 49–55 (در اوپانیشادها)، 318–319 (در ویشیشتادویتا)، 246–248 و 252–255 (در اَدویتا)، 342–343 (در دویتا)، 175–176 (در سانکهیه–یوگا).
  7. 1 2 Stephen Philips (1998)، Routledge Encyclopedia of Philosophy: Brahman to Derrida (به‌کوشش Edward Craig)، روتلج، شابک ‎۹۷۸−۰۴۱۵۱۸۷۰۷۷، صص ۱–۴.
  8. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام gavinflood84 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  9. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام jangondameaning وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  10. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Hananya Goodman 1994 page 121 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  11. ↑ نگاه کنید به ریگ‌ودا، سرود ۱.۱۶۴؛ Karl Potter و Harold Coward، The Philosophy of the Grammarians، در دایرةالمعارف فلسفه‌های هندویی، جلد ۵، انتشارات Motilal Banarsidass، شابک ‎۹۷۸−۸۱۲۰۸۰۴۲۶۵، صص ۳۴–۳۵.
  12. ↑ Fowler 2002, pp. 53–55.
  13. 1 2 Potter 2008, pp. 6–7.
  14. ↑ Brodd, Jeffrey (2003). World Religions. Winona, Minnesota: Saint Mary's Press. ISBN 978-0-88489-725-5.
  15. ↑ John Bowker (ویراستار) (2012)، فرهنگ آکسفورد ادیان جهان، انتشارات دانشگاه آکسفورد، .
  16. ↑ Paul Deussen، Sixty Upanishads of the Veda، انتشارات Motilal Banarsidass، شابک ‎۹۷۸−۸۱۲۰۸۱۴۶۷۷، صص گوناگون از جمله 243، 325–344، 363، 581 و دیگر بخش‌ها.
  17. ↑ Fowler 2002, pp. 49–53.
  18. ↑ Klaus K. Klostermaier (2007)، A Survey of Hinduism، ویرایش سوم، انتشارات دانشگاه ایالتی نیویورک، شابک ‎۹۷۸−۰۷۹۱۴۷۰۸۲۴، فصل دوازدهم: آتمن و برهمن – خود و کل.
  19. ↑ Michael Myers (2000)، Brahman: A Comparative Theology، روتلج، شابک ‎۹۷۸−۰۷۰۰۷۱۲۵۷۱، صص ۱۲۴–۱۲۷.
  20. ↑ Thomas Padiyath (2014)، The Metaphysics of Becoming، انتشارات De Gruyter، شابک ‎۹۷۸−۳۱۱۰۳۴۲۵۵۰، صص ۱۵۵–۱۵۷.
  21. ↑ Brodd, Jeffrey (2009). World Religions: A Voyage of Discovery (3rd ed.). Saint Mary's Press. pp. 43–47. ISBN 978-0884899976.
  22. ↑ Arvind Sharma (2007)، Advaita Vedānta: An Introduction، انتشارات Motilal Banarsidass، شابک ‎۹۷۸−۸۱۲۰۸۲۰۲۷۲، صص ۱۹–۴۰، ۵۳–۵۸، ۷۹–۸۶.
  23. ↑ John E. Welshons (2009)، One Self, One Love, One Heart، انتشارات New World Library، شابک ‎۹۷۸−۱۵۷۷۳۱۵۸۸۹، صص ۱۷–۱۸.
  1. ↑ نگاه کنید به برهما سوتراها I.1.2
خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب <references group="persian-alpha"/> متناظر پیدا نشد. ().
  1. ↑ «غیرقابلِ نفی»، در آلمانی: "aufheben".
خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب <references group="note"/> متناظر پیدا نشد. ().
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=برهمن&oldid=42848865»