محمدقلی سلیم تهرانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سلیم تهرانی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
محمدقلی سلیم تهرانی
Handwriting Mathnawi of Predestination (al-qada' wa'l-qadar) by Muhammad Quli Salim Tehrani.jpg
مثنوی قضا و قدر به دست‌خط سلیم تهرانی، موزه ملک
زادروز ؟
تهران، پادشاهی صفویان
درگذشت ۱۰۵۷ق/۱۶۴۷م
کشمیر، پادشاهی گورکانیان
پیشه شاعر
لقب بیگ

محمدقلیبیگ طرشتی تهرانی متخلص به سلیم (؟ -۱۰۵۷ قمری) شاعر ایرانی و از شاعران فارسی‌زبان دربار مغولان هند در نیمهٔ اول سدهٔ یازدهم هجری/هفدهم میلادی بود.[۱][۲][۳][۴][۵]

زندگی و پیشه[ویرایش]

محمدقلی طرشتی تهرانی در سالی نامعلوم در تهران زاده شد. او تحصیلات منظمی در مدرسه نگذارند «ولی چنان‌که از شعرش دریافته می‌شود، گذشته از استعداد فطری از دانش‌های زمان خود بی‌اطلاع نبود.»[۵] نخستین دورهٔ شاعری او در لاهیجان گذشت، آنجا همراه ملا واصبا (واصب قندهاری) و ملا حسینا (متخلص به صبوحی) ملازم میرزاعبدالله وزیر بود.[۵]
سلیم در دههٔ ۱۶۲۰م/۱۰۲۰ق چندسالی در اصفهان بسر برد سپس به شیراز کوچید، آنجا مدتی در خدمت امام‌قلی‌خان والی فارس بود. سپس به روزگار شاهجهان پیرامون سال ۱۶۳۲م به هندوستان مهاجرت کرد و نزد او و میر عبدالسلام مشهدی جایگاهی یافت.[۵] به سبک هندی سرود و سلیم تخلص گرفته. «در سرودن اقسام شعر و آوردن مضامین بکر و تازه دستی داشته‌است.» در هند، نخست نزد اسلام خان وزیر اعظم خدمت نمود، «در مدح او شعر بسیار گفته، اگرچه شهرتی در اخذ معنی مردم دارد اما معانی غریب و لطیف هم زادهٔ طبع خود دارد». در وصف کشمیر یک مثنوی تمام سرود.[۱]
سلیم تهرانی در سال ۱۰۵۷ق/۱۶۴۷م در کشمیر درگذشت، ماده‌تاریخ آن از نظمی تبریزی:[۱]

تا که از دست داده‌است سلیم با ندم گشته روزگار ندیم
آنکه از زادن همانندشمی‌توان گفت شد زمانه عقیم
نکته‌سنجی که معجز قلمشبرتر آمد ز معجزات کلیم
در جهان فضیلت، از مرگشخللی اوفتاد سخت عظیم
آه از کید آسمان دغلوای از جور روزگار لئیم
در پی سال مرگ او بودمدل رقم زدک که:آه فضل سلیم

آرامگاه او در مزار الشعرای کشمیر برپا بوده‌است.[۵]

اشعار[ویرایش]

شعر او را به «نازکی خیال، خلق مضمون‌های دقیق تازه و سعی در ارسال مثل و تمثیل» وصف کرده‌اند. به دیدگاه ذبیح‌الله صفا، زبانش در شعر ساده و گاه (به‌ویژه در قصیده و مثنوی) تا حدی سست و نزدیک به زبان عامیانه است «و این بیشتر از آنجاست که سلیم تحصیل مدرسه‌ای کافی نداشت و گویا تتبع او هم در دیوان‌های استادان گذشته کم بود و بیشتر به نیروی استعداد شاعری می‌کرد.»[۵]

زندگی شخصی[ویرایش]

سلیم تهرانی هنگامی که ساکن لاهیجان بود، ازدواج نمود و یک پسر داشت.[۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ نظمی تبریزی، علی. دویست سخنور؛ تذکرةالشعرای منظوم و منثور. چاپ دوم. تابش، ۱۹۷۶. ۱۵۱. 
  2. آذر بیگدلی، لطفعلی بیگ. آتشکده آذر. انتشارات علمي، ۱۳۳۷. ۱۵. 
  3. سامی، شمس‌الدین. قاموس الأعلام. ج. چهارم. 1311. 2613. 
  4. نصرآبادی، محمدطاهر. تذکرة الشعراء. چاپخانه ارمغان، مهر ۱۳۱۷. ۲۲۷. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ ۵٫۶ ذبیح‌الله صفا. تاریخ ادبیات ایران. ج. چهارم. چاپ هفتم. تهران: انتشارات فردوس، ۱۳۸۹. ۴۱۵-۴۱۸. شابک ‎۹۷۸۹۶۴۳۲۰۴۷۵۴.