حسن حسن‌زاده آملی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حسن حسن‌زاده آملی
شناسنامه
نام کامل حسن حسن‌زاده طبری آملی
لقب علامه - ذوالفنون
آیت‌الله - نجم‌الدین
تاریخ تولد ۱۳۰۷ (۸۸ سال)
زادگاه ایرای لاریجان آمل ایران
محل تحصیل آمل - تهران - قم
محل زندگی قم - ایرا - آمل - تهران
اطلاعات علمی
شاگردان داوود صمدی آملی
حسن رمضانی
حاج رضا ولایی
نورالله طبرسی

حسن طبری آملی مشهور به حسن حسن‌زاده آملی و علامه حسن‌زاده (زاده ۱۳۰۷، ایرا) روحانی مجتهد، عارف، فیلسوف متأله و مدرس دروس حوزوی[۱][۲] است. وی را علامه ذوالفنون نیز می‌نامند و در ادبیات، علوم غریبه،[۳] ریاضی، هیئت و ... تبحر دارد و از خود اشعار حکیمانه‌ای نیز دارد.

زندگی نامه

در ورودی منزل حسن‌زاده آملی در روستای ایرا لاریجان
اتاقک با بام سبزرنگ، مقبره همسر وی است که در گوشه حیاط منزلش دفن شده است.

حسن زاده آملی در اواخر سال ۱۳۰۷ هجری خورشیدی در روستای ایرای لاریجان آمل متولد شد.

وی در سن شش سالگی، به مکتب خانه رفته و خواندن و نوشتن یاد گرفت. تعدادی از جزوات متداول در مکتب خانه‌های آن زمان را خواند. سپس وارد دورهٔ ابتدایی دروس حوزوی شد. تاریخ ورود وی به حوزهٔ علمیه مهرماه سال ۱۳۲۳ هجری شمسی بود.

متون ابتدائیهٔ درس حوزه را در آمل نزد محمد غروی و عزیزالله طبرسی و شیخ احمد اعتمادی و عبدالله اشراقی و ابوالقاسم رجائی وآیت‌الله فرسیو و اساتید دیگر فرا گرفت و در آمل آغاز به تدریس چند کتاب مقدماتی نمود.

باقر لاریجانی داماد او است.[۴]

خودزندگی‌نامهٔ مشهوری از وی منتشر شده است که اینگونه آغاز می شود[۵]:

«بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله ربّ العالمين
با تحيّت و سلام: ارباب معرفت دانند كه احياى آثار و تراجم احوال بزرگان علم تا چه اندازه براى همه طبقات اجتماع از هر حيث مفيد است ولی اين كمترين درباره خود چه بنگارد كه نه تأليفى شايان تعريف دارد، و نه تصنيفى سزاوار تحسين. نه عقده‏اى را به بنان خود گشوده است، و نه مشكلى را به بيان خود حلّ كرده است. نه اهل حلّ و عقد است، و نه مرد رتق و فتق. نه بمقامى واصل شده است، و نه بهره‏اى از او حاصل. گويى درباره وى گفته آمد:

نه شكوفه‏‌اى، نه برگى، نه ثمر، نه سايه دارم‏ همه حيرتم كه دهقان به چه كار كشت ما را ...»

مهاجرت به تهران

وی در شهریور ۱۳۲۹ خورشیدی به تهران آمد و چند سالی در مدرسهٔ حاج ابوالفتح به سر برد و باقی کتب حوزوی را نزد سید احمد لواسانی خواند. چندین سال در مدرسهٔ مروی به سر برد و زیر نظر محمدتقی آملی و حاج ابوالحسن شعرانی طهرانی (به مدت ۱۳ سال) درس خواند و از او اجازهٔ اجتهاد دریافت داشت.

مهاجرت از دارالعلم تهران به قم

در سال ۱۳۴۲ هجری شمسی به قصد اقامت در قم، تهران را ترک گفته و پس از ورود به قم، آغاز به تدریس معارف حوزوی و فنون ریاضی نمود. ایشان در قم از محضر استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی، و به سفارش ایشان از سید محمدحسن الهی طباطبایی استفاده‌ برده است.

