بنی‌آدم اعضای یکدیگرند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

بنی‌آدم قطعه‌شعر مشهوری از گلستان سعدی است که در «باب اول: در سیرت پادشاهان» آمده و به دلیل مضمون انسان‌دوستانه‌اش بسیار مورد توجه واقع شده‌است. شعر از سه بیت زیر ساخته شده است:

بنی‌آدم اعضای یکدیگرندکه در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به‌درد آورَد روزگاردگر عضوها را نمانَد قرار
تو کز محنت دیگران بی‌غمینشاید که نامت نهند آدمی

ضبط[ویرایش]

در مورد ضبط صحیح این شعر، اختلاف‌نظرهایی وجود دارد. در برخی از نسخه‌ها، آخرین عبارت مصراع اول این قطعه شعر به‌صورت «یک پیکرند» ذکر شده‌است. به‌طور خاص، این موضوع در زمان انتشار اسکناس یکصد هزار ریالی به‌طور جدی مطرح شد. در پاسخ، مدیرکل سازمان تولید اسکناس و مسکوک اعلام کرد که بانک مرکزی، پیش از انتشار اسکناس، نظر فرهنگستان زبان و ادب فارسی را دربارهٔ این شعر پرسیده و متخصصان آن نهاد به بانک مرکزی گفته‌اند: «درج کلمهٔ یکدیگرند نسبت به کلمهٔ یک پیکرند ارجح و صحیح‌تر است.»[۱] مؤسس مرکز سعدی‌شناسی نیز دربارهٔ اصالت بیت مشهورِ «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند / که در آفرینش ز یک گوهرند»، که پشت اسکناس‌های ۱۰ هزار تومانی درج شده، گفت: «این بیت مشهورتر است، هرچند به همان اندازه از اصالت دورتر است.»

غلامحسین یوسفی در توضیحات گلستان (ص ۲۶۴)، در تأیید و تأکید درستیِ این مطلب چنین می‌نویسد: «اعضای یکدیگرند»: چنین است در همهٔ نسخه‌ها. مجتبی مینوی در پاسخ اظهارنظری مبنی بر ترجیح ضبط «اعضای یک پیکرند» (رک: مجلهٔ یغما، ۱۰/۵۲۴) چنین نوشته‌است: «صحیحِ این شعر سعدی همین‌طور است (اعضای یکدیگرند)… مضمون از عبارات معروف عصر سعدی بوده و او جمله‌ای را که زبانزد بوده‌است به قلم درآورده‌است.» حبیب یغمایی در تأیید نظر مذکور گفته‌است: «در بیست سال قبل که با مرحوم فروغی کلیات سعدی را برای تجدیدچاپ آماده می‌کردیم، نسخه‌های بسیار معتبر و قدیم که تاریخ کتابت آن‌ها از ۷۱۷ و ۷۲۴ ه‍.ق به‌بعد بود، در اختیار داشتیم. در همهٔ این نسخه‌ها… قطعهٔ معروفِ «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند» به همین عبارت نوشته شده و تاکنون هیچ نسخه‌ای از قدیم و جدید، خطی و چاپی، به نظرِ اهل ادب نرسیده که به عبارتی جز این باشد.»[۲]

ترجمه[ویرایش]

این شعر به زبان انگلیسی اینطور ترجمه شده‌است:[۳]

Human beings are members of a whole
In creation of one essence and soul
If one member is afflicted with pain
Other members uneasy will remain
If you have no sympathy for human pain
The name of human you cannot retain

ابعاد بین‌المللی[ویرایش]

در برخی از منابع فارسی و انگلیسی[۳] گزارش شده که این شعر بر سردر ورودی تالار ملل مقر سازمان ملل متحد در نیویورک با خط نستعلیق طلاکوب[۴] نقش بسته‌است؛ ولی بر اساس اظهار نظر محمدجواد ظریف، دیپلمات ایرانی که به مدت ۵ سال نماینده ایران در مقر سازمان ملل متحد بوده‌است، این ادعا درست نیست و عکسی نیز از این شعر بر سردر نام‌برده دیده نشده‌است.[۵]شعر سعدی نه‌تنها با خط نستعلیق فارسی، بلکه با مضمون انگلیسی یا لاتین هم در سازمان ملل متحد وجود نداشته‌است و نقل این داستان از اساس شایعه بوده‌است.[۵] همچنین کاووس حسن‌لی، مؤسس مرکز سعدی‌شناسی، وجود هر گونه لوح یا سردری را با این اشعار از سعدی در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک، رد می‌کند و معتقد است: «متأسفانه الان طوری شده که اگر این حرف را بزنیم، هیچ‌کس باور نمی‌کند و مردم واقعاً فکر می‌کنند شعر سعدی در سردر سازمان ملل متحد نوشته شده‌است حال آنکه سردری و تابلویی با اشعار سعدی در سازمان ملل وجود ندارد.»[۴]

با این حال در سال ۱۳۸۴، از سوی ایران، فرشی از استاد صیرفیان به سازمان ملل متحد اهدا و در آن نصب شد که شعر بنی‌آدم در آن نقش بسته بود.[۴] بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد در سخنرانی سال ۲۰۱۲ خود در تهران با اشاره به این شعر گفت: «در ورودی سازمان ملل فرش عظیمی قرار دارد-فکر می‌کنم بزرگترین فرشی است که سازمان ملل دارد- که زینت بخش دیوار سازمان ملل و هدیه‌ای از سوی مردم ایران است. در کنار آن سخنان اعجاب‌آور سعدی شاعر بزرگ ایرانی قرار دارد.» و سپس شعر بنی آدم را خواند.[۶]

با توجه به بررسی‌های انجام شده توسط مصطفی دبیری، کارمند بازنشسته سازمان ملل متحد در ژنو، دو بیت اول از این قطعه مشهور سعدی را نخستین بار، حسین علا در سخنرانی خود در سومین جلسه دوازدهمین اجلاس جامعه ملل در شهریور ۱۳۲۰ قرائت کرد. سخنرانی وی در دفاع از قطعنامه‌ای به‌منظور حمایت از مصیبت‌دیدگان سیل در کشور چین ایراد شده‌بود.[۷]

این شعر در پیام فارسی که در مجموعهٔ پیام‌های فضاپیمای وویجر (در مجموع، پیام‌هایی به ۵۵ زبان)[۸] برای فضاهای دوردست فرستاده شده‌است، به‌عنوان پیام برگزیده شده‌است.[۹] (شنیدن پیام فارسی برای ساکنان فضا از وبگاه وویجر، ناسا) باراک اوباما رئیس‌جمهوری سابق ایالات متحده نیز در پیام نوروزی سال ۲۰۰۹ این بیت از سعدی را قرائت کرد.[۱۰] بیت اول این شعر در اساسنامه حزب سوسیالیست عثمانی مورد اشاره واقع شده‌است.[۱۱]

پانویس[ویرایش]

  1. «بانک مرکزی: از فرهنگستان زبان و ادب فارسی استعلام کردیم». مهر. ۱ تیر ۱۳۸۹.
  2. «دلایل درج شعر معروف سعدی در پشت اسکناس ۱۰ هزار تومانی». خبرگزاری مهر. ۷ تیر ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۷ تیر ۱۳۸۹.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ John Lundberg (2008-07-04). "Finding Good In The Axis Of Evil". The Huffington Post. Retrieved 2019-07-29.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ««بنی آدم» ی که در سازمان ملل آن‌چنان مشهود نیست». خبرگزاری دانشجویان ایران. ایسنا. ۱۳ شهریور ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۱۳۹۸-۰۵-۰۷.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «جای واقعی شعر سعدی در سازمان ملل به روایت ظریف». خبرگزاری دانشجویان ایران. ایسنا. ۱۰ مهر ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۳۹۸-۰۵-۰۷.
  6. http://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=6266
  7. دبیری، مصطفی (خرداد ۱۳۹۰). «سعدی و سازمان ملل متحد». حافظ (۸۲): ۲۴ تا ۳۰. دریافت‌شده در ۲۱ اسفند ۱۳۹۵.
  8. «Voyager - Languages». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۶.
  9. «Voyager - Languages (Persian)». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۶.
  10. دانشنامه رشد. «سعدی از عرفا». دانشنامه رشد.
  11. «شعر سعدی در اساسنامهٔ حزب سوسیالیست عثمانی». وبگاه تاریخ ایرانی. ۱۲ خرداد ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۹-۱۷.

پیوند به بیرون[ویرایش]