آرش نراقی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آرش نراقی
زادروز۱۳۴۵ خورشیدی
تهران، ایران
محل زندگیپنسیلوانیا
ملیتایرانی
نام‌های دیگراحمد نراقی
تحصیلات
دانش‌آموختهٔ
پیشه
شناخته‌شده برایآثار و پژوهش‌های فلسفی
والدیناحسان نراقی
وبگاه
http://arashnaraghi.org/

آرش نراقی (زاده ۱۳۴۵ در تهران) داروساز، نویسنده، مترجم و فیلسوف اهل ایران است. عمدهٔ فعالیت‌های او در زمینهٔ فلسفهٔ دین و اخلاق است.[۱][۲][۳][۴][۵][۶]

او هم‌اکنون دانشیار دین و فلسفه در در کالج موراوین (Moravian College) پنسیلوانیای آمریکا است.[۷]

زندگی و تحصیلات[ویرایش]

آرش نراقی در سال ۱۳۴۵ در تهران متولد شد. دکترای داروسازی را در سال ۱۳۶۹ از دانشگاه تهران به اتمام رساند[۸] و پس از مهاجرت به آمریکا در سال 1999، دکترای فلسفه را از دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸) اخذ نمود. رسالهٔ دکتری وی Moral Dilemmas in the Context of Virtue Ethics نام دارد.[۹]

او در ابتدا مقالاتش را با نام احمد نراقی می‌نوشت.[۱۰] آرش نراقی هم‌اکنون دروس فلسفه و دین را به دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد در کالج موراوین پنسیلوانیا تدریس می‌کند.[۱۱]

آثار[ویرایش]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

از بخش‌های این کتاب می‌توان به «خطابه آلکیبیادس: قرائتی از رساله مهمانی افلاطون - مارتا نوسباوم، فضیلت عشق (اروتیک) - رابرت سالومون پیوند عشق- رابرت نوزیک، دلایلی برای عشق ورزیدن- لارنس تامس، عشق‌های مخاطره آمیز- انت بایر و دربارهٔ آینده عشق: روسو و فمنیست‌های رادیکال- الیزابت راپاپورت» اشاره کرد.[۱۹]

مقاله[ویرایش]

مقالات بسیاری از او به ویژه در نشریات مشهوری چون کیان و راه نو به چاپ رسیده‌است.[۲۱]