تدریس

بعضیی از دروسی که حسن‌زاده آملی تدریس نموده است،[۶] به شرح ذیل می‌باشد:

  • چهار دوره اشارات با شرح خواجه (صفحه ۲۵۳).
  • مصباح الانس به مدت هشت سال در حوزهٔ علمیهٔ قم برای حجت‌الاسلام سمندری نجف‌آبادی و دکتر امامی نجف‌آبادی و دوره دوم تدریس آن که در سال ۱۳۷۰ آغاز و به دلیل کسالت وی در سال ۱۳۷۱ تعطیل شد. (صفحه ۲۵۵).
  • شرح فصوص الحکم قیصری چهار دوره که برای شاگردان املاء می‌کرد و آنان می‌نوشتند. (صفحه ۲۵۵)
  • یک دوره کامل شفا شیخ الرئیس که در ضمن تدریس از روی چندین نسخهٔ تصحیح شده و تعلیقات و حواشی کرد (صفحه ۲۵۴).
  • چهار دوره تمهید القواعد در حوزهٔ علمیهٔ قم که هر دوره حدود چهار سال به طول انجامید. (صفحه ۲۵۴).
  • «اُکَر مانالاؤس» که مدت سه سال در حوزهٔ علمیهٔ قم به طول انجامید (صفحه ۲۵۶).
  • دو کتاب «اُکَر ثاوذوسیوس و مساکن» به تحریر خواجه طوسی (صفحه ۲۵۷).
  • اصول اقلیدس (صفحه ۲۵۷).
  • دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی (صفحه ۲۶۳).
  • دروس معرفة الوقت و القبلة
  • در ضمن تصحيح و اعراب گذاری اصول كافى نیز به درخواست علامه شعرانی توسط ایشان صورت گرفته است .[۷]

اساتید

شاگردان ویژه

در نگاه دیگران

استاد وی علامه طباطبایی درباره او گفته است: «حسن‌زاده را كسی نشناخت جز امام زمان(عج)»[۱۱]

در ۱۹ خرداد ۱۳۹۰ از سوی مجمع عالي حكمت اسلامي قم، طي مراسمي از تلاش‌ها و خدمات علمي علامه حسن حسن‌‌زاده آملي تجليل شد. در این مراسم، جوادی آملی، شخصیت علمی حسن زاده آملی را ستود و گفت: «ایشان از حکمای ذوفنون معاصر به شمار می‌رود.»[۱۲]

نظرات مهم

  • وحدت وجود: در این زمینه وی معتقد است وحدت وجود از مهمّات مسائل توحيديست. صوفيه و عرفاً و متشرّعه و اصحاب حديث، حتى فرنگيها هم عدّه‌ای در اين مسئله وارد شده‌اند. اهل حديث و متشرعه هم با تفسیر از احادیث بیان داشته‌اند او (تعالى) وحدت عدديه ندارد. وی در معنای وحدت وجود گفته است كه «در عالم يك حقيقت موجود است و آن خداست، و موجودات ديگر قابل اينكه به آنها چيز گفته شود نيستند. ... زيرا موجود آن است كه اثر داشته و كار از او ساخته باشد. وقتى مقايسه كنيم مى‌بينيم كه موجودات ديگر كارى نمى‌توانند بكنند مگر به اذن خدا.»[۱۳][۱۴]
  • ظهور صغری: «امام معصوم، خورشید آسمان حیات معنوی بشر است و طلوع و غروب ایشان در صحنه حیات بشر تابع قواعدی شبیه قواعد طبیعی خورشید است اگر مقوله غیبت و ظهور حضرت به طور دفعی و بدون هیچ زمینه‌ای واقع شود، مسلماً جوامع بشری تاب این تحول شدید را نخواهد داشت. بدین علت حکمت الهی مقتضی تدریجی بودن این اتفاق عظیم است با بررسی تاریخ حیات بابرکت حضرت در میابیم که این اتفاق در مورد غیبت حضرت واقع شده است غیر از اینکه حیات سه امام همام قبل از امام عصر (عج) تقریباً به حالت غیبت بوده و نوعی تمرین برای شیعیان برای زندگی مومنانه بدون ارتباط فیزیکی با امام بود.»[۱۵]

