محمد واعظ قزوینی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
واعظ قزوینی
2016 CKS 12241 0039 000(a poetry compilation copied by muhammad rafi al-waiz safavid iran date).jpg
برگ‌هايی از دیوان واعظ قزوینی به تاریخ ربیع‌الثانی ۱۰۸۰/سپتامبر ۱۶۶۹ (برگرفته از وبگاه کریستیز)
زادروز ذیحجه۱۰۲۷ق
قزوین
درگذشت ۱۶۷۹م/ رمضان۱۰۹۰ق
قزوین
پیشه فقیه، ادیب
شناخته‌شده برای وعظ و شعر فارسی
لقب واعظ قزوینی،ملارفیع،میرزارفیع
دین اسلام شیعه
آثار ابواب الجنان،دیوان اشعار

میرزا محمد رفیع ملقب به رفیع‌الدین مشهور به واعظ قزوینی (۱۶۱۸م - ۱۶۷۹م)فقیه و ادیب ایرانی در سدهٔ هفدهم میلادی/یازدهم هجری بود. وی از فرزندان مولانا ملا فتح الله قزوینی و از علمای امامیه و از ادبا و فضلای قرن یازدهم قمری است.او در وعظ و خطابه سرآمد بود و مدت‌ها در مسجد جامع قزوین وعظ می گفت.او از شاگردان ملا خلیل قزوینی بود . از علم معقول حظی فراوان داشت و اثر مشهورش در این باره ابواب الجنان (به فارسی: درهای بهشت) نام دارد.[۱][۲][۳][۴][۵]

زندگی[ویرایش]

ملا محمد رفیع واعظ قزوینی در ذیحجه۱۰۲۷ق در قزوین زاده شد. او در زمینه‌های علوم معقول و منقول تحصیل کرد؛ در ادبیات فارسی، فقه شیعه، تفسیر قرآن، وعظ و خطابه ممتاز شد و به واعظ قزوینی شهرت یافت.
واعظ قزوینی در سال ۱۶۷۹م/ رمضان۱۰۹۰ق درگذشت و مدفنش در مدخل ورودی صحن شاهزاده حسین (قزوین) در گوشه چپ قرار دارد؛ ماده‌تاریخ آن از نظمی تبریزی:[۱]

نکته‌سنجان گزین برخاستنداز محیط پاک قزوین گاهگاه
گفتهٔ ما کس نپندارد گزافگر کند بر گفتهٔ واعظ نگاه
واعظ قزوینی آن فاضل که بودمحضرش ارباب دانش را پناه
در همهٔ ابواب «ابواب الجنان»بر کمال و فضل او باشد گواه
یوسف مصر ادب بود، ای دریغآسمان ناگه فکند او را به چاه
گفت «نظمی» از پی تاریخ او:واعظ آزاده ناید هیچگاه

شاعری[ویرایش]

سبک او در شعر به سبک هندی نزدیک است، نسخ خطی دیوان واعظ در کتابخانه مجلس شورای ملی و کتابخانه و موزه ملی ملک نگهداری می‌شود. وی در بیشتر اشعارش به گفتن پند و اندرز می کوشد و توانگران را به دستگیری از بینوایان دعوت می‌کند و متخلص به واعظ است. او همچنین در ساختن ماده‌ تاریخ برجسته بوده و ماده‌ تاریخی در وفات فرزندش عبدالحسین (۱۰۷۲ق/۱۶۶۲م) نوشت؛[۱]

رفت نور دیده‌ام عبدالحسینتابم از دل برد و خواب از دیده‌ام
چون تواند دید خالی جای اودیدهٔ در خودن غلتیده‌ام؟
موی آتش دیده را ماند تنمبسکه از دردش به خود پیچیده‌ام
گفت یاری، چیست ای محزون ترا؟کاین چنین آشفته‌ات کم دیده‌ام
در جوابش گفتم و تاریخ شدرفت نور دیده‌ام از دیده‌ام

در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۶/ ۴ آذر ۱۳۹۵ نخستین کنگرهٔ دوسالانهٔ شعر آئینی واعظ قزوینی در قزوین برگزار گشت؛ بیان شد که ۸۲۵ غزل از او برجای مانده که ۹ غزل به زبان ترکی و ۸۱۶ غزل به زبان فارسی است و کوتاهترین غزل وی سه بیت و طولانی‌ترینِ آن در ۲۱ بیت سروده شده‌است. او به سه زبان فارسی، ترکی و عربی تسلط داشته و این در شعر او نمایان است.[۶]

آثار[ویرایش]

  • ابواب الجنان: در پند و اندرز؛ در مکتب‌خانه‌ها (مدرسه‌ها پیش از نوین‌سازی) از کتاب‌های درسی در ایران بود.[۱]
  • الموعظه: در دو جلد؛
  • دیوان اشعار
  • الحمله الحیدریه

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ نظمی تبریزی، علی. دویست سخنور؛ تذکرةالشعرای منظوم و منثور. چاپ دوم. تابش، ۱۹۷۶. ۴۵۶. 
  2. نصرآبادی، محمدطاهر. تذکرة الشعراء. چاپخانه ارمغان، مهر ۱۳۱۷. ۱۷۱. 
  3. سامی، شمس‌الدین. قاموس الأعلام. ج. ششم. 1311. 4662. 
  4. آذر بیگدلی، لطفعلی بیگ. آتشکده آذر. انتشارات علمی، ۱۳۳۷. ۲۳۴. 
  5. محمدعلی مدرس تبریزی. ریحانة الادب. ج. چهارم. چاپ سوم. تهران: کتابفروشی خیام، ۱۳۶۹. ۲۷۰. 
  6. «تصویرسازی و مضمون پردازی ویژگی شعر واعظ قزوینی است». خبرگزاری مهر. mehrnews.com، ۴ آذر ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۲۱ بهمن ۱۳۹۶.