ذوالنون مصری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مقبره ذوالنون مصری در شهر مردگان قاهره.

ذوالنون مصری (شیخ ابوالفیض ثوبان ابن ابراهیم ) (زاده: ۱۸۰ قمری - درگذشت:۲۴۶ قمری) از بزرگان صوفیان در مصر بود. وی در شهر اخمیم مصر در کنار رود نیل به دنیا آمده و در شهر مردگان(العرفه) در جنوب شرقی قاهره دفن شده‌است.

اصل او نوبی بود و مدتی را در دمشق و انطاکیه گذراند و در مکه نزد زهاد و محدثان اقامت گزید. پاره‌ای از منابع از سفر او به بغداد نیز گزارش داده‌اند.علت این سفر را این‌گونه نوشته اند که وی در برخی از علوم تصنیفاتی کرد که سبب شد مردم مصر به انکار او برخیزند و به او تهمت بزنند که علومی را مستحدث کرده که صحابه درباره آن‌ها سخن نگفته‌اند. از این رو ، وی را به زندقه منسوب ساختند و از او در نزد متوکل خلیفه عباسی سخن چینی بسیاری کردند و متوکل او را به بغداد احضار کرد و ۴۰ روز در زندان نگاهداشت ولی در چند جلسه مباحثه‌ای که باوی داشت متوکل توبه کرده بسیار گریست و او را گرامی داشت. و سرانجام خلیفه او را با اکرام به مصر بازگردانید.

ذوالنون مذهب مالکی داشت و فقه خوانده بود و از آثاری که به او نسبت داده شده مشخص می‌شود که وی علاوه بر فقه در علومی مانند طب و کیمیا نیز دست داشته‌است و همچنین وی پیرو طریقه ملامت بود و در توکل بی‌نظیر بیشتر اهل مصر اورا کافر و زندیق میدانستند و تا زنده بود منکر او بودند ولی پس از مرگ درستی احوال او مشخص گردید.

سخنانی که درباره او گفته‌اند[ویرایش]

جواد نوربخش: ذوالنون مصری از بزرگان صوفیه و دانشمندان غیر عرب است. او شریعت را توأم با طریقت عمل می‌کرد، اما بیانش درباره صوفیه و احوال و مقامات صوفیه بود. ذوالنون اولین کسی بود که اصطلاحات عشق بازی را وارد تصوف کرد و معانی رمزی برای آن‌ها قایل گردید. … او که از فلسفه یونان متأثر بود با عصای عقل و دانش تا پایان عمر در جستجوی علم و معرفت بیشتر می کوشید. از این رو هرکجا نشان پیری را می‌داند بی‌درنگ به سوی او می شتافت. [۱]

روزبهان : ذوالنون مصری رئیس قوم بود، در همه مقامات کامل و صاحب تصانیف. [۲]

هجویری: سفینه تحقیق و کرامت و گنجینه شرف اندر ولایت، ابوالفیض ذوالنون بن ابراهیم مصری، از اخیار قوم و بزرگان و عیاران طریقت بود. راه بلا سپردی و طریق ملامت رفتی. [۳]

آثاری که به وی نسبت داده‌اند[ویرایش]

آثاری که درباره وی منتشر گردیده است[ویرایش]

علاوه بر مطالب و اشعاری که در آثاری چون تذکرة الاولیای عطار، شرح شطحیات روزبهان، نفحات الانس جامی، کشف المحجوب هجویری، طبقات الکبرای شعرانی، مثنوی مولوی، هفت اورنگ جامی و مصیبت نامه عطار نیشابوری آمده، کتاب زیر نیز منتشر گردیده است: ««ذوالنون مصری از مشاهی دانشمندان و صوفیه مصر»» تألیف جواد نوربخش توسط انتشارات خانقاه نعمت اللهی لندن در شهریور سال ۱۳۷۸ منتشر گردید که شامل یازده بخش می‌باشد.

از سخنان او[ویرایش]

  • وی را پرسیدند از توبه گفت "توبه عام از گناه بود و توبه خاص از غفلت."
  • گفتند علامت توکل چیست؟ گفت"طمع از خلایق بریدن، خلع ارباب و قطع اسباب"
  • گفتند از مردم چه کسی با صیانت تر؟ گفت"آنکه زبان خود نگه دارد."
  • و گفت: دوستی با کسی کن که به تغیر تو متغیر نگردد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ذوالنون مصری از مشاهیر دانشمندان و صوفیه مصر، دکتر جواد نوربخش، انتشارات خانقاه نعمت اللهی لندن، ۱۳۷۸
  2. شرح شطحیات، روزبهان، تصحیح و مقدمه هانری کربن
  3. کشف المحجوب، هجویری، ص ۱۲۴
  • عبد الکریم بن هوازن قشیری. رساله قشیریه تصحیح بدیع الزمان فروزانفر.انتشارات علمی فرهنگی تهران ۱۳۶۱ صفحه ۲۶.
  • عطار نیشابوری. فریدالدین محمد،گزیده تذکرِةالاولیاء به کوشش محمد استعلامی. انتشارات امیر کبیر چاپ سوم ۱۳۷۰ صفحه ۱۰۲

در ویکی‌نبشته موجود است: بوستان سعدی