سخنرانی

سخنرانی، درس-گفتار یا خطابه به عمل صحبت کردن یک فرد برای گروهی از مردم که مخاطب یا شنونده او هستند و با نیت خاصی مانند آگاهی بخشی، تحت تأثیر قرار دادن یا سرگرم نمودن، گفته می‌شود. سخنوری یا خطابه فنی است که به وسیله آن گوینده، شنونده را به سخن خود اقناع و بر منظور خویش ترغیب می‌کند. پس غرض از سخنوری همین دو نتیجه است که شنونده سخن گوینده را بپذیرد و بر منظور او برانگیخته شود. گوینده ای که این فن را به کار می‌برد، خطیب و سخنوری یا سخنران مانند و سخنی را که این فن در آن به کار برده شود خطبه، خطابه، نطق و گفتار می‌نامند. سخنرانی عموماً به معنای ارتباط چهره به چهره با مخاطب بوده و در اغلب موارد برای اقناع مخاطبان انجام می‌شود. این مفهوم در زبان انگلیسی بسیار شبیه به مفهوم Presentation یا ارائه می‌باشد با این تفاوت که مفهوم اخیر بیشتر در مورد فعالیتهای تجاری به کار می‌رود. سخنران معمولاً مستقیماً برای مردم یا رسانه‌ها به صورت عمومی صحبت می‌کند و دیدگاه شخصی یا گروه خاصی را بیان می کند.

در تعریف دیگر می‌توان گفت که سخنرانی یعنی ارائه کلام بمنظور راهبری چه برای يک نفر و چه برای هزاران نفر. که راهبری شامل مواردی همچون ترغیب، اقناع، تهییج، تشویق می‌باشد که مقوله اقناع در سه مورد تحقق می‌باید که عبارت اند از منبع پیام، حقیقت سازی، تحريک احساسات. سه رکن بسیار مهم در یک سخنرانی عبارت‌اند از: ماهیت، موضوع، ساختار می‌باشد. یک سخنور حرفه‌ای این موارد را با دقت از نظر می‌گذراند. به بیانی دیگر ماهیت یعنی چرا می‌گویم، موضوع یعنی چه چیز می‌گویم و ساختار یعنی چگونه می‌گویم. برای سخنرانی متنفذ و گیرا باید از دیدگاه و منظر تمیز و دقیقی برخوردار باشیم تا کلام ما از اعتبار و تشخص ویژه‌ای برخوردار بشود. در واقع منظر یعنی محل دیدن و دیدگاه یعنی ابزار دیدن. هر چقدر سطح منظر و دیدگاه‌ از هم بیشتر و بالاتر باشد، سخن سخنران متنفذتر خواهد بود. یک سخنور قابل از قوه تحلیلی قدرتمندی برای رسیدن به محتواهای غنی و سرشار برخوردار است. در واقع تا تحلیلی صورت نپذیرد، تبیینی رقم نخواهد خورد. این مورد در رکن اول یعنی ماهیت بیشتر نمایان می‌شود طوری که فرد باید به چیستی و چرایی آن چیز پی ببرد تا بتواند آن را بر اساس موضوع طراحی و تدوین کند. هر سخنرانی شامل قالبی می‌باشد یعنی سخنی که ارائه می‌شود همچون شعر شعرا دارای قالب می‌باشد که برخی از آن عبارت اند از : تجارتی ، انگیزشی ، هدایتی. یکی از مقوله‌های مهم در قسمت ساختار مبحث تشخص سخنور میباشد. بطور کلی تشخص همان اعتبار و وجهه‌ایست که سخنران از خودش به لحاظ رفتاری و گفتاری بروز می‌دهد. در واقع منبع پیام از خود پیام مهم‌تر می‌باشد. سخنرانی از عالی ترین درجه و رتبه ارتباطات انسانی میباشد.

برای سالیان متمادی، شیوهٔ غالب در آموزش، سخنرانی محض (Didactic Lecture) بود. در این الگوی سنتی که حول محور معلم می‌چرخید، نقش استاد به عنوان متخصص رشته، عمدتاً در حد یک تأمین‌کنندهٔ اطلاعات و انتقال‌دهندهٔ محتوای درسیِ عمدتاً واقعیت‌محور به دانشجویان بود. این نقش ریشه در شرایط تاریخی داشت؛ زمانی که کتاب‌های درسی گران‌قیمت و در دسترس نبودند و منابع دیجیتال وجود نداشتند. در نتیجه، معلمان بار مسئولیت آگاه ساختن دانشجویان از پیشرفت‌های رشته را بر دوش می‌کشیدند و با ارائهٔ دانش تخصصی و واقعی—که اغلب «مرواریدهای حکمت» خوانده می‌شد—به منبع اصلی دانش یا «دانشمند بر فراز صحنه» تبدیل شده بودند.