  • مولوی و مذهب عشق[۲۲]
  • متن مقدّس و معضله هرمنوتیکی[۲۳]
  • فضیلت بخشایش[۲۴]
  • امکان و ساختار وحی زبانی[۲۵]
  • لیبرالیسم: فردگرایی یا خویشتن‌مداری؟[۲۶]
  • اخلاقی و غیراخلاقی، طبیعی و غیرطبیعی[۲۷]
  • آیا «مسلمان سکولار» ممکن است؟[۲۸]
  • نقد اخلاقی نظریه ولایت فقیه[۲۹]
  • در بستر زمان[۳۰]
  • دین رحمانی و اصلاح قانون اساسی[۳۱]
  • تجاوز جنسی به مثابه نقض حقوق بشر[۳۲]
  • جنبش سبز در حصار قانون[۳۳]
  • روشنفکری دینی و نقش آن در آینده سیاسی ایران[۳۴]
  • مشروعیت مدنی دین یا مشروعیت دینی مدنیت؟[۳۵]
  • انحصارگرایی محققانه در قلمرو دین [۳۶]
  1. آرش نراقی به پرسش‌ها درباره «اسلام و حقوق اقلیت‌های جنسی» پاسخ می‌دهد
  2. BBC فارسی - ایران - پژواک: اعتراض و سرکوب در ایران؛ افزایش یا محو خشونت؟
  3. «جنبش راه سبز - آرش نراقی: روابط اقوام باید بر مناسبات عادلانه استوار شود». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  4. «Arash Naraghi - California State University San Bernardino - RateMyProfessors.com». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۰.
  5. «Arash Naraghi». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ ژانویه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۴ مه ۲۰۱۱.
  6. سایت کانون فلسفه و حکمت، بازدید ۱۳۹۴
  7. "Arash Naraghi, Associate Professor of Philosophy | Moravian College". www.moravian.edu. Retrieved 2018-10-11.
  8. «زندگی‌نامه‌ آرش نراقی». سایت فرهنگی صدانت.
  9. "Placement | Department of Philosophy - UC Santa Barbara". www.philosophy.ucsb.edu. Retrieved 2018-10-11.
  10. «آفتاب - پروژه روشنفکری دینی سروش از دیدگاه آرش نراقی». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  11. "Arash Naraghi, Associate Professor of Philosophy | Moravian College". www.moravian.edu.
  12. Untitled Page
  13. مجله کتاب ماه دین - شماره ۲۸ - مدل ایمان ابراهیمی یا بازنمود الهیات تجربی
  14. راسخون - کتابشناسی - اخلاق حقوق بشر
  15. راسخون - کتابشناسی - آینه جان: مقالاتی درباره احوال و اندیشه‌های مولانا جلال‌الدین بلخی
  16. خبرگزاری کتاب ایران (IBNA) - نراقی از «حدیث حاضر و غایب، مقالاتی درباره الهیات غیبت» نوشت
  17. پرفروش سال به روایت کتاب‌فروشان - Tabnak.IR | تابناک
  18. «خبرآنلاین - این روزها در تهران چه کتاب‌هایی بیشتر می‌فروشند؟». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  19. «خبرآنلاین - نظرات جالب فلاسفه درباره عشق.../ همیشه مایه تشویش، یکطرفه و جهانی برای بالندگی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ فوریه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  20. http://vista.ir/?view=article&id=537776
  21. دکتر آرش نراقی (۲۴ شهریور ۱۳۸۹). «پاسخ آرش نراقی به پرسش‌ها دربارهٔ «اسلام و حقوق اقلیت‌های جنسی»». رادیوفردا. دریافت‌شده در ۲۹ خرداد ۱۳۹۵.
  22. رادیو زمانه | اندیشه زمانه | مقالات | مولوی و مذهب عشق
  23. «جنبش راه سبز - اندیشه». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  24. «جنبش راه سبز - فضیلت بخشایش». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  25. «جنبش راه سبز - امکان و ساختار وحی زبانی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  26. رادیو زمانه | اندیشه زمانه | مقالات | لیبرالیسم: فردگرایی یا خویشتن‌مداری؟
  27. رادیو زمانه | اندیشه زمانه | مقالات | اخلاقی و غیراخلاقی، طبیعی و غیرطبیعی
  28. «آیا "مسلمان سکولار" ممکن است؟ - آرش نراقی :: روزآنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  29. «نقد اخلاقی نظریه ولایت فقیه* - آرش نراقی :: روزآنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  30. «در بستر زمان - آرش نراقی :: روزآنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  31. «دین رحمانی و اصلاح قانون اساسی - آرش نراقی :: روزآنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  32. «تجاوز جنسی به مثابه نقض حقوق بشر - آرش نراقی :: روزآنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  33. «جنبش سبز در حصار قانون - آرش نراقی :: روزآنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۲.
  34. «روشنفکری دینی و نقش آن در آینده سیاسی ایران». سایت بی‌بی‌سی فارسی. ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۸.
  35. «مشروعیت مدنی دین یا مشروعیت دینی مدنیت؟». سایت بی‌بی‌سی فارسی. ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۸.
  36. «انحصارگرایی محققانه در قلمرو دین» (PDF).

