نوعی خبوشانی

ملا محمد رضا نَوعی خَبوشانی
زادهٔ	قرن دهم قمری خبوشان (قوچان)
درگذشت	قرن یازده قمری برهان پور
پیشه	شاعر
دوره	صفوی

محمدرضا نوعی معروف به نَوعی خَبوشانی شاعر قرن دهم و اوایل یازدهم ایرانی، زادهٔ خَبوشان (قوچان) است. وی مانند نظیری نیشابوری از پیشگامان طرز نو می باشد

شرح حال

آنچه از احوال وی بر می‌آید آن است که وی به اتفاق دوستش ، کفری تربتی به هندوستان کوچیده، و پس از بازگشت مدتی را در مشهد گذرانده است. به همین دلیل به مشهدی نیز شهره است. سپس باز به هند کوچیده و در دربار شاهان و امیران وقت از جمله اکبرشاه، میرزا یوسف خان رضوی مشهدی، شاهزاده دانیال و عبدالرحیم خان، خان خانان مدیحه و شعر سروده است. وی در اواخر عمر، در دربار جهانگیر شاه به سر برده و سرانجام در برهان پور درگذشته است. در «تاریخ ادبیات ایران» نقل شده که نوعی به اتفاق پدرش به کاشان رفته و در آنجا شاگرد محتشم کاشانی بوده و از محضر وی در تکمیل شاعری بهره جسته، سپس به هند رفته و در آنجا سکنی گزیده است. اما در کتاب کاروان هند این مطلب مردود دانسته شده.

آثار

کلیات نوعی، مشتمل بر قصیده، ترجیع و ترکیب، قطعه، غزل، رباعی و مثنوی در حدود چهار هزار بیت است. ساقی‌نامهٔ او با بیش از چهارصد بیت در ستایش میرزا عبدالرحیم خانخانان سروده شده و در شمار ساقی‌نامه‌های مشهور عهد او است. نسخه‌ای از دیوانش در حدود چهارهزار بیت در کتابخانهٔ ملی پاریس موجود است.

تاریخ نظم و نثر مثنوی وامق و عذرا را به وی نسبت می‌دهد.

مشهورترین کارش سوز و گداز است.

نمونهٔ اشعار

آیینه هر ذره ز سیمای تو گرم است		چشم همه عالم به تماشای تو گرم است
باد سحر و بوی گل و ناله بلبل		بالین تو رفتند و همان جای تو گرم است
بر بلبل و پروانه خزان پر و بال است		ای صبح ، نسیم چمن آرای تو گرم است

فصل گل بگذشت و از مرغان نوایی برنخاست		خُم ز جوش افتاد و از مستان صدایی برنخاست
صد بیابان در ره دَیر و حرم پیموده شد		از زمین خاری به استقبال پایی برنخاست
غایت افسرده طبعی بین که صد ره برق حسن		در جهان آتش زد و دودی ز جایی برنخاست
بخل در میخانه شایع شد چنان کز پیر دَیر		نوشیادی برنیامد ، الصلایی برنخاست
بوی گل خضر ره گلزار شد نوعی بیا		هیچ راهی طی نشد تا رهنمایی برنخاست