تجارب روحی معنوی

  • مکاشفه: «در عنفوان جوانى و آغاز درس زندگانى كه در مسجد جامع آمل سرگرم به صرف و تهجد عزمى راسخ و ارادتى ثابت داشتم؛ در رؤیاى مبارك سحرى به ارض اقدس رضوى تشرف حاصل كردم و به زیادت جمال دل آراى ولى الله اعظم، ثامن الحجج، على بن موسى الرضا - علیه و على آبائه و ابنائه آلاف التحیه و الثناء - نائل شدم ...»[۱۶]
  • خلع بدن: «در سحر شب یکشنبه 5 مردادماه 1348 بعد از ادای نافله شب و نافله و فریضه صبح در اربعینی که ذکر جلاله «الله» را هر روز بعد از نماز صبح به عددی خاص داشتم، بعد از این ذکر به توجه نشستم که ناگهان جذبه و حالتی دست داد و بدن طوری به صدا در آمد و می‌لرزید، آن چنان صدایی که مثلاً تراکتور روی سنگ‌های درشت و جاده ناهموار می‌رود، دیدم که جانم از بدنم مفارقت کرد و متصاعد شد ولی در بدنی مثل بدن عالم خواب قرار دارد، تا قدری بالا رفت...»[۱۷]

آثار

آثار حسن زاده آملی به تفکیک موضوعی[۱۸][۱۹]:
عرفانی

  1. الهی نامه
  2. تصحیح رساله مکاتبات
  3. تصحیح و تعلیق تمهیدالقواعد
  4. تصحیح و تعلیق رساله تحفه الملوک
  5. تصحیح و تعلیق شرح فصوص خوارزمی
  6. تصحیح و تعلیق شرح فصوص قیصری
  7. رساله انه الحق
  8. رساله ای در سیر و سلوک
  9. رساله لقاءالله
  10. رساله مفاتیح المخازن
  11. رساله نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور
  12. شرح طائفه ای از اشعار و غزلیات حافظ
  13. شرح فصوص الحکم
  14. عرفان و حکمت متعالیه
  15. قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارد
  16. کلمه علیا در توقیفیت اسماء
  17. مشکات القدس علیمصباح الأنس
  18. منشئات
  19. وحدت از دیدگاه عارف و حکیم
  20. ئلایت تکوینی

فلسفی

  1. الاصول الحکمیه
  2. الحجج البالغه علی تجرد النفس الناطقه
  3. النوذ المتجلّی فی الظّهور الظّلّی
  4. ترجمه و تعلیق الجمع بین الرّأیین
  5. ترجمه و شرح سه نمط آخر اشارات
  6. تصحیح و تعلیق شفا
  7. تصحیح و تعلیق اشارات
  8. تقدیم و تصحیح و تعلیق آغاز و انجام
  9. تقدیم و تعلیق راسله اتحاد عاقل به معقول
  10. دررالقلائد علی غررالفرائد
  11. درئس اتحاد عاقل به معقول
  12. رساله اعتقادات
  13. رساله العمل الضابط فی الرّابطی و الرابط
  14. رساله ای در اثبات عالم مثال
  15. رساله جعل
  16. رساله رؤیا
  17. رساله مثل
  18. رساله نفس الأمر
  19. رساله نهج الولایه
  20. رساله فی التضّادّ
  21. صد کلمه
  22. عیون مسائل نفس و سرح العیون فی شرح العیون
  23. گشتی در حرکت
  24. گنجینه گوهر روان
  25. معرفت نفس
  26. مفاتیح الأسرار لسلّاک الاسفار
  27. من کیستک
  28. نثرالدّراری علی نظم الّئالی
  29. نصوص الحکم بر فصوص الحکم

کلامی

  1. تقدیم و تصحیح و تعلیق رساله قضا و قدر محمد دهدار
  2. تقدیم و تصحیح و تعلیق کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد
  3. رساله حول الرؤیه
  4. رساله خیر الاثر در رد جبر و قدر
  5. رساله فی الامامه
  6. فصل الخطاب فی عدم تحریف الکتاب ربّ الارباب

تفسیری

  1. انسان و قرآن
  2. تصحیح خلاصه تفسیر المنهج الصادقین

روایی

  1. انسان کامل از دیدگاه نهج البلاغه
  2. تصحیح سه کتاب ابی الجعد، نثراللئالی، طبّ الائمه
  3. تصحیح نهج البلاغه
  4. تکمله منهاج البراعه
  5. رساله ای در اربعین
  6. شرح چهل حدیث در معرفت نفس
  7. مصادر و مآخذ نهج البلاغه

رجالی

  1. اضبط المقال فی ضیط اسماء الرجال
  2. وجیزه ای در ترجمه و شرح زندگی علامه طباطبایی قدس سرّه

