محمدعلی معلم دامغانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
محمدعلی معلم دامغانی
Mohammad Ali moalem damghani.jpg
زادهٔ۱۳۳۰ (۶۹ سال)
دامغان،ایران
ملیتایرانی
پیشهشاعر
خویشاوندانمیرزا علی‌اکبر معلم دامغانی (عمو)
علی معلم (پسرعمو)
وبگاه

محمدعلی معلم دامغانی (زاده ۱۳۳۰ دامغانشاعر، ترانه‌سرا و رئیس سابق فرهنگستان هنر است. وی در سال ۱۳۸۰ در نخستین همایش چهره‌های ماندگار به عنوان چهره ماندگار درعرصه شعر و ادب فارسی برگزیده شد. او برگزیده نخستین دوره جشنواره بین‌المللی شعر فجر در بخش تصنیف و ترانه نیز بوده است. [۱]

این شاعر و ادیب، در دی ماه سال ۱۳۸۸، پس از برکناری میرحسین موسوی از ریاست فرهنگستان هنر، از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی، به عنوان رئیس فرهنگستان هنر انتخاب شد.[۲]

زندگی نامه

محمدعلی معلم دامغانی در دامغان زاده شد. پدر وی علی اصغر نام داشت. معلم دامغانی دانش‌آموخته حقوق دانشگاه تهران، شاعر، ترانه سرا و محقق ادبی معاصر است، از وی مجموعه شعری به نام رجعت سرخ ستاره در سال ۱۳۶۰ به چاپ رسیده‌است. «رجعت سرخ ستاره» که پس از بیست و پنج سال توسط حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی به چاپ دوم رسید.[۳]

محمد علی معلم دامغانی در شمار شاعران نسل اول انقلاب ایران (۱۳۵۷) است و بسیاری از شعرهای مطرح دوران انقلاب و دفاع مقدس از سروده‌های اوست: «این فصل را با من بخوان، باقی فسانه‌است / این فصل را بسیار خواندم، عاشقانه‌است…» او مثنوی هجرت را در مدح روح‌الله خمینی سروده‌است.[۴] او همچنین ترانه‌های بسیاری برای بعضی از خوانندگان مطرح ایران همچون محمد اصفهانی، محمدرضا شجریان و مجید اخشابی سروده‌است؛ که از آن جمله می‌توان به ترانه باران از آلبوم شب، سکوت، کویر محمدرضا شجریان اشاره کرد.

وی اعلام کرد که به دلایلی سرودن شعر را کنار خواهد گذاشت و از این پس به جای سرودن به تحلیل مطالب خواهد پرداخت. او در مراسم اختتامیه شعر فجر گفت: بنده در سلسله اهل شعر خدمت می‌کنم، اما امروز سرزمین ما مملو از شاعران جوانی است که فرصت از آن آنان است، بنده از این رو با دنیای شعر خداحافظی می‌کنم؛ و در خاتمه این شعر را خواند:

رفتیم و عشق را به رقیبان گذاشتیمرفتیم و داغ بر دل هجران گذاشتیم
در ما نبود طاقت سوز و گداز عشقاین سوز و این گداز به ایشان گذاشتیم[۵]

سبک شعری

«وی با سرودن مثنوی در اوزان بلند و بی‌سابقه با زبانی غریب و فاخر و کهن، با بهره‌گیری از اندیشه‌ها و اشارات دینی، عرفانی، اساطیری، تاریخی، اجتماعی با روحی نو سنتی [و با توجّه به موسیقی واج‌ها و واژه‌ها و آمیختگی عرفان و حماسه، می‌توان گفت مبدع سبک و ساختاری تازه در عرصه مثنوی سرایی شد». «او از جمله شاعرانی است که دارای زبان و سبک خاص شعری است. استفادهٔ وافر از عناصر شعری قدیم و انتخاب وزن و قافیه و تقلید و پیروی از قصیده‌سرایان و مثنوی‌سازان دوره‌های سنتی (خصوصاً ناصرخسرو)، از مختصان سبکی اوست. او از جمله مقتدرترین مثنوی‌سرایان پس‌ از انقلاب اسلامی به‌شمار می‌رود».[نیازمند منبع] معلم سرودن ترانه و تصنیف را نیز در دفتر کار خود دارد، «در ترانه برخلاف مثنوی‌هایش که مخاطب خاص می‌طلبد خواسته‌های مخاطب عام را درنظر می‌گیرد. اشعار معلم گرچه به‌رویدادی خاص در متن انقلاب اشاره دارد. امّا پس‌از گذشت سالیان متمادی کهنه نگردیده و به‌نظر می‌رسد معنای دیگری از آن استنباط شود و به شعر این زمانی بدل شده است. استفاده از اوزان بلند، توجه به موسیقی کلمات (رعایت حروفی، ایجاد قافیه‌های درونی و …)، به کارگیری ردیف باستان گرایی در زبان، وفور اشارات دینی و ادبی، آمیختگی حماسه و عرفان از مهم‌ترین ویژگی‌های مثنوی علی معلم است.»[نیازمند منبع]

مسئولیت‌ها

نمونه شعر

ببار ای بارون، بباربا دلم گریه کن، خون ببار
در شبای تیره چون زلف یاربهر لیلی چو مجنون ببار
  • با من بخوان، از «مثنوی هجرت»
این فصل را با من بخوان، باقی فسانه‌استاین فصل را بسیار خواندم، عاشقانه‌است
دانی که در غربت سخنها عاشقانه استاین قصه را با من بخوان، باقی فسانه است

