حمدالله مستوفی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حمدالله مستوفی
تندیس حمدالله موستوفی و آرامگاهش.jpg
نام اصلی حمدالله مستوفی قزوینی
زمینهٔ کاری شاعر و نویسنده و مورخ و جغرافی‌دان
زادروز ۶۸۰ هجری قمری
قزوین
مرگ ۷۵۰ ه. ق ذکر شده
قزوین
ملیت ایرانی ایران
محل زندگی قزوین
در زمان حکومت شاه شیخ ابواسحاق اینجو
شاه شجاع مظفری
سال‌های نویسندگی قرن هشتم هجری قمری
کتاب‌ها ظفرنامه -

نزهت القلوب - تاریخ گزیده

حمدالله، یا حمد بن تاج‌الدین ابی‌بکر بن حمد بن نصر مستوفی قزوینی، نام کامل جغرافی‌دان، مورخ، شاعر و نویسنده ایرانی[۱][۲][۳] قرن هشتم است.

وی از خاندان مستوفیان قزوین است که مدت‌ها متصدی حکومت آن شهر بودند. پدر حمدالله و نیز خود او با عنوان «مستوفی» در دستگاه ایلخانان خدمت می‌کردند و حمدالله خود از نزدیکان خواجه رشیدالدین فضل‌الله بود و پس از او نیز همچنان سمت خود را در کارهای دیوانی حفظ نمود.

حمدالله مستوفی متولد به سال ۶۸۰ است و وفات او در سال ۷۵۰ ه‍. ق اتفاق افتاده است و مزارش در محله ملک‌آباد قزوین باقی است.[۴] آرامگاه او در شهر قزوین، خیابان طالقانی، خیابان ملک‌آباد سابق، کوچه مستوفی واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شمارهٔ ثبت ۳۳۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و از اماکن مورد احترام اهالی این شهر به حساب می‌آید.[۵]

نسب[ویرایش]

حمدالله مستوفی در کتاب خود تاریخ گزیده در باره نسب ش می‌نویسد

مستوفيان از قدیمی‌ترین قبایل قزوین اصل شان از نسل حر بن یزید ریاحی در اوایل والی قزوین بودند، از زمان معتصم خلیفه تا عهد قادر خلیفه اکثر اوقات بدان مهم موصوف بودند، و بعد از آن به شغل استیفا منسوب شدند و به موستوفی منسوب گشتند، از ایشان پدر جدم امین‌الدین نصر بن عز الدین سعد بن سیف‌الدین یوسف بن امین الدین نصر بن زید الدین ابی نصر که حکم سلطان محمود سبکتگین نام موستوفی بر آن ابی نصر افتاد [۶]

آثار[ویرایش]

از حمدالله مستوفی، سه اثر باقیست:

  1. تاریخ گزیده: این کتاب در خلاصه تاریخ عالم -تاریخ عمومی، تاریخ اسلام و تاریخ ایران تا زمان نویسنده- به نام «غیاث الدین محمد» نگاشته شده‌است. در پایان کتاب دو فصل دیگر نیز، یکی در تاریخ علما و شعرای عرب و عجم و دیگری در تاریخ قزوین و بیان احوال اهل علم و ادب آن شهر وجود دارد. این کتاب در یک مقدمه و ۶ باب در سال ۷۳۰ ه‍. ق به پایان رسیده‌است.
  2. نزهت القلوب: این کتاب در جغرافیا است و در سال ۷۴۰ ه‍. ق نگارش آن به پایان رسیده‌است. این کتاب را از اولین دانشنامه‌های فارسی به حساب آورده‌اند.[۷]
  3. ظفرنامه: منظومه ظفرنامه در هفتاد و پنج هزار بیت به وزن شاهنامه در سال ۷۳۵ ه‍. ق به پایان رسید. ظفرنامه به سه کتاب یا سه قسم تقسیم می‌شود: کتاب نخست در تاریخ عرب (قسم اسلامی)، کتاب دوم در تاریخ عجم (قسم احکام) و کتاب سوم در تاریخ مغول (قسم سلطانی).

پانویس[ویرایش]

  1. Lewis, ed. by B. (1986). Encyclopedia of Islam, Vol 3, H - Iram (Photomechan. repr. ed.). Leiden [u.a.]: Brill [u.a.] p. 122. ISBN 9004081186. |access-date= requires |url= (help)
  2. André Godard, "The art of Iran", Praeger, 1965. pg 234: "Hamd Allah Mustawfi Qazwini. Persian historian and geographer, born in 680 H (AD 1281-1282). "
  3. Carole Hillenbrand, "Turkish myth and muslim symbol: the battle of Manzikert", Edinburgh University Press, 2007. pg 97: "The Persian chronicler Hamdallah .."
  4. شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی
  5. زندگینامه حمدالله مستوفی قزوینی citytomb.com
  6. تاریخ گزیده، صفحه ۴۶۵
  7. رفیعی، علی؛ تاریخچهٔ دائرةالمعارف نویسی در جهان، نامه ی شهیدی، گردآورنده: علی اصغر محمدخانی، تهران، طرح نو، چاپ اول، ۱۳۷۴، ص۶۵۸.

منابع[ویرایش]

  • کتاب مرجع‌شناسی و شناخت خدمات مرجع: نوشته دکتر نورالله مرادی
  • حمدالله مستوفی
  • مشاهیر قزوین، مهدی نورمحمدی، چاپ سوم 1389.