فقهی

  1. تعلیقات علی العروه الوثقی
  2. مجیزه ای در مناسک حج

ریاضی و هیوی

  1. استخراج جداول تقویم
  2. تصحیح و تعلیق اکر مانالاوس
  3. تصحیح و تعلیق الدّر المکنون و الجوهر المصون
  4. تصحیح و تعلیق تحریر اقلیدس
  5. تصحیح و تعلیق تحریر اکر ثاوذوسیوس
  6. تصحیح و تعلیق تحریر مجسطی
  7. تصحیح و تعلیق تحریر مساکن ثاوذوسیوس
  8. تصحیح و تعلیق شرح بیرجندی بر بیست باب
  9. تصحیح و تعلیق شرح بیرجندی بر زیج الغ بیک
  10. تصحیح و تعلیق شرح چغمینی
  11. تعلیقه بر رساله قبله مولی مظفر
  12. دروس معرفت اوفاق
  13. دروس معرفه الوقت و القبله
  14. دروس هیئت و دیگر رشته های ریاضی
  15. رساله ای پیرامون فنون ریاضی
  16. رساله ای در مطالب ریاضی
  17. رساله ظلّ
  18. رساله میل کلی
  19. رساله تعیین سمت قبله مدینه
  20. رساله تکسیر دائره
  21. رساله فی الصبح و الشفق
  22. رساله فی تعیین البعد بین المرکزین و الاوج
  23. شرح زیج بهادری
  24. شرح قصیده کنوزالاسماء
  25. سی فصل در دائره هندیه

ادبی

  1. امثال طبری
  2. تصحیح کلیله و دمنه
  3. تصحیح گلستان سعدی
  4. تصحیح و اعراب اصول کافی
  5. تعلیقه بر باب توحید حدیقه الحقیقه
  6. تعلیقه بر قسمت معانی مطوّل
  7. دیوان اشعار (کتاب «تنظیم و تصحیح دیوان اشعار علامه حسن‌زاده آملی» مجموعه‌ای است از اشعار وی که توسط سید سعید هاشمی جمع‌آوری شده و انتشارات «الف. لام. میم» آن را منتشر کرده است.[۲۰])
  8. قصیده ینبوع الحیات
  9. مصادر اشعار منسوب به امیرالمؤمنین علیه السّلام
  10. تقدیم و تصحیح و تعلیق نصاب الصبیان

آثار متفرقه

  1. تقدیم و تصحیح و تعلیف خزائن
  2. ده رساله فارسی
  3. کشکیل
  4. مجموعه مقالات
  5. مصاحبات
  6. هزار و یک نکته
  7. هزار و یک کلمه

منابع

  1. زاده آملی مصاحبه بااستاد آیت‌الله حسن‌زاده آملی/ قسمت اول
  2. هیئت مصاحبه بااستاد، آیت‌الله حسن‌زاده آملی/ قسمت دوم
  3. علامه ذوالفنون: تجلیل از مقام علمی علامه حسن‌زاده آملی
  4. http://mofidnews.com/index.php?page=desc.php&id=9004&tab=rooz
  5. http://www.tafrid.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%84%DB%8C/
  6. از شرح دفتر دل، باب یازدهم، جلد ۲، شارح صمدی آملی.
  7. http://www.azha.ir/thread-4177-post-15310.html#pid15310
  8. قاضی، سید مهدی حوزه نت
  9. http://hekmateislami.com/showdata.aspx?dataid=5130&siteid=1
  10. عکس/ علامه حسن‌زاده آملی و ابوسعید آملی فارس نیوز
  11. http://haraznews.com/29538/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D9%83%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE-29538
  12. http://www.tabnak.ir/fa/news/169537/%D8%AA%D8%AC%D9%84%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%85%D9%8A-%D8%A2%D9%8A%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%84%D9%8A
  13. http://samtekhoda.ir/fa/%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF/%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF.html
  14. http://www.ebnearabi.com/367/%D8%B3%D8%A4%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%84%DB%8C.html
  15. http://jahannews.com/vdcbw8ba5rhbg9p.uiur.html
  16. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=115715
  17. http://www.mashreghnews.ir/fa/news/211669/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AD%D8%B3%D9%86%E2%80%8C%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D9%81%D9%87
  18. http://www.tafrid.ir/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%84%DB%8C/
  19. http://hekmateislami.com/showdata.aspx?dataid=5126&siteid=1
  20. ««تنظیم و تصحیح دیوان اشعار علامه حسن‌زاده آملی» منتشر شد». خبرگزاری کتاب ایران، 18 دی ۱۳۹۱. 

پیوند به بیرون