نثر فنی
نثر فنی یکی از سبکهای نگارش متون نثر است که در آن از آرایههایی مانند سجع و موازنه، اقتباس از آیات و احادیث، تضمین اشعار عربی و فارسی، جناس و مراعات نظیر استفاده زیادی میشود. این نوع نثر در قرن ششم هجری ظهور کرد، اما زمینه پیدایش آن به پیشتر بازمیگردد. نویسندگان در رشتههای مختلفی از جمله تاریخ، ادبیات و مذهب از آن استفاده کردهاند. کتاب کلیله و دمنه از جمله مشهورترین کتابهایی است که با استفاده از نثر فنی نوشته شده است.[۱] از دیگر آثار سرشناس این سبک که به الگویی برای آثار نثر فنی پس از خود تبدیل شدند میتوان به عتبةالکتبه، التوسل الی الترسل، مقامات حمیدی، ترجمهٔ تاریخ یمینی، راحةالصدور و دو تحریر فارسی از کتاب مرزباننامه اشاره کرد.[۲]
غرض از این نوع نثر تفنن با الفاظ و عبارات است. حجم استفاده از آرایههای ادبی نثر را به نظم نزدیک میکند. همچنین استفاده از واژگان عربی در مقیاس گسترده صورت میگیرد و در نتیجه مطلب و موضوع سخن پیچیده و فهم آن دشوار میشود.[۳]
نمونهای از نثر فنی
[ویرایش]بخشی از رسالهٔ صفت مدرسهٔ سَیّارِ سلطانی از کتاب تاریخ وصاف:[۴]
اینک مشاهده کن که از اوضاعِ مرتجلهٔ مخدومانِ اعاظِم ناظمیِ مناظم الممالک، دستورانِ عادل و وزرای دریادل، رشیدالحق و الدین و تاجالحق و الدنیا و الدین، عَزَّ نَصْرُهُما، مدرسهای چون صِیتِ مَبرّتِ سلطانی سیّار و چون گردْ خیمهٔ فلکی عالی مدار. "فلکهاش از قرصهٔ مَه و ز خطِ صبحش طناب" "میخِ او جِرمِ کواکب فرشِ او شَعری شعار" فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ عَطْفاً عَلیَ المَحَلٌّ سِمَتِ نصب یافت و نفایسِ کُتب مشتمل بر اصول و فروع معقول و مشروع در صنادیق، محمولِ موضوع ساخته و افرادِ علماءِ اَعلام که شُریحِ عهد و نَسیجِ وَحد و علامهٔ دَور و سَباق حلبهٔ فضلاند به تدریس و اِفادت و تشریح و اِفاضت مُعَیّنشده و عَلِمَ مَنْ عَلِمَ و عَمِلَ و عَلَّمَ یُدعیٰ عظیماً فی مَلَکُوتِ السَّمَاءِ، از قُبهٔ سماءِ بگذرانیده. به زَهابِ تقوی و جواب فتوی ایشان ریاض دین مُمّرع و به جواهر نکات و زَواهِر کلماتشان تقاصیر عقل وِشاحِ حکمت مرصّع طلاب مُجدّ و محصّلانِ مستعد رِجَالٌ لَا تُلْهِیهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللهِ…
مفهوم بخش بالا به زبان ساده براساس تحریر عبدالمحمد آیتی:[۵]
مدرسهٔ سیّار خیمهای است بس رفیع و بزرگ که گروهی از علما و فضلا در آن به تدریس اشتغال دارند و این از مخترعات دو وزیر بزرگ رشیدالدین و تاجالدین است.
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ قاسمی پور، قدرت؛ قیصری، مجتبی (تابستان ۱۳۹۵). «مقایسهٔ سره نویسی و نثر فنی از دیدگاه زبان». مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه. مرکز توسعه آموزشهای نوین ایران. ۲ (۲/۱): ۷۱ تا ۷۷. دریافتشده در ۱۲ شهریور ۱۳۹۶.
- ↑ شمیسا، سیروس (۱۳۸۷). سبکشناسی نثر. تهران: نشر میترا. ص. ۹۰، ۹۱، ۹۵، ۹۸، ۱۰۰، ۱۳۲ تا ۱۳۴.
- ↑ «: سبکها و مکتبهادر نثر فارسی». دانشنامه رشد. بایگانیشده از اصلی در ۴ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافتشده در ۲۰۱۷-۰۹-۰۴.
- ↑ وصاف شیرازی، عبدالله (۱۳۸۸). تاریخ وصاف الحضرة؛ جلد چهارم، بهانضمام رسائل دیگر و خلاصهٔ جهانگشای جوینی. به کوشش علیرضا حاجیاننژاد. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. ص. ۳۴۱.
- ↑ وصاف شیرازی، عبدالله (۱۳۸۳). تحریر تاریخ وصاف. به کوشش عبدالمحمد آیتی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ص. ۲۸۰.