مسعودی مروزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مسعودی مروزی شاعر اواخر سدهٔ سوم و اوایل سدهٔ چهارم هجری است که اطلاعات زیادی از او در دست نیست.[۱] او نخستین کسی بود که در زبان فارسی، شاهنامه‌ای منظوم سروده است.[۲] نخستین کسی که از شاهنامه او نام می‌برد، مطهر بن طاهر مَقدِسی است. او در کتاب البدء و التاریخ ضمن یاد کردن از پادشاهان ایران، دو بار از مسعودی و کتابش نام می‌برد. بار نخست در شرح پادشاهی کیومرث از قول شاهنامه مسعودی می‌نویسد:

نخستین کیومرث آمذ به شاهیکرفتش به کیتی درون پیشگاهی
چو سی سالی به کیتی باذشا بوذکی فرمانش به هر جایی روا بوذ

و بار دوم در پایان سرگذشت پادشاهان ایران، می‌نویسد که مسعودی سروده است:

سپری شذ نشان خسرواناچو کام خویش راندند در جهانا[۳][۴]

نکته مهمی که مَقدِسی تصریح می‌کند این است که ایرانیان، این شاهنامه را به منزله تاریخ ملی خود می‌پنداشتند و تصاویری از رزم پهلوانان را به آن اضافه می‌کردند.[۲][۵]

دومین کسی که از مسعودی و اثرش نام می‌برد، ثعالبی است. او نیز در کتاب غرر اخبار دو بار از شاهنامه مسعودی نام می‌برد. بار نخست در شرح پادشاهی طهمورث می‌نویسد: «و به گفته مسعودی در مزدوج خود به فارسی، طهمورث قهندز را در مرو ساخت». و بار دوم در شرح پادشاهی بهمن نوشته است: «مسعودی مروزی در مزدوج خود به فارسی می‌نویسد که بهمن زال را کشت و تنی از کسان او را زنده نگذاشت».[۶]

شاهنامه مسعودی آن‌گونه که از نوشته مَقدِسی برمی‌آید باید در حوالی سال سیصد هجری قمری سروده باشد. همچنین اثر او، مثنوی مشهوری بوده در بحر هزج مسدس بر وزن مفاعیلن/مفاعیلن/فعولن و شاید گاهی ابیات هزج مسدس مقصور بر وزن مفاعیلن/مفاعیلن/مفاعیل نیز در آن وجود داشته است.[۷]

پانویس[ویرایش]

  1. تاریخ ادبیات در ایران، ص 370
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ فرایند تکوین حماسه، ص 94
  3. فردوسی و شاهنامه‌سرایی، ص 83
  4. حماسه‌سرایی در ایران، ص 160
  5. تاریخ ادبیات در ایران، ص 371
  6. فردوسی و شاهنامه‌سرایی، ص 84
  7. حماسه سرایی در ایران، ص 162

منابع[ویرایش]

  • ذبیح‌الله صفا. تاریخ ادبیات در ایران. ج ۱.انتشارات فردوس. ۱۳۶۹
  • ذبیح‌الله صفا. حماسه‌سرایی در ایران. مؤسسه انتشارات امیرکبیر. ۱۳۳۳
  • جلیل دوست‌خواه. فرایند تکوین حماسه ایران. انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی. ۱۳۸۴
  • جلال خالقی مطلق. مقاله «مسعودی مروزی» در فردوسی و شاهنامه‌سرایی. انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۱۳۹۰