کتابشناسی

حواشی و رخدادهای پیرامونی

ریاست فرهنگستان هنر

علی معلم دامغانی در دی ماه سال ۱۳۸۸، پس از برکناری میرحسین موسوی از ریاست فرهنگستان هنر، از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی، به عنوان رئیس فرهنگستان هنر انتخاب شد. اما وی با ابراز ناباوری از این موضوع گفت: «احتمالاً منظور از معلم، علی معلم فیلمساز بوده‌است، نه من!»[۷] پس از پایان یک دوره پنج ساله از ریاست وی بر فرهنگستان، این سمت به هوشنگ ماهرویان [۸] واگذار گردید. پس از مدتی کوتاه، این کرسی دوباره در اختیار معلم دامغانی قرار گرفت.[۹] با پایان یافتن دومین دوره ریاست وی در شهریور ۱۳۹۷، با نامه رئیس‌جمهور حسن روحانی، معاون امور هنری فرهنگستان هنر «علیرضا اسماعیلی» سرپرست فرهنگستان هنر شد.[۱۰]

نشست بررسی کتاب فارابی و فلسفه هنر دینی

در هفدهم اسفندماه ۱۳۹۳ علی معلم در جلسه تحلیل کتاب فارابی و فلسفه هنر دینی به قلم نادیا مفتونی حضور یافت. در حاشیه این جلسه حسین نوری، همسر مفتونی، خاطره‌ای را از رد و بدل شدن یک شعر میان خود و همسر آینده‌اش در سال ۶۳ تعریف کرد که این شعر موجب تأثر و گریه شدید علی معلم شد. حسین نوری گفت: «زمانی که همسر بنده از من خواستگاری کرد، من سجده شکر به جا آوردم، با این حال پیش خود گفتم که تو چه حقی داری این دختر نمونه دانشگاه شریف با این حسن و جمال را اذیت و درگیر مشکلات خود کنی؟ مانده بودم چه بگویم که چند مصرع شعر گفتم و از ایشان خواستم که آن را کامل کنند و ایشان هم فی البداهه به بهترین نحو آن را کامل کردند.» نوری در این جلسه این اشعار را قرائت کرد و همسرش نیز مصرع‌های دوم را خواند.[۱۱]

نوری: زورق مضروب جسمم بسته جان شما\ مفتونی: بادبان جان من برپا به ایمان شما\ نوری: همسفر با من چرایید اندرین دریای درد؟ \ مفتونی: درد شعر عاشقان و عشق درمان شما\ نوری: صد بلا باشد در این ره باز تردیدی کنید… \ مفتونی: کربلا مَهرم بود، هستم به پیمان شما (اشاره به مَهریه مفتونی که یک مُهر کربلا است)\ نوری: گر برد موج فنا بی‌رحم در گردابتان؟... \ مفتونی: در فنای فی‌الله‌ام دامانِ رحمان شما\ نوری: چون هنرمندم شریکم گشته‌ای در این مسیر؟ \ مفتونی: از میان صد هنر احسن به ایمان شما\ نوری: از کجا دانید خواهان چه هستم در نهان؟ \ مفتونی: آنکه گوید راز من گوید ز پنهان شما.[۱۲][۱۳][۱۴]

پانویس

  1. «برگزیدگان نخستین جشنواره شعر فجر معرفی شدند». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۰۷-۰۲-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۳.
  2. «مسئولان فرهنگستان هنر». سایت رسمی فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۱۸.
  3. ««رجعت سرخ ستاره» علی معلم به ‌چاپ دوم رسيد». خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا». ۱۴ تیر ۱۳۸۵.
  4. «علی معلم دامغانی». شبکه هنر.[پیوند مرده]
  5. نیک صالحی، خداحافظی علی معلم با دنیای شعر
  6. علی معلم از ریاست خود بر فرهنگستان هنر خبر ندارد: شاید منظورشان من نبوده‌ام! خبر آنلاین
  7. علی معلم از ریاست خود بر فرهنگستان هنر خبر ندارد: شاید منظورشان من نبوده‌ام! خبر آنلاین
  8. «رئیس جدید فرهنگستان هنر کیست؟». فرهنگ امروز. دریافت‌شده در ۲۴ اوت ۲۰۱۸.
  9. «مسئولان فرهنگستان هنر». سایت رسمی فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۱۸.
  10. «علی معلم دامغانی از فرهنگستان هنر رفت». خبرگزاری فارس. ۱۸ شهریور ۱۳۹۷.
  11. "علی معلم دامغانی در مراسم تجلیل از حسین نوری".
  12. "روایت آزاده نامداری از شعر خواستگاری نوری و مفتونی".
  13. "زندگی عاشقانه جانباز "حسین نوری" و همسرش در "خانومی که شما باشی"".
  14. "خانمی که مَهریه‌اش فقط مُهر کربلاست".

منابع

  • روزبه، محمدرضا. (۱۳۸۱). ادبیات معاصر ایران (شعر)، تهران: روزگار.
  • اکبری، منوچهر، (۱۳۷۱). نقد و تحلیل ادبیات انقلاب اسلامی، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ج۱.
  • میرجعفری، سید علی اکبر. (۱۳۷۶). حرفی از جنس زمان، تهران: قو.

پیوند به بیرون