سخنرانی‌ها و برنامه‌های تلویزیونی[ویرایش]

  • همجنس گرایی از منظر اخلاق (درس گفتار در دانشگاه شریف- جلسه اوّل)[۱]
  • دین و همجنس گرایی (درس گفتار در دانشگاه شریف- جلسه دوّم)[۲]
  • آواز خدا: بازسازی نظریه فضل الرحمان در خصوص مکانیسم تنزیل وحی[۳]
  • مولوی و تجربه در آستانگی[۴]
  • تجربه عدم نزد مولوی و خیام[۵]
  • جهان اندیشگی حافظ[۶]
  • دین و نقش آن در مدیریت عواطف[۵]
  • فضل الرحمان و نظریه اصلاح اندیشه دینی در اسلام[۷]
  • متافیزیک مرگ: مرگ چیست؟[۸]
  • متافیزیک مرگ: دربارهٔ جاودانگی[۹]
  • دربارهٔ امکان معاد جسمانی[۱۰]
  • جبر، اختیار، و مسئولیت اخلاقی[۱۱]
  • آگاهی، تجربه وحیانی، و روایت رؤیا[۱۲]
  • درآمدی بر مسئله شرّ- بخش اوّل،[۱۳] بخش دوّم،[۱۴] بخش سوّم،[۱۵] بخش چهارم،[۱۶] بخش پنجم،[۱۷] بخش ششم،[۱۸] بخش هفتم،[۱۹] بخش هشتم،[۲۰] بخش نهم،[۲۱] بخش دهم،[۲۲] بخش یازدهم،[۲۳] بخش دوازدهم[۲۴]
  • برهان شرّ (برنامه پرگار بی‌بی‌سی): بخش اوّل،[۲۵] بخش دوّم[۲۶]
  • آیا همجنس‌گرایی در اسلام نهی شده‌است؟ (برنامه پرگار بی‌بی‌سی)[۲۷]
  • آیا گوشتخواری غیراخلاقی است؟ (برنامه پرگار بی‌بی‌سی)[۲۸]

بازنشر آثار[ویرایش]

آثار فلسفی آرش نراقی توسط برخی از سازمان‌ها و مراکز در ایران بازنشر شده‌است:

دیدگاه‌ها[ویرایش]

برخی نظرات بحث‌برانگیز او عبارتند از:[۳۱]

