داریوش شایگان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
داریوش شایگان
Dariush Shayegan 2.jpg
شایگان در نشست «مطالعات تمدن ساسانی در دورهٔ معاصر»، تهران ۱۳۹۲
زمینهٔ کاری فلسفه
زادروز ۱۳۱۴
تهران
ملیت ایرانی
پیشه استاد دانشگاه، فیلسوف و نویسنده
فرزندان رحیم شایگان

داریوش شایگان (۱۳۱۴، تهران) فیلسوف و اندیشمند معاصر ایرانی است. غالب آثار شایگان به زبان فرانسه و در حوزه فلسفه تطبیقی است.

زندگی[ویرایش]

داریوش شایگان در سال ۱۳۱۴ در تهران زاده شد. پدرش بازرگان ایرانی و مادرش از اهالی گرجستان بود. در تهران به مدرسهٔ کاتولیک «سن‌لویی» که دروسش به زبان فرانسه تدریس می‌شد رفت و بعد از آن برای تحصیل به خارج از کشور رفت و با اخذ درجه دکترا در رشته هندشناسی در سال ۱۳۴۷ به ایران بازگشت و به تحقیقات خود پیرامون ادیان به‌ویژه ادیان هندی ادامه داد.[۱][۲] خواهر وی یگانه شایگان نیز استاد فلسفه بود که در ۱۷ خرداد ۱۳۸۶ درگذشت.[۳] داریوش شایگان از جمله فیلسوفانی است که نثر فرانسه وی در کتاب‌های درسی فرانسه چاپ می‌شود.[۴]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

کتابهای داریوش شایگان:[۴]

اندیشه‌ها[ویرایش]

Dariush Shayegan 1.jpg

عبدالله نصری در رویارویی با تجدد می‌نویسد:

به زعم شایگان ما بسیاری از مفاهیم تفکر غربی را ناآگاهانه و «بی‌چون و چرا و بدون دید تحلیلی و تاریخی می‌پذیریم» و دربارهٔ آنها پرسش نمی‌کنیم. خاطرهٔ قومی ما رو به زوال است. ما دچار توهم مضاعف هستیم، چرا که از یک سوی می‌پنداریم که ماهیت تفکر غربی را شناخته و می‌توانیم عناصری از آن را برگزینیم که با میراث فرهنگی ما سازگار است، و از سوی دیگر «گمان می‌کنیم که هویت فرهنگی خود را حفظ می‌کنیم»، در حالی که خاطرهٔ قومی ما تاب مقاومت در برابر تفکر غربی را ندارد. این توهم مضاعف به دو صورت بروز می‌کند: ۱. غربزدگی ۲. بیگانگی از خود[۹]

نصری در جای دیگر می‌نویسد:

از نظر شایگان مدرنیته ما را دچار اسکیزوفرنی یا روان‌گسیختگی کرده‌است، چرا که مدرنیته نظام ارزشی خود را بر ما تحمیل کرده، و ما در میان دو جهان بیگانه از یکدیگر به سر می‌بریم. ما در مواجههٔ با غرب شیفته نظام‌های سیاسی و حقوق آن شده‌ایم و مفاهیم مدرن چون حق و آزادی را پذیرفته‌ایم، بدون آنکه نسبت به الگوی معرفتی که مبنای این مفاهیم بود توجه داشته باشیم. همان چیزی که سروش هم به آن توجه دارد.[۱۰]

شایگان در فصل نخست کتاب زیر آسمان‌های جهان و در گفتگو با رامین جهانبگلو،[۱۱] پس از بازگویی سرخوردگی ناشی از شکست دولت ملی، از خود می‌پرسد: ... آیا بخش مهمی از مسئولیت این بدبختی بر عهده مصدق نبود؟ آیا او خود مسبب و محرک سقوطش نبود؟ او که خود را در بن‌بستی نهاده بود که برون‌شدی از آن وجود نداشت، به یک معنا سرنوشت شهید سیاسی را برای خود رقم زده بود." در ادامه، شایگان لب به انتقاد از مصدق می‌گشاید و تن ندادن وی به مصالحه، افتادن در دام گفته خود و گم کردن حس واقعیت وی را در عدم توانایی و شجاعت مصدق در تسلیم شدن به واقعیت می‌بیند. شایگان در ادامه می‌افزاید: "مصدق مردی حقوق‌دان بود که هرگز نتوانست بازی کارتل‌های نفتی و نقش خردکننده آمریکا را در عرصه شطرنج بین‌المللی دریابد.[۱۲]

