محمد حنیف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
محمد حنیف
M-hanif.jpg
زاده۱۳۳۹
بروجرد
زمینه کاریرمان‌نویس، منتقد و پژوهشگر
ملیتایرانی
تحصیلاتدکتری تخصصی تاریخ
دانشگاهدانشگاه خوارزمی و دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات
جوایز مهم
  • نامزد مرحله اولِ هفدهمین دوره جایزه ادبی «واو» ۱۴۰۰ (با اعمال شاقه)[۱]
  • نامزد بخش نقد و پژوهش نوزدهمین جشنواره قلم زرین، ۱۴۰۰ (عناصر داستانی و نمایشی در میراث ادبیات فارسی)[۲]
  • برگزیده نخستین جایزه «کتاب تاریخ انقلاب اسلامی» ۱۳۹۹ (داستان سیاسی؛ داستان انقلاب)
  • اثر برگزیده بخش رمان بزرگسال بیستمین دوره جشنواره شهید غنیپور، سال ۱۳۹۹ (با اعمال شاقه)[۳]
  • یکی از سه نامزد نهایی بخش رمان سیزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد، ۱۳۹۹ (با اعمال شاقه)[۴]
  • برگزیده سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال، ۱۳۹۸ (بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران)
  • برگزیده دوازدهمین دوره جشنواره جایزه جلال، ۱۳۹۸، (بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران)
  • قلم زرین هفدهمین جشنواره قلم زرین، ۱۳۹۸، (بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران)
  • قلم زرین پانزدهمین جشنواره قلم زرین، ۱۳۹۶، (داستان سیاسی داستان انقلاب)[۵]
  • نامزد بخش رمان بزرگسال هفدهمین جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۹۶، (این مرد از همان موقع بوی مرگ می‌داد)
  • نامزد بخش رمان بزرگسالان پانزدهمین دوره جشنواره قلم زرین، ۱۳۹۶، (خرمالوها را به گنجشکها بفروش)[۶]
  • تقدیر چهاردهمین جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۹۳، (کلاه جادویی و مجسمه مسی)[۷]
  • تقدیر شانزدهمین دوره جایزه کتاب سال دفاع مقدس، ۱۳۹۳، (آسایشگاه شماره 6)[۸]
  • تندیس دهمین جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۸۹، (قفس)
  • تندیس سیزدهمین دوره کتاب سال دفاع مقدس، ۱۳۸۹، (کندوکاوی پیرامون ادبیات داستانی جنگ و دفاع مقدس)[۹]
  • برگزیده یازدهمین جشنواره تجلیل از پژوهشگران و فناوران برتر کشور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 1389.[۱۰]
  • نامزد دریافت بهترین رمان فصل، ۱۳۸۸، (قفس)
  • تقدیر دوازدهمین دوره کتاب سال دفاع مقدس، ۱۳۸۷، (جنگ از سه دیدگاه)[۱۱]
  • نامزد بخش پژوهش و نقد ادبی پنجمین و ششمین دورة جشنوارة قلم زرین، ۱۳۸۷، (جنگ از سه دیدگاه)[۱۲]
  • نامزد بخش رمان نوجوانان هفتمین دوره جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۸۶، (برفها آب می‌شوند)[۱۳]
  • برگزیده چهارمین جشنواره بزرگداشت پژوهشگران برگزیده سال، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ۱۳۸۲.
  • تندیس بلورین بهترین برنامه ساز رادیویی، بهترین نویسنده و بهترین تهیه‌کننده رادیویی مراکز صدا و سیما، شیراز، 1376.[۱۴]
  • برگزیده بخش داستان جشنواره فرهنگی هنری فجر، وزارت ارشاد، 1366.[۱۴]
فرزند(ان)محسن حنیف، احسان، سارا
جوایز
  • *نامزد مرحله اولِ هفدهمین دوره جایزه ادبی «واو» ۱۴۰۰ (با اعمال شاقه)[۱]
    • نامزد بخش نقد و پژوهش نوزدهمین جشنواره قلم زرین، ۱۴۰۰ (عناصر داستانی و نمایشی در میراث ادبیات فارسی)[۲]
    • برگزیده نخستین جایزه «کتاب تاریخ انقلاب اسلامی» ۱۳۹۹ (داستان سیاسی؛ داستان انقلاب)
    • اثر برگزیده بخش رمان بزرگسال بیستمین دوره جشنواره شهید غنیپور، سال ۱۳۹۹ (با اعمال شاقه)[۳]
    • یکی از سه نامزد نهایی بخش رمان سیزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد، ۱۳۹۹ (با اعمال شاقه)[۴]
    • برگزیده سی و هفتمین دوره جایزه کتاب سال، ۱۳۹۸ (بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران)
    • برگزیده دوازدهمین دوره جشنواره جایزه جلال، ۱۳۹۸، (بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران)
    • قلم زرین هفدهمین جشنواره قلم زرین، ۱۳۹۸، (بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران)
    • قلم زرین پانزدهمین جشنواره قلم زرین، ۱۳۹۶، (داستان سیاسی داستان انقلاب)[۵]
    • نامزد بخش رمان بزرگسال هفدهمین جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۹۶، (این مرد از همان موقع بوی مرگ می‌داد)
    • نامزد بخش رمان بزرگسالان پانزدهمین دوره جشنواره قلم زرین، ۱۳۹۶، (خرمالوها را به گنجشکها بفروش)[۶]
    • تقدیر چهاردهمین جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۹۳، (کلاه جادویی و مجسمه مسی)[۷]
    • تقدیر شانزدهمین دوره جایزه کتاب سال دفاع مقدس، ۱۳۹۳، (آسایشگاه شماره 6)[۸]
    • تندیس دهمین جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۸۹، (قفس)
    • تندیس سیزدهمین دوره کتاب سال دفاع مقدس، ۱۳۸۹، (کندوکاوی پیرامون ادبیات داستانی جنگ و دفاع مقدس)[۹]
    • برگزیده یازدهمین جشنواره تجلیل از پژوهشگران و فناوران برتر کشور، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 1389.[۱۰]
    • نامزد دریافت بهترین رمان فصل، ۱۳۸۸، (قفس)
    • تقدیر دوازدهمین دوره کتاب سال دفاع مقدس، ۱۳۸۷، (جنگ از سه دیدگاه)[۱۱]
    • نامزد بخش پژوهش و نقد ادبی پنجمین و ششمین دورة جشنوارة قلم زرین، ۱۳۸۷، (جنگ از سه دیدگاه)[۱۲]
    • نامزد بخش رمان نوجوانان هفتمین دوره جایزه ادبی شهید غنی‌پور، ۱۳۸۶، (برفها آب می‌شوند)[۱۳]
    • برگزیده چهارمین جشنواره بزرگداشت پژوهشگران برگزیده سال، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ۱۳۸۲.
    • تندیس بلورین بهترین برنامه ساز رادیویی، بهترین نویسنده و بهترین تهیه‌کننده رادیویی مراکز صدا و سیما، شیراز، 1376.[۱۴]
    • برگزیده بخش داستان جشنواره فرهنگی هنری فجر، وزارت ارشاد، 1366.[۱۴]

محمد حنیف (زادهٔ ۱۳۳۹، بروجرد) رمان‌نویس و پژوهشگر ادبیات داستانی،[۱۵] برگزیده جوایزی چون کتاب سال جمهوری اسلامی ایران،[۱۶] جایزه جلال آل‌احمد،[۱۷]کتاب سال شهید غنی پور،[۱۸] جشنواره قلم زرین،[۱۹] کتاب سال دفاع مقدس و جشنواره تجلیل از پژوهشگران و فناوران برتر کشور[۲۰]است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

حنیف در کودکی و نوجوانی در کنار تحصیل انواع کارهای یدی را تجربه کرد؛ دیپلم خود را از دبیرستان پهلوی بروجرد گرفت. سپس آموزگار روستاهای بروجرد و ازنا شد. پس از یک دوره اخراج و انقطاع به دانشگاه رفت.
دوره کارشناسی دبیری تاریخ را در دانشگاه تربیت معلم تهران، دوره کارشناسی ارشد را در دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز و دوره دکتری تخصصی تاریخ را در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران گذراند. از این نویسنده تاکنون علاوه بر چندین رمان، تاریخی، فولکلور[۲۱] و کتابهایی در حوزه ادبیات داستانی[۲۲] و پژوهشهای تاریخی و ادبیات عامه[۲۳] منتشر شده‌است. هر چند حنیف در ابتدا مقاله‌ها و پژوهش‌هایی در حوزه تاریخ و فرهنگ عامه نوشت، اما سال‌هاست که روی ادبیات داستانی متمرکز شده‌است.

نظریات[ویرایش]

حنیف میان ادبیات داستان و جامعه رابطه تنگاتنگی می‌بیند. به نظر او نویسنده، اثر داستانی و جامعه سه ضلع یک مثلث هستند که از هم تأثیر می‌گیرند و برهم تأثیر می‌گذارند. نویسنده وقتی می‌بیند جامعه وضعیتش خراب است آن را خود به خود در اثر داستانی منتقل می‌کند. وضعیت ادبیات داستانی ما هم تابعی از بقیه وجوه جامعه است. اگر وضعیت اجتماعی و وضعیت اقتصادی جامعه خوب باشد قطعاً حال ادبیات داستانی هم خوب می‌شود و بالکعس چون رمان و ادبیات داستانی یک پدیده مختص به زندگی طبقه متوسط و مختص به زندگی شهرنشینی است و برای رشد آن لازم است که طبقه متوسط قدرت خرید کتاب و وقت مطالعه داشته باشند. شهرنشینی ما از اواخر دوره قاجار آرام آرام تحول پیدا می‌کند؛ مثلاً تهران در اوایل دوره پهلوی جمعیت خیلی کمی داشت و آرام آرام با پول نفت و اصلاحات ارضی جمعیت تهران بیشتