کمال خجندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کمال‌الدین مسعود خُجندی
درگذشت

۷۹۲ هجری قمری یا

۸۰۸ هجری قمری
تبریز
آرامگاه تبریز: آرامگاه دوکمال
ملیت تاجیک
نام‌های دیگر کمال خجندی
پیشه عارف و شاعر
لقب شیخ
مذهب اسلام


کمال‌الدین مسعود خُجندی معروف به شیخ کمال و کمال خجندی از عارفان و شاعران پارسی‌گوی قرن هشتم هجری بود. تولدش در خجند فرارود بود؛ اما پس از سفر حج در تبریز ساکن شد. با اینکه شاعری پیشهٔ اصلی او نبوده‌است، دیوانش مشتمل بر حدود هشت‌هزار بیت است که بخش اصلی‌اش غزل‌های اوست. نمونه‌ای از غزلیات:

عرفات عشقبازان سر کوی یار باشد به طواف کعبه زین درنروم که عار باشد
چو سری بر آستانش ز سر صفا نهادی به صفا و مروه‌ای دل دگرت چه کار باشد
قدمی ز خود برون نِه به ریاض عشق، کاینجا نه صداع نفحهٔ گل نه جفای خار باشد
به معارج اناالحق نرسی ز پای منبر که سری شناسد این سِرّ که سزای دار باشد
ز میِ شبانه ساقی قدحی بیار پیشم نه از آن میی که او را به سحر خمار باشد
نکند کمال دیگر طلب حضور باطن که قرارگاه زلفش دل بی‌قرار باشد

شیخ کمال در خدمت سلطان حسین جلایر درآمد و در خانقاهی که سلطان برای او ساخته بود به سر می‌برد. وی از شاعران بزرگ اواخر قرن هشتم است که مخصوصاً در غزل‌سرایی مهارت داشت. دیوان او شامل غزل‌های مطبوع زیاد وغالبا مقرون به ذوق عرفانی است.

کمال خجندی معاصر حافظ بود و درباره او چنین گفته‌است:

نشد به طرز غزل هم عنان ما حافظ اگرچه در صف رندان ابوالفوارس شد

از اشعار اوست:

عشق حالی است که جبریل بر آن نیست امین صاحب حال شناسد سخن اهل یقین
جرعه‌ای بر سر خاک از می عشق افشاندند عرش و کرسی همه بر خاک نهادند جبین
اهل فتوی که فرورفته کلک و ورقند مشرکانند که اقرار ندارند به دین
مفلس عشق ندارد هوس منصب و جاه خاک این راه به از مملکت روی زمین
شب قرب است مرو ای دل حق دیده به خواب که سر زنده‌دلان حیف بود بر بالین
ای که روشن نشدت حال دل سوختگان همچو شمع از سر جان خیز و بر آتش بنشین

کمال‌الدین خجندی در سال ۷۹۲ هجری قمری یا ۸۰۸ هجری قمری درگذشت. آرمگاه او در تبریز است. این بیت بر لوح مزار او ثبت شده‌است:

کمال از کعبه رفتی بر در یار هزارت آفرین مردانه رفتی

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • لغت‌نامه دهخدا
  • صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات ایران (جلد دوم). با تلخیص محمد ترابی. چاپ چهاردهم. [تهران]: انتشارات فردوس، ۱۳۸۱. ۱۹۶–۱۹۷. ISBN 964-5509-17-3.