قاضی
 قاضیان دیوان بینالمللی دادگستری | |
| پیشه | |
|---|---|
| نامها | قاضی، دادرس، رئیس دادگاه |
نوع پیشه | حرفه |
| توصیف | |
زمینه کاری | دادگاهها |
کارهای وابسته | وکیل، دادستان |
قاضی یا دادرس شخصی است که به تنهایی یا به عنوان عضوی از هیئت قضات، ریاست یا مدیریت دادگاه را بر عهده دارد و به قضاوت میپردازد. مسئولیت اصلی قاضی، رسیدگی بیطرفانه به دعاوی، استماع شواهد و شهادتها، تفسیر قانون و صدور حکم عادلانه است. قضاوت یکی از حساسترین مشاغل در هر نظام حقوقی به شمار میرود.
وظایف و اختیارات
[ویرایش | اشتراکگذاری]قاضی موظف است دادرسی را به صورت قانونی، منظم و بیطرفانه اداره کند. وظایف اصلی او عبارتند از:
- استماع ادله و استدلالهای طرفین دعوا
- ارزیابی اعتبار شواهد و شهادتها
- تفسیر قوانین و اعمال آن بر پرونده
- صدور حکم نهایی یا قرارهای قضایی
- حفظ نظم دادگاه و جلوگیری از اختلال در روند دادرسی
در سیستمهای حقوقی مختلف، نقش قاضی متفاوت است. در سیستمهای کامن لا (مانند انگلیس و آمریکا) قاضی بیشتر نقش داور بیطرف را دارد و هیئت منصفه را تعیین میکند، در حالی که در سیستمهای رومی-ژرمنی (مانند فرانسه و ایران) قاضی نقش فعالتری در کشف حقیقت دارد.
تاریخچه
[ویرایش | اشتراکگذاری]ریشه قضاوت به تمدنهای باستانی مانند بینالنهرین، مصر و روم بازمیگردد. در اسلام، قاضی (قاضی شرع) از دوران خلفای اولیه منصوب میشد و علاوه بر قضاوت، وظایف اجرایی و اداری نیز داشت. در ایران پیش از اسلام، دادرسان در نظام حقوقی هخامنشی و ساسانی فعالیت داشتند. پس از اسلام، قضاوت بر اساس فقه اسلامی سازماندهی شد.
در دوران معاصر، با تشکیل دادگاههای مدرن در ایران (پس از مشروطه)، ساختار قضایی امروزی شکل گرفت.
قاضی در حقوق ایران
[ویرایش | اشتراکگذاری]در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، قضات بر اساس قانون اساسی و قوانین عادی منصوب میشوند. قضات باید شرایط زیر را داشته باشند:
- ایمان و عدالت
- دانش کافی در فقه و حقوق
- سلامت جسمی و روانی
- عدم سوءپیشینه
قضات به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
- قاضی نشسته (قاضی دادگاه): مسئول صدور حکم و کاملاً مستقل در تصمیمگیری قضایی.
- قاضی ایستاده (قاضی دادسرا): شامل دادستان، بازپرس و دادیار که تحقیقات مقدماتی را انجام میدهند.
بازپرس از استقلال نسبی برخوردار است و در صورت اختلاف با دادستان، حل اختلاف با قاضی دادگاه است. رئیس قوه قضائیه، قضات را منصوب یا عزل میکند.
استقلال قضایی
[ویرایش | اشتراکگذاری]اصل ۱۵۶ قانون اساسی بر استقلال قوه قضائیه تأکید دارد. قاضی دادگاه در صدور رأی مستقل است، اما قضات دادسرا تابع سلسله مراتب اداری و قضایی هستند.
مسئولیت قاضی
[ویرایش | اشتراکگذاری]بر اساس اصل ۱۷۱ قانون اساسی: هرگاه در اثر تقصیر یا اشتباه قاضی ضرر مادی یا معنوی به کسی وارد شود، در صورت تقصیر، قاضی مسئول است و در غیر این صورت دولت خسارت را جبران میکند. همچنین اعاده حیثیت متهم الزامی است.
شرایط انتصاب و آموزش
[ویرایش | اشتراکگذاری]در ایران، فارغالتحصیلان رشته حقوق یا فقه که دوره کارآموزی قضایی را در مرکز آموزش قوه قضائیه بگذرانند، میتوانند قاضی شوند. فرآیند شامل آزمون، مصاحبه و گزینش است.
نمادها و عنوانها
[ویرایش | اشتراکگذاری]قضات معمولاً ردایی سیاه یا مناسب پوشیده و در جایگاه مرتفع (bench) قرار میگیرند. در ایران عنوان «حضرت حجتالاسلام» برای قضات روحانی یا «جناب آقای قاضی» رایج است.
قاضی در سایر کشورها
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ایالات متحده: قضات فدرال مادامالعمر منصوب میشوند.
- انگستان: قضات senior با wig و robe ظاهر میشوند.
- دیوان بینالمللی دادگستری: قضات از کشورهای مختلف با رأی مجمع عمومی و شورای امنیت انتخاب میشوند.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]| کتابخانههای ملی | |
|---|---|
| سایر | |