  1. رژیم غذایی گوشتخوارانه فقط در حدّی که برای تأمین سلامت انسان ضروری است، اخلاقاً رواست. مصرف گوشت حیوانات بیش از حدّ ضرورت اخلاقاً نارواست. ما، به عنوان انسان‌های اخلاقاً مسؤول، باید «اصل برابری اخلاقی موجودات زنده» و «اصل عدم تناسب» را بپذیریم. در چارچوب نظام اخلاقی ای که مبتنی بر «اصل عدم تناسب» است، رژیم غذایی گوشتخوارانه اخلاقاً نارواست- مگر آنکه معلوم شود مصرف آن برای سلامت انسان ضرورت است. در آن صورت مصرف آن فقط در همان حدّ و نه بیش از آن اخلاقاً رواست. شرط اخلاقی زیستن آن است که رژیم غذایی گوشتخوارانه را به رژیم غذایی تغییر دهیم که یا تماماً گیاهی است یا دست کم بخش عمده آن را خوراکهای گیاهی تشکیل می‌دهد و مصرف گوشت در آن به حداقلّ ممکن رسیده‌است.[۳۲]
  2. استفاده از سلاح‌های هسته‌ای در روزگار ما تحت هر شرایطی نارواست. کسانی مانند مایکل والتسر معتقدند استفاده کم دامنه از سلاح‌های هسته‌ای در شرایط "فوق العاده بحرانی" می‌تواند مجاز باشد. نراقی در نقد این رویکرد می‌نویسد: "در این مورد چند مشکل عملی جدّی وجود دارد:نخست آنکه، تشخیص آنکه آیا شرایط به واقع به مرحله "فوق‌العاده بحرانی" رسیده‌است، کار دشواری است؛ و این دشواری مجال فراخی را برای سوءاستفاده از سلاح‌های هسته‌ای فراهم می‌آورد"،[۳۳] و «دوم آنکه، خطر استفاده از سلاح‌های هسته‌ای چندان عظیم است که هرگونه خطایی در فرایند تولید، نگه داری، یا استفاده از آن سلاح‌ها می‌تواند به نتایج هولناک و فاجعه آمیزی بینجامد. وقتی که خطر عظیم است، احتمال خطای اندک عظیم خواهد بود.»[۳۴]
  3. تحریم اقتصادی دولت‌های ناقض حقوق بشر در شرایطی موجه است که به واقع مایه کمک به قربانیان نقض حقوق بشر شود. "در تمام اقداماتی که برای حمایت از قربانیان نقض حقوق بشر انجام می‌شود باید ارزیابی واقع بینانه‌ای از سود و زیان آن اقدامات داشته باشیم. [...] در پاره‌ای موارد، ما مجازیم که برای پیشگیری از زیان بزرگتر زیانی کوچکتر را بر فرد وارد کنیم. [...] تحت شرایطی ممکن است ارزیابی واقع بینانه نهادهای بین‌المللی و اعضای مسؤول جامعه جهانی این باشد که مثلاً تحریم اقتصادی دولتهای ناقض حقوق بشر اگرچه زیانهایی را متوجه شهروندان می‌کند اما در نهایت مانع از آن شود که آن شهروندان زیانهای عظیم تری را تحمل کنند؛ بنابراین، به گمانم تحت شرایط معینی می‌توان از اعمال این گونه فشارها و تحریمها اخلاقاً دفاع کرد. اما به نظرم نباید از این نکته غافل شد که در بسیاری موارد، آنچه در جهان معاصر تحت عنوان دفاع از قربانیان حقوق بشر صورت می‌گیرد به انگیزه‌ها و دواعی غیربشردوستانه است. یعنی در بسیاری موارد منافع اقتصادی یا سیاسی دولتهای خارجی انگیزه اصلی تحریم‌ها و فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی است، هرچند که گه گاه رنگ و لعابی از دغدغه‌های بشردوستانه نیز بر آن می‌افزایند. سخن من ربطی به این نوع اقدامات ندارد.[۳۵]
  4. در شرایطی که دولت معمر قذافی در لیبی دست به کشتار مردم بی دفاع خود زد، دخالت دولتهای خارجی برای جلوگیری از کشتار مردم بیگناه اخلاقاً رواست. «دولتهای قدرتمند [از جمله دولت آمریکا] را نباید بخاطر کمک به اموری مانند پیشرفت دموکراسی، یا اعزام نیروی نظامی برای برقراری امنیت در یک منطقه جنگ زده که در آن نسل‌کشی جاری است، ملامت کرد. اگر انتقادی بر عملکرد آن‌ها وارد است این است که برای مثال، چرا کمکهای بشردوستانه آن‌ها بسی کمتر از ظرفیت و توانمندی‌هایشان است، یا چرا نحوه توزیع آن کمکها نامنصفانه است، یا چرا در غالب موارد ملاحظات سیاسی آن دولت‌ها اهداف بشردوستانه آن کمکها را تحت الشعاع قرار می‌دهد، یا چرا آن دولت‌ها در غالب موارد ملاحظات ملّی (لوکال) خود را بر وظایف جهانی (گلوبال) شان مقدم می‌دارند، و نقش مسئولانه تری در مدیریت معضلات جهانی ایفا نمی‌کنند.»[۳۶]
  5. وجود گزاره کاذب در متن کلام وحیانیِ برحق، ممکن است. "در مقام تبیین وجود یک گزاره کاذب در متن کلام وحیانی (به فرض آنکه چنان گزاره کاذبی در کلام وحی وجود داشته باشد) فرد دست کم با سه نظریه تبیین گر رقیب روبرو است: (۱) آن گزاره "خطاً است؛ (۲) آن گزاره "دروغ" است؛ (۳) آن گزاره، دست کم در زمینه عصر تنزیل وحی، بستر مناسب تری برای فهم و پذیرش مراد اصلی فرستنده پیام فراهم می‌آورده‌است. از منظر فرد مؤمنی که خداوند را عالم مطلق، قادر مطلق، و خیر محض می‌داند، گزینه سوّم با اقتضای منطق و ایمان، هردو، سازگار است، و مؤمن خردورز می‌تواند به نحوی سازگار و خردپسند آن را بر دو گزینه بدیل ترجیح نهد.".[۳۷]
  6. مطابق اصل حق ناحق بودن "ناحق بودن نافی حق داشتن نیست، مگر آنکه در موارد خاص بتوان دلیل عقلا قانع‌کننده‌ای خلاف آن اقامه کرد به نظر من رکن رکین اخلاق لیبرالی را می‌توان به رسمیت شناختن "حقّ ناحق" بودن انسان‌ها دانست. یک مسلمان می‌باید ساخت سیاسی ای را که در آن "حقّ ناحق بودن" شهروندان در آن به رسمیت شناخته می‌شود، بپذیرد. حقّ ناحقّ بودن از جمله حقوق عینی انسان‌هاست.[۳۸]
  7. سقط جنین در مواردی که جان مادر به واسطه بارداری در خطر است، یا بارداری در نتیجه تجاوز به عنف به مادر صورت گرفته باشد رواست. در مواردی هم که زن تمام پیشگیریهای لازم برای باردار نشدن را رعایت کرده باشد، و علی‌رغم آن باردار شود، در آن صورت حق مادر نسبت به بدنش می‌تواند بر حق جنین به حیات برتری یابد و سقط جنین را موّجه کند. .[۳۹]
  8. مهم‌ترین استدلال‌هایی که در تقبیح اخلاقی رفتارهای هم‌جنس‌گرایانه مطرح شده، از استحکام کافی برخوردار نیست. به بیان دیگر، این ادعا که رفتارهای هم‌جنس‌گرایانه از آن حیث که هم جنس گرایانه است، اخلاقاً ناروا و در خور نکوهش است، بنیان عقلی استواری ندارد. البته چه بسا بسیاری افراد رفتارهای هم‌جنس‌گرایانه را با ذوق و طبع خود سازگار نیابند و لذا آن را پدیده‌ای ناخوشایند و مشمئزکننده بیابند، اما این امر تعرض به حقوق اجتماعی آن‌ها را توجیه نمی‌کند.[۴۰]
  9. در مورد اهانت به پیامبر اسلام: «آیا هر بار که کسی از آزادی بیان سوء استفاده می‌کند، اهل ایمان باید کاروبار خود را رها کنند، به خیابان‌ها بریزند و آشوب به پا کنند؟ فرد صاحب ایمان در رویارویی با امور ناگوار و ناپسند است که باید ادب و شکیبایی خود را نشان دهد. بنیادگرایان مذهبی، بقا و منافع خود را در آشوب و خشونت می‌جویند. آزادی بیان چندان مهم است که ما باید سوء استفاده از آن را، هر چقدر هم که دل‌آزار باشد، به عنوان شرّی لازم بپذیریم. دولت‌ها حق ندارند در این گونه مسائل دخالت کنند.»[۴۱] اهانت نوعی خشونت زبانی برای تحقیر و خوارداشت دیگری است و تحت هر شرایطی عملی زشت و نکوهیده‌است و اگر هم برخی روحهای بیمار را تشفی می‌دهد فضل و هنری برای آن نیست. به نظرم درست آن است که به جای تکریم و تقدیس اهانت، در تحدید حدود مصادیق اهانت و نیز به رسمیت شناختن «حق اهانت» بکوشیم. «حق اهانت» مصداق «حق ناحق» بودن است. یعنی ما اهانت را نسبت به هرکس و هر باوری ناحق و ناروا می‌دانیم، اما معتقدیم که نباید برای جلوگیری از اهانت کنندگان به زور و خشونت متوسل شد. به بیان دیگر، عمل ایشان را تقبیح می‌کنیم بی‌آنکه مکلف باشیم ایشان را با توسل به زور (خواه قانونی و خواه فراقانونی) از آن کار بازبداریم[۴۲]

کتاب «حدیث نواندیشان دینی» به شرح افکار او پرداخته است[۴۳]

منابع[ویرایش]

  1. «همجنس گرایی از منظر اخلاق- آرش نراقی».
  2. «دین و همجنس گرایی- آرش نراقی».
  3. Ecef Irvine (2019-01-20), آواز خدا - بازسازی نظریه فضل الرحمان در مورد مکانیسم نزول وحی, retrieved 2019-02-24
  4. https://www.youtube.com/watch?v=MU-ccDD_0xo&feature=youtu.be...
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ https://www.youtube.com/watch?v=oDoynrFEvGo...
  6. https://www.youtube.com/watch?v=Az70rXj8g6U&t=5s...
  7. https://www.youtube.com/watch?v=IbLSa-5atlc&feature=youtu.be...
  8. https://www.youtube.com/watch?v=a2laepffv5s&feature=youtu.be...
  9. https://www.youtube.com/watch?v=WFAWF869Ujw...
  10. https://www.youtube.com/watch?v=HPDC_KQQTMk&feature=youtu.be...
  11. https://www.youtube.com/watch?v=792lUNfOUxQ&feature=youtu.be...
  12. https://www.youtube.com/watch?v=OxewZVllE5s&feature=youtu.be...
  13. https://www.youtube.com/watch?v=BjFVvfPyvwI
  14. https://www.youtube.com/watch?v=cx2Wr44u5Io
  15. https://www.youtube.com/watch?v=ejXR8ykgDZc
  16. https://www.youtube.com/watch?v=uBy2F3o9HYY
  17. https://www.youtube.com/watch?v=GmAY3Pj-5jI
  18. https://www.youtube.com/watch?v=aiHHH-R-brY
  19. https://www.youtube.com/watch?v=dXLKqgQJJBk
  20. https://www.youtube.com/watch?v=OIBOjvKA5ZE
  21. https://www.youtube.com/watch?v=LL1hyjO6W-U
  22. https://www.youtube.com/watch?v=2ZeOV-Y4g7o
  23. https://www.youtube.com/watch?v=4fr3z4gn4BU
  24. https://www.youtube.com/watch?v=AoZhr_SkpgQ
  25. https://www.youtube.com/watch?v=Ws9hcZk6tO0...
  26. https://www.youtube.com/watch?v=_vrp_4XkiD8...
  27. https://www.youtube.com/watch?v=1oSzLD0k-G0...
  28. https://www.youtube.com/watch?v=O3s6yOoZC9Q&t=432s...
  29. سایت مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان، ۱۳۸۷
  30. سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲
  31. سایت آرش نراقی، arashnaraghi.org
  32. «مقاله آرش نراقی با عنوان «فضیلت گیاه‌خواری»». سایت فرهنگی صدانت. ۲۱ ژانویه ۲۰۰۸.
  33. (کتاب اخلاق حقوق بشر (تهران، انتشارات نگاه معاصر)/ ۱۶۲)
  34. (کتاب اخلاق حقوق بشر (تهران، انتشارات نگاه معاصر)/ ۱۶۳)
  35. (کتاب اخلاق حقوق بشر (تهران، انتشارات نگاه معاصر)/۱۰۴و ۱۰۵)
  36. (کتاب اخلاق حقوق بشر (تهران، انتشارات نگاه معاصر)/۱۱۷)
  37. (حدیث حاضر و غایب/172)
  38. «لیبرالیسم ترس یا لیبرالیسم منفی در آرای بازرگان: نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی». مصاحبه با ماهنامه مهرنامه، سال دوّم، شماره هجدهم. دی ۱۳۹۰.
  39. از این بحثها می‌توان نتیجه گرفت که سقط جنین در پاره‌ای موارد اخلاقاً رواست (حتی وقتی که جنین رااز همان مراحل اولیه تکون خود نفسی انسانی به‌شمار آوریم)، اما البته دامنهٔ آن موارد احیاناً بسی فراختر از آن چیزی است که مخالفان سرسخت سقط جنین ادعا می‌کنند. (دربارهٔ سقط جنین)
  40. (دربارهٔ اقلیتهای جنسی)
  41. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۲.
  42. برگرفته از یادداشت آرش نراقی در صفحه فیس بوک اش
  43. «حدیث نواندیشان دینی،یک نسل پس از عبدالکریم سروش» سید هادی طباطبایی، انتشارات کویر، ۱۳۹۷

پیوند به بیرون[ویرایش]