از منظر آموزشی، سخنرانی سنتی در اصل یک تک‌گویی است که شامل انتقال یک‌طرفهٔ دانش واقعی و مبتنی بر رشته از معلم به دانشجو می‌شود. نقش دانشجو در این الگو عمدتاً منفعل است: گوش دادن، یادداشت‌برداری، حفظ کردن واقعیات و به خاطر آوردن آن‌ها برای امتحانات. یک نقطه ضعف بزرگ این روش، «فراموشی سریع دانش» است؛ به این معنا که اطلاعات آموخته‌شده به سرعت پس از ارزشیابی فراموش می‌شوند. این محدودیت‌ها نشان می‌دهند که سخنرانی محض برای آموزش در قرن بیست و یکم الگوی ناکارآمدی است.

اگرچه سخنرانی محض از نظر انتقال اطلاعات به جمعیت زیادی از دانشجویان کارآمد است، اما طراحی معلم‌محور و رشته‌محور آن ضعف‌های متعددی دارد. این الگو محیط یادگیری منفعلی را تقویت می‌کند که در آن دانشجویان به حفظ طوطی‌وار مطالب می‌پردازند. چنین یادگیری سطحی‌ای اغلب مانع از سازماندهی اطلاعات در چهارچوب‌های مفهومی معنادار (اسکیماها) می‌شود که برای درک عمیق و یادآوری بلندمدت ضروری هستند. این مدل همچنین دانشجویان را برای یادگیری شدیداً به معلم وابسته می‌کند. افزون بر این، فراموشی سریع دانش پس از امتحانات، اغلب منجر به شکایت اساتید و مربیان بالینی می‌شود مبنی بر اینکه دانشجویان قادر به یادآوری یا به کار بستن مطالب آموخته‌شدهٔ پیشین نیستند. طراحی متمرکز و مبتنی بر رشته در این روش می‌تواند به یادگیری جزیره‌ای و تفکیک‌شده بین رشته‌ها دامن بزند و درک یکپارچه و بین‌رشته‌ای را که در حوزه‌هایی مانند سلامت حیاتی است، مختل کند.

تغییر پارادایم اصلی:

در دهه‌های اخیر، یک تغییر پارادایم اساسی در روش‌شناسی آموزش رخ داده است. تمرکز از معلم به عنوان منبع و انتقال‌دهندهٔ دانش، به سمت دانشجو به عنوان سازندهٔ فعال دانش جابه‌جا شده است. در این الگوی جدید که متعادل‌تر و دانشجو-محور است، معلم نقش یک تسهیل‌گر یا راهنمای همراه را بر عهده می‌گیرد که محیط‌های یادگیری تعاملی را فراهم می‌کند. در این محیط‌ها، از روش‌هایی مانند یادگیری مبتنی بر مسئله، مطالعهٔ موردی، و شبیه‌سازی استفاده می‌شود تا دانشجویان را به یادگیری عمیق، تفکر انتقادی و توانایی به کار بستن دانش در موقعیت‌های پیچیده و واقعی ترغیب کنند. هدف نهایی این تغییر، پرورش افراد متخصصی است که نه تنها حقایق را می‌دانند، بلکه می‌توانند آن‌ها را درک کنند، ترکیب کنند و در عمل برای تصمیم‌گیری بالینی و حل مسئله به کار گیرند.

سخنورانِ نمونه

رهبرانی همچون مارتین لوتر کینگ جونیور، وینستون چرچیل و محمد علی حسینیان از سخنرانانی هستند که سخنوری آنها با تأثیر قابل توجهی در جامعه همراه بود.

ابزارها

• نگه‌داری کاغذ به وسیله سخن‌گاه (به فرانسوی: tribune)
• سیستم صوتی عمومی یا میکروفون و بلندگو به رساتر شدنِ صدای سخنور یاری می‌رساند.

ارزش علمی سخنرانی

در سخنرانی به علت ایراد سخن بدون امکان بازنگری پسین در آن، خطا در اظهار نظریات بیش از ارائه مکتوب اثر و نظریه است. از این جهت در بحث ارزشگذاری استناد به نظرات افراد، یکسان دانستن اعتبار علمی نوشته شخص با سخنرانی وی خطاست.

جستارهای وابسته

• سخنگوی دولت
• مخاطب
• مناظره
• بلاغت
• جعبه صابون

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Public speaking». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱ بهمن ۱۳۹۲.