سنگ‌نبشته‌های ساسانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

منظور از کتیبه آثاری است که بر روی سنگ‌ها یا صخره بصورت سنگ‌نبشته و پوست (چرم) و پاپیروس، فلز، سفال، سنگ‌های قیمتی و چوب نگاشته شده‌است. نگارش کتیبه‌ها غالباً هم زمان با تألیف آنهاست. از این رو این آثار هم از نظر زبان شناسی و هم از جهت تاریخی و اجتماعی و گاهی دینی مهم به شمار می‌آیند اما طبعاً از نظر ادبی دارای اهمیت چندانی نیستند.

آثار کتیبه‌ای پهلوی در دوران ساسانی خط پهلوی کتیبه‌ای یا خط پهلوی منفصل و خط پهلوی کتابی یا خط تحریری یا متصل. کتیبه‌ها گاهی دو یا سه زبانه هستند. کتیبه‌های سلطنتی شاهان نخستین ساسانی نا زمان نرسه غالباً به پهلوی یا فارسی میانه، پهلوی اشکانی یا پارتی و یونانی است.

کتیبه‌های دولتی یا سلطنتی کتیبه‌هایی هستند که از شاهان ساسانی یا درباریان آنان برجای مانده و همهٔ آن‌ها به خط پهلوی کتیبه‌ای یا منفصل نوشته شده‌است. قدیم‌ترین آن‌ها کتیبه اردشیر ساسانی ۲۲۴ تا ۲۴۲ میلادی و متأخرترین آن‌ها کتیبه مهرنرسی (قرن پنجم میلادی) است.[۱]

پژوهش علمی کتیبه‌های ساسانی تقریباً از سال ۱۹۲۴ میلادی با انتشار کتاب هرتسفلد تحت عنوان پایکولی یا آثار و نوشته‌های شاهنشاهی ساسانی آغاز گردید و همهٔ نوشته‌های اوایل شاهنشاهی ساسانیان که تا آن زمان کشف و خوانده شده‌بود، در دو مجلد بزرگ انتشار یافت.[۲] همهٔ این مآخذ رویدادهای ایران را با نظر و جهت خاصی بیان می‌کنند و در واقع از نظر مقامات رسمی سخن می‌گویند. نقش‌های دوران ساسانی از دیر باز مشهور و از منابع و مأخذ بزرگ تاریخی بشمار می‌روند.[۳]

فهرست سنگ‌نوشته‌های دولتی در دوران ساسانی[ویرایش]

نقشهٔ کتیبه‌های نقش رستم

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، ص ۸۳
  2. تمدن ایران ساسانی، ص ۱۳
  3. تمدن ایران ساسانی، ص ۲۸
  4. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، از ص ۸۴ تا ص ۹۶

جستارهای وابسته[ویرایش]

متن سنگ‌نبشته پایکولی (به انگلیسی)

هویت‌شناسی نقش‌برجسته‌های ساسانی

منابع[ویرایش]

  • لوکونین، گریگورویچ ولادمیر. ترجمه عنایت الله رضا. تمدن ایران ساسانی. تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۰
  • تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ شابک: ‎۹۶۴-۵۹۸۳-۱۴-۲