شایگان در کتاب پنج اقلیم حضور،[۱۳] می‌خواهد علل شاعرانگی ایرانیان را بررسی کند. این‌که به گفتهٔ او چرا عنصر شعر این‌گونه در جهان‌بینی و اخلاقیات و حتی اندیشه‌ورزی ایرانیان تأثیرگذار است، پدیده‌ای که در سایر کشورها وفرهنگ‌های کهن نظیر ندارد. اما در متن اثر فقط به توصیف تمجیدآمیز از پنج شاعر بزرگ ایرانی (فردوسی، خیام، مولوی، سعدی و حافظ) می‌پردازد بدون هیچ رهیافتی به کشف ماهیت این ویژگی شاخص در فرهنگ ایرانیان. در پایان کتاب نیز شایگان، حافظ را عارفی کامل تصویر می‌کند، به بانویی ازلی دل باخته که هرچه از می و معشوق و کمان ابرو و ساق سیمین و موی بناگوش می‌گوید نه وصف زیبارویان پارسی‌گو و شور شوق مردی عاشق‌پیشه و پراحساس که رشحاتی از جلوات ازلی و مشکات نبوی است. به سویه‌های اجتماعی، سیاسی و تاریخی شعر حافظ هم وقعی نمی‌نهد. گویی حافظ در خلئی میان ازل و ابد شعرهایی سروده است لامکان و لازمان و الهی.[۱۴]

نقد ایدئولوژی[ویرایش]

یکی از مهم ترین نظرات وی درباره تحلیل و شناساندن مفهوم ایدئولوژی است. وی در کتاب «انقلاب مذهبی چیست» نشان می دهد که نمی توان دین و فلسفه را اموری ایدئولوژیک دانست. شایگان به جد معتقد است که فلسفه و دین دو هماورد جدی ایدئولوژی هستند و در جامعه ای که سنت هایِ تقدیس یافته ضعیف شوند و استدلال های فلسفی نابود گردند ایدئولوژی فرصت ظهور پیدا می کند. وی ایدئولوژی را همانند اسطوره می داند چرا که هم دارای بار عاطفی است و هم دارای دستگاهی منطقی عقلانی است.[۱۵]

غربزدگی[ویرایش]

شایگان که به عنوان یکی از متفکران ایران به شمار می رود در پیشانی گفتگو با غرب قرار دارد.جریان تحت تاثیر وی از 1960 میلادی یک جریان مسلط و چیره بوده است.کتاب آسیا در برابر غرب در واقع تلاشی جدی بود تا چالش فلسفی و فرهنگی مقابله با غرب را ب‍‍‍پذیرد. در این اثر وی مفهوم غرب زدگی جلال آل احمد را گسترش داد و فهمی عمیق از مسائلی را ارئه کرد که مواجهه انسان های جهان سوم با هژمونی فرهنگ غربی را در بر می گرفت.[۱۶]

بازنشر آثار[ویرایش]

آثار فلسفی داریوش شایگان توسط این سازمانها در ایران بازنشر شده است:

دیدگاه‌ها[ویرایش]

  • دیدگاه‌ داریوش شایگان درباره ویژگی سینمای کیارستمی: او یک نگاه جدید به دنیا داشت. یک نگاه خیلی خاص که تا به حال در سینما مطرح نشده بود. به نظر من نه فقط نگاهی جدید به سینما داشت و نه فقط چشم انداز سینمای جهان را دگرگون کرد، بلکه مسائل اساسی اگزیستانسیال انسان را خیلی با ظرافت مطرح کرد. مسائلی چون مرگ و زندگی، موقعیت ما در دنیا، سیر و سلوک و مبحث عبور از هزارتوی پیچیده گرفتاری ها و دالان های پرپیچ و خم تلاش ها و موانعی که همواره با آنها مواجه هستیم، چیزی که خیلی آدم ها آن را حس می کنند اما آن را نمی بینند.[۲۰]
  • آنچه‌ كه‌ به‌ آن‌ معنويت‌ مي‌گويند، الزاماً دينی خاص‌ نيست‌. معنويت‌ حضوری در دنياست‌ كه‌ از عمق‌ وجود انسان‌ نشئت‌ مي‌گيرد و تا دنيا دنياست‌، اين‌ ساحت‌ انسان‌ وجود خواهد داشت‌.[۲۱]
  • در جستار نویسنده آزادتر است و می‌تواند یك مساله را بیان و آن مساله را جزیی لاینفك از جهان‌بینی خودش كند. یعنی در جستار نوعی آفرینش صورت می‌گیرد.[۲۲]
  • تمدن های آسیایی خواه ناخواه مقهور نیروی نابود کننده ای هستند که در صدور و تکوینش کوچکترین دخالتی نداشته اند. علت این که این جریان یعنی نیهیلیسم در متن تمدن غربی متحقق گشت به تدریج قوت یافت و سرانجام جهان گیر شد تصادفی نیست. زیرا نطفه ی این دگرگونی از همان آغاز طلوع این تفکر در دوگانگی مضمر در ساخت بنیادی اش نهفته بوده است. آگاهی یا ناآگاهی تمدن های آسیایی از ماهیت تفکری که بر انان تسلط یافته است در سرنوشتشان موثر است. حتی اگر معتقد باشیم نیهیلیسم مصنوع ذهن متفکران خیال پرداز است باز مطرح کردن آن برای ما ضروری است.[۲۳]

جوایز و افتخارات[ویرایش]

داریوش شایگان رمانی با عنوان سرزمین سراب‌ها منتشر کرد که برنده جایزه انجمن نویسندگان فرانسوی شد. پیش از او ایرانیان دیگری چون جواد حدیدی و احمد کامیابی مسک این جایزه را گرفته بودند. در سال ۲۰۱۱ جایزه مدال بزرگ فرانکو فونی به وی تعلق گرفت.[۲۴] همچنین جایزه بزرگ فرانکو فونی در سال ۲۰۱۲ از آن شایگان شد.[۲۵] شایگان در سال ۲۰۱۱ مدال عالی زبان و ادبیات فرانسه را از آن خود کرد. نشان عالی دولت فرانسه با امضای فرانسوا اولاند رئیس‌جمهوری دولت فرانسه، در محل سفارت این کشور به داریوش شایگان اعطا شد. وی در سال ۲۰۱۰ از دانشگاه «آرهوس» دانمارک نیز جایزه گفت‌و‌گوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها را از آن خود کرد. جایزه مجمع نویسندگان فرانسوی زبان و نشان شوالیه از دیگر جوایزی است که به داریوش شایگان اعطا شده است.[۴]


جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. سایت خبرگزاری فارس، بازدید ۱۳۹۴
  2. سایت روزنامه همشهری، ۱۳۹۵
  3. خبرگزاری فارس
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ سایت روزنامه اطلاعات، ۱۳۹۵
  5. «عنوان خبر». انتشارات امیرکبیر، ۲۸ آبان ۱۳۹۳. 
  6. «رونمایی از کتاب «در جست‌وجوی فضاهای گمشده» برگزار شد». بخارا، ۱۰ دی ۱۳۹۲. 
  7. «نگاه شکسته». پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران. بازبینی‌شده در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۵. 
  8. «جنون هوشیاری منتشر شد». هنرآنلاین، ۶ آبان ۱۳۹۴. 
  9. نصری ع. رویارویی با تجدد. ۱۳۸۶. ص ۳۳۰
  10. نصری ع. رویارویی با تجدد. ۱۳۸۶. ص ۳۳۶
  11. نشر و پژوهش فرزان، چاپ دوم، ۱۳۷۶، ص ۳۹–۳۸
  12. زیر آسمان‌های جهان، ۱۳۷۶. ص ۳۹–۳۸
  13. فرهنگ معاصر، چاپ نخست، 1393
  14. پنج اقلیم حضور، 1393. ص 147 - 113
  15. read:http://www.mehrnameh.ir/article/1083/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%86%D9%91%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%8F%D8%B2%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%A7%D9%8A%D8%AF%D8%A6%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%D9%8A-%D9%88-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE
  16. https://www.jstor.org/stable/4310844?seq=1#page_scan_tab_contents
  17. سایت کنسرسیوم محتوای ملی، ۱۳۹۵
  18. سایت مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان، ۱۳۹۶
  19. سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲
  20. سایت خبرگزاری ایسکانیوز، ۱۳۹۵
  21. سایت کانون پژوهشگران فلسفه و حکمت، ۱۳۹۳
  22. سایت رادیو فرانسه، ۱۳۹۳
  23. سایت خبرگزاری شبستان، ۱۳۹۵
  24. روزنامه شرق- جایزه آکادمی فرانسه برای «شایگان»- پنجشنبه، ۸ تیر ۱۳۹۱
  25. Grand Prix de la Francophonie de l’Académie Française

منابع[ویرایش]

  • http://www.aftabnews.ir/vdcgnu9akx9xt.html
  • http://www.avalinkhabar.com/?p=10837
  • مجله دنیای سخن، شماره ۷۷، دی و بهمن ۱۳۷۶ (ص ۱۸)
  • عطا هودشتیان: دربارهٔ داریوش شایگان - سخنرانی در مکیک (خانه کتاب ایران)، مونترال، کانادا. ویدئو در یوتوپ (Dr. Ata Hoodashtian 1 on Dariush Shayegan- Montreal-Jan ۰۹)

پیوند به بیرون[ویرایش]