اوحدی مراغه‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
آرامگاه اوحدی.

رکن‌الدین اوحدی اصفهانی مراغه‌ای (۶۷۳–۱۵ رمضان ۷۳۸ قمری) عارف و شاعر پارسی‌گوی ایران در قرن هشتم هجری و اهل مراغه است.

زندگی‌نامه

اوحدالدین بن حسین اصفهانی در حدود ۶۷۳ ه‍.ق مراغه به دنیا آمد. چون تولد و وفات اوحدی در مراغه روی داد، به مراغه‌ای نیز شهرت یافت.[۱]در آغاز تخلص او صافی بود، سپس به سبب ارادتی که به پیر و عارف مشهور، ابوحامد اوحدالدین کرمانی پیدا کرد، تخلص اوحدی را برگزید.[۲][۳]اوحدی در دوران پادشاهی ارغون خان مغول در شاعری ظهور کرد.[۴]اوحدی پس از انتخاب غیاث الدین محمد به وزارت ابوسعید بهادر مثنوی جام جم خود را به نام وی به نظم درآورد. او همچنین مدتی در اصفهان به سر برد و بار دیگر به مراغه بازگشت. او در سرودن انواع شعر تبحر داشت. آرامگاه او در مراغه است. هم‌اکنون یک موزهٔ دائمی در مقبرهٔ اوحدی در مراغه دایر می‌باشد.

مذهب

دانشنامهٔ بزرگ اسلامی در پیرامون مذهب او چنین آورده‌است:[۵]

«دربارهٔ مذهب اوحدی مطلبی به صراحت بیان نشده‌است، ولی در دیوان او اشاراتی هست که از اعتقاد وی به تشیّع حکایت می‌کند. از جمله: چندین بار از علی، حسین، رضا و مهدی یاد کرده‌است…»

با این حال سعید نفیسی، با تکیه بر اشارات شاعر به خلفای راشدین و «چهار یار» خواندن آن‌ها و اشارهٔ او به «شافعی»، در نهایت این‌گونه استدلال می‌کند که او می‌تواند شافعی بوده‌باشد.[۵]

آثار و اشعار

اشعار اوحدی مراغه‌ای از ابتدا مورد توجه بوده‌است و تعداد آن‌ها به ۱۴٫۷۲۹ بیت می‌رسد.[۵] از آثار اوحدی دست‌نویس‌های بسیاری به‌جای مانده‌است.

  • دیوان: که شامل قصاید، غزلیات، ترکیبات، ترجیعات و رباعیات است.[۵]
  • جام جم: که شامل مثنوی‌های اوحدی است.[۵]
  • منطق‌العشاق، (یا ده نامه، محبت‌نامه): شامل نامه‌هایی عاشقانه که میان عاشق و معشوق رد و بدل می‌شده‌است.[۵]

معروف است که وی تخلص خود را از «اوحدی» عارف معروف اوحدالدین کرمانی (متوفی ۶۳۵ هـ. ق) گرفته‌است.[۶]

اشعار به زبان اصفهانی

اوحدی مراغه‌ای سه غزل به زبان اصفهانی (پهلوی) دارد که جزو فهلویات شناخته می‌شود:[۷]

چند بیت از غزلی به زبان اصفهانی:

دیم تو خورد و چشم مو تر

هشکش ویکر وان خوزارو

واتت که سر فلا کروهینی تو ساعتی

کین آه سوته دل بهر چه تو وات ایستاده بو

علاوه بر این سه غزل، اوحدی همچنین در موقعیت‌های گوناگون از سرزمین پدری خود یاد می‌کند:

چشم سر ما غلط نبیند

کش سرمه ز خاک اصفهان است[۸]

یا دربارهٔ دوری خود از اصفهان چنین می‌سراید:

اوحدی ار می‌نهی دل به رخ آن نگار

تن به غریبی بده، یاد صفاهان مکن[۹]

و همچنان که آوازه سعدی را از شیراز می‌داند خود را از سپاهان معرفی می‌کند:

قصه اوحدی از راه سپاهان بشنو

همچو آوازه سعدی که ز شیراز آید[۱۰]

آرامگاه

رکن‌الدین ابوالحسن مراغی مشهور به اوحدی مراغه‌ای عارف و شاعر پارسی‌گوی نامدار صاحب مثنوی معروف جام جم است که آرامگاهش در میان باغ سرسبزی واقع شده‌است. سنگ قبر اوحدی از سنگ کبود درست شده‌است. بر دیوار شمالی و جنوبی آن نام اوحدی و تاریخ فوت که ۷۳۸ ه‍.ق است حک شده‌است. در سال ۱۳۵۲ از سوی انجمن آثار ملی ایران بنای جدیدی بر روی قبر مزبور احداث شده و سنگ مقبرهٔ پیشین را به موزهٔ آرامگاه انتقال دادند.

موزهٔ اوحدی

در کنار مقبرهٔ اوحدی، موزه اوحدی واقع گردیده‌است. این موزه به‌علت این‌که شهر مراغه در دوره ایلخانیان مغول مقرّ حکومتی و پایتخت آنان بوده‌است، عنوان موزه تخصصی ایلخانی را به خود اختصاص داده‌است. اشیاء موجود در این موزه شامل ظروف سفالی، سکّه، کتابت، ظروف مفرغی، شیشه که کتیبه‌های باقی‌مانده از رصدخانه و سنگ قبور مربوط به دوران اسلامی است.

در بندِ غم عشق تو، بسیار کسانندتنها نه منم خود، که دراین غصّه بسانند
در خاک به امید تو، خلقی است نشسته یک روز برون آی و ببین تا به چه سانند
عُشـّاق تو در پیش گرفتند، بیابانکآن طایفه، ده را پس ازاین هیچ کسانند
کو مَحرم رازی، که اسیران محبّت حالی بنویسند و سلامی برسانند
با محتسب شهر بگویید، که امشبدستار نگهدار، که بیرون عسسانند!
ای دانه دُر، عشق تو دریاست ولیکنافسوس! که نزدیک کنار تو خسانند
شاید که ز مصرت، به هوس مرد بیاید خود مردم این شهر، مگر بی هوسانند؟
با جـُور رقیبان، زِ لبت کام که یابد؟من تَرک بگُفتم، که عسل را مگسانند!
ای اوحدی از لاشه تنگ تو، چه خیزد؟ کاندر طلب او همه، تازی فرسانند
افسوس که در پای تو این تند سوارانبسیار دویدند و همان باز پسانند! !

منابع

  • «اوحدی مراغه‌ای». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  1. صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، ۲۵۳۵ (۱۳۵۵)، جلد۳، ۸۳۱، ۸۳۲
  2. کزازی، میرجلال الدین. درّ دریای دری. تهران: نشر مرکز، جلد ۱، ۱۳۶۸، ۱۵۸
  3. AWḤADĪ MARĀḠAʾĪ in Encyclopædia Iranica by Dj. Khaleghi-Motlagh. [۱][پیوند مرده]
  4. اوحدی اصفهانی مراغی. کلیات اوحدی اصفهانی معروف به مراغی. با تصحیح، مقابله و مقدمه سعید نفیسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۰، ۳۲
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ «اوحدی مراغه‌ای». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  6. «اوحدی مراغه‌ای». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  7. Fahlaviyat in Encyclopædia Iranica by Dr. Ahmad Taffazoli, [۲][پیوند مرده]
  8. اوحدی اصفهانی مراغی. کلیات اوحدی اصفهانی معروف به مراغی. با تصحیح، مقابله و مقدمه سعید نفیسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۰، ص۱۱۲
  9. اوحدی اصفهانی مراغی. کلیات اوحدی اصفهانی معروف به مراغی. با تصحیح، مقابله و مقدمه سعید نفیسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۰، ص۳۲۱
  10. اوحدی اصفهانی مراغی. کلیات اوحدی اصفهانی معروف به مراغی. با تصحیح، مقابله و مقدمه سعید نفیسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۰، ص۲۱۴