شیخ محمود شبستری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شیخ محمود شبستری
(سعدالدّین محمودبن امین‌الدّین عبدالکریم‌بن یحیی شبستری)
زادروز ۶۸۷ هجری قمری
شبستر
درگذشت ۷۴۰ هجری قمری
(۵٣ سالگی)
آرامگاه شبستر
محل زندگی شبستر و تبریز
ملیت ایرانی
استاد امین‌الدین و بهاءالدین یعقوب تبریزی
شناخته‌شده برای عارف و شاعر
دین اسلام،اسماعیلیه۲
آثار مثنوی گلشن راز به نام آن که جان را فکرت آموخت


سعدالدّین محمودبن امین‌الدّین عبدالکریم‌بن یحیی شبستری (معروف به: شیخ محمود شبستری) یکی از عارفان و شاعران سدهٔ هشتم هجری‌ست.[۱] با توجه به مطالب مندرج در کتاب روضات الجنان جلد ۲، وی معاصر شیخ بابا ابی شبستری (متوفی به سال ۷۴۰) بوده و در همان سال فوت نموده، لذا سن شیخ محود شبستری در زمان فوت باید ۵۲ یا ۵۳ بوده باشد.[۲] وی از مشاهیر عرفای ایران است و بیشتر شهرت او به خاطر اثر معروفش گلشن راز است.[۳] ۲:مینورسکی،شرح یک اسماعیلی بر گلشن راز

زندگی[ویرایش]

سال تولّد او را گوناگون و از جمله ۶۸۷ ه.ق. دانسته‌اند. محل تولّد این عارف نام‌آور قصبهٔ شبستر در نزدیکی شهر تبریز است.

در اوائل زندگیش، تبریز بروز و غلبهٔ قدرت مغول‌ها را شاهد بود، که خود نوعی هرج و مرج فکری را سبب می‌گردید.[۱] وی در اواسط زندگی به کرمان رفت و در آنجا ازدواج نمود و حاصل این ازدواج یک پسر بود.[۴]

وی به دقایق حکمت عرفان نظری واقف و به فتوحات مکّیه و فصوص الحکم شیخ محی الدین ابن العربی احاطه داشت. وی به جستجوی شمس خود پرداخت و بطوری که خود در گلشن راز بیان می‌دارد، شیخ و پیرش، امین الدّین بوده‌است: شیخ و استاد من امین الدّین --- داد الحق جواب‌های چنین / من ندیدم دگر استاد چنین --- کآفرین بر روان پاکش باد [۳]

آثار[ویرایش]

آثار وی را می‌توان به دو دسته منظوم و منثور بخش کرد.

آثار منظوم[ویرایش]

آثار منثور[ویرایش]

گلشن راز[ویرایش]

مقالهٔ اصلی: گلشن راز

مثنوی گلشن راز مهم‌ترین و مشهورترین اثر منظوم محمود شبستری است که در بردارندهٔ اندیشه‌های عرفانی وی و حدود هزار بیت می‌باشد. با وجود حجم اندکش، این کتاب یکی از یادگارهای پرارزش و بلندنام ادبیات عرفانی کهن فارسی است، که در آن بیان مفاهیم صوفیانه با شور، شوق، و روانی ویژه‌ای همراه گردیده است. مطابق شیوهٔ معمول عطار و مولانا، در این‌جا نیز، از حکایات و تمثیلات برای بیان و عرضهٔ مؤثّر معانی عرفانی و حکمی استفاده شده است.[۵]

شبستری این مثنوی را در پاسخ به پرسش‌های امیر حسینی هروی سروده است. در هفدهم ماه شوال سال ۷۱۷ فرستاده‌ای از خراسان مشکلات و مسائل مربوط به فهم و تبیین پاره‌ای از رموز و اشارات عرفانی را در قالب نامه‌ای منظوم در مجلسی با حضور شبستری می‌خواند.[۶]

این اثر تا کنون به دفعات چاپ گردیده‌است. یکی از موثق ترین نسخه‌های چاپ شده به کوشش دکتر جواد نوربخش می‌باشد که براساس ۸ نسخه خطی و ۲ نسخه چاپی معتبر تصحیح و منتشر گردیده‌است.[۳]

این کتاب، تا کنون، به زبان‌های ترکی، آلمانی، انگلیسی، و نیز اردو ترجمه شده‌است.

شرح‌های بر گلشن راز[ویرایش]

عرفای بنام شروح مفصلی بر «گلشن راز» نگاشته‌اند از آنجمله:[۳]

  • شرح کمال الدین حسینی اردبیلی (الهی) معاصر شاه اسماعیل اول
  • نسایم گلشن از شاه داعی الی الله
  • شرح لاهیجی از محمد بن یحیی لاهیجی
  • شرح مظفرالدین علی شیرازی
  • شرح منسوب به عبدالرحمن جامی
  • شرح ادریس بن حسام الدین بدیعی
  • شرح شیخ بابا نعمت الله بن محمود نخجوانی
  • شرح حاج میرزا ابراهیم شریعتمدار سبزواری
  • شرح قاضی میر حسین یزدی
  • شرح منظوم اسیری

سعادت نامه[ویرایش]

مقالهٔ اصلی: سعادت نامه

مثنوی سعادت‌نامه کتابی‌ست عرفانی که بر وزن حدیقةالحقیقهٔ سنایی سروده گردیده‌است. این کتاب حدود سه هزار بیت دارد که در چهار باب جای‌داده شده، و هر باب دارای فصل‌ها و حکایت‌های گوناگون است.[۱]

سایر آثار[ویرایش]

  • کنز الحقایق
  • ازهار گلشن
  • ترجمه منهاج العابدین (امام محمد غزالی)
  • جام جهان نما
  • رساله احدیّت
  • شرح و تفسیر اسماء الله تعالی [۳]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ مفاتیح‌الاعجاز فی شرح گلشن راز، تألیف شمس‌الدّین محمّد لاهیجی (۹۱۲ هجری قمری)، با مقدّمه، تصحیح وتعلیقات محمّد رضا برزگر خالقی، و عفّت کرباسی، انتشارات روزبه، تهران، بهار ۱۳۷۸
  2. حافظ حسین کربلائی (ابن الکربلائی)، روضات الجنان، تصحیح جعفر سلطان القرائی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران ۱۳۴۹ شمسی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ گلشن راز، شیخ محمود شبستری، به کوشش و مقدمه و حواشی و تعلیقات دکتر جواد نوربخش، چاپ دوم، انتشارات یلدا قلم، تهران ۱۳۸۲ شابک: ۵-۳۶-۵۷۴۵-۹۶۴
  4. شیروانی، حاج زین العابدین، ریاض السیاحه، تهران ۱۳۳۹ شمسی صفحه ۹۰-۸۹
  5. صفحهٔ پنج، مفاتیح‌الاعجاز فی شرح گلشن راز
  6. صفحهٔ پنج، مفاتیح‌الاعجاز فی شرح گلشن راز
  • لاهیجی، محمد. مفاتیح الاعجازفی شرح گلشن راز با مقدمه کیوان سمیعی. چاپ پنجم انتشارات سعدی ۱۳۷۱
  • وبگاه تاریخ ما. «شیخ محمود شبستری». بازبینی‌شده در ۲ اوت ۲۰۱۲. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]