ابوبکر طوسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ابوبکر طوسی
درگذشت ۴۸۷ ه. ق
نام‌های دیگر شیخ ابوبکر نساج
منصب قطب ششم بعد از غیبت کبرای امام دوازدهم در سلسلهٔ نعمت‌اللهی
مکتب عرفان و تصوف اسلامی

شیخ ابوبکر بن عبدالله طوسی مشهور به شیخ ابوبکر نسّاج از عرفای قرن چهارم و پنجم هجری قمری است. با توجّه به نام و سلوک و تربیت معنوی اش، احتمالاً در منطقهٔ طوس به دنیا آمده و تمام یا بخشی از عمر وی در آنجا گذشته است. عبدالرحمن جامی در نفحات الانس وی را مرید و جانشین شیخ ابوالقاسم گرّکانی و با ابوبکر دینَوَری (متوفی ۴۶۸ ه. ق) همصحبت دانسته است.[۱] حاج زین العابدین شیروانی ملقّب به مست علیشاه در بستان السّیاحه و رضاقلی خان هدایت در ریاض العارفین نیز شیخ احمد غزالی طوسی را مرید و جانشین وی در طریقت معرفی کرده‌اند.[۲][۳]

وی پس از درگذشت مرشد خود، شیخ ابوالقاسم گرّکانی، مدت سی و هفت سال جانشین وی بود. درگذشت شیخ ابوبکر نساج طوسی به سال ۴۸۷ ه. ق بوده است و چنان‌که گذشت وی شیخ احمد غزالی طوسی را به جانشینی خود برگزید. این بیت در مادّه تاریخ وفات وی گفته شده:

چو از دار فنا بوبکر نساج بقا می‌یافت اندر قرب محبوب
چو سال ارتحال او بخواهی بگو قطب جهان بوبکر محبوب[۴]

نساج همچنین با با ابوعلی فارمدی (متوفی ۴۷۷ ه. ق) مصاحب و معاشر بوده است که هر دو از مریدان خاص شیخ ابوالقاسم گرّکانی بودند. در برخی از تذکره‌های عرفانی شرح مختصری از زندگی او آورده شده امّا با این حال هنوز شرح مفصّل و مبسوطی در بارهٔ وی به دست نیامده است.

ذکر شیخ ابوبکر نساج در تذکره‌های عرفانی[ویرایش]

عبدالرحمن جامی در نفحات الانس در ذیل عنوان شیخ ابوبکر بن عبدالله الطوّسی النسّاج، رحمه الله تعالی چنین آورده است: «وی نیز از اصحاب شیخ ابوالقاسم کُرّگانی است و با ابوبکر دینوری نیز صحبت داشته است. گویند که در بدایت طلب مجاهدهٔ بسیار کشید و مجاهدهٔ وی به مشاهده نینجامید. به درگاه خداوند تعالی بنالید؛ به سّرّش ندا کردند که: «نساّج! با درد طلب قناعت کن تو را با یافت چه کار؟».[۱]

حاج زین العابدین شیروانی ملقّب به مست علیشاه در بستان السّیاحه در ضمن شرح حال شیخ احمد غزالی طوسی بیان می‌کند: «وی مرید شیخ ابوبکر عبدالله نساج الطوسی بوده، و شیخ ابوالفضل بغدادی و عین القضاة همدانی و شیخ نجیب الدین سهروردی کسب طریقت در خدمت آن حضرت نموده‌اند...[۲]»

رضاقلی خان هدایت نیز در ریاض العارفین در ضمن شرح حال شیخ احمد غزالی طوسی چنین می‌گوید: «غرض، جناب شیخ[احمد غزالی طوسی] از اکابر اهل علم و حال و از اعاظم محققین و مرید شیخ ابوبکر نساج طوسی می‌باشد...[۳]»

برخی سخنان شیخ ابوبکر نساج به نقل از نفحات الانس جامی و رهبران طریقت و عرفان[ویرایش]

- از وی پرسیدند که: «دیدار مطلوب را به چه توان دید؟» گفت: «به دیدهٔ صدق در آیینهٔ طلب.»

- وی فرموده که: «تصوّر آب، تشنگی ننشاند و فکرت آتش گرمی نبخشد و دعوی طلب به مطلوب نرساند.»

- و هم وی گفته: «تا هستی موهوم سوخته نشود و دیدهٔ دل به سوزن غیرت از غیر او دوخته نشود، خلوتخانهٔ جان به شمع تجلیات جانان افروخته نگردد، زیرا که تخم در زمین کاشته نکارند و نقش بر کاغذ نگاشته ننگارند.»

- و هم وی گفته: «توکّل آن است که منع و عطا جز از خدای تعالی نبینی.»

- عین القضات همدانی در مصنفات خود آورده است که شیخ احمد غزالی گفت که شیخ وی؛ یعنی ابوبکر نسّاج در مناجات گفت: «الهی! مَا الحِکْمَةُ فی خَلْقی، خداوندا در آفریدن من چه حکمت است.» جواب آمد که: «الحِکْمَةُ فی خَلْقِکَ رُؤیَتی فی مِراةِ رُوحِکَ و مَحَبَّتی فی قَلْبِکَ.» گفت: «حکمت آن است که جمال خود را در آیینهٔ روح تو ببینم و محبّت خود در دل تو افکنم.»[۱]

-و گفت که توکّل آن است که منع و عطاء جز از خدا نبینی، و یقین دانی که توکّل به حقیقت صفت ابراهیم خلیل علیه السلام است که چون در آتشش می‌انداختند، جبرئیل گفت :هیچ حاجت داری؟ گفت: به تو نه، چون از خویشتن غائب بود و به حق ناظر غیر حق در نظرش نیامد.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ شیخ عبدالرّحمن جامی، نفحات الانس من حضرات القدس، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: دکتر محمود عابدی، چاپ چهارم، انتشارات اطّلاعات، تهران: 1382
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ حاج زین العابدین شیروانی ملقّب به مست علیشاه، بستان السّیاحه، چاپ دوم، نسخه سنگی، چاپ بمبئی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ رضاقلی خان هدایت، ریاض العارفین
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ سلطانی گنابادی، حاج محمّدباقر، رهبران طریقت و عرفان، چاپ پنجم،انتشارات حقیقت، تهران: ۱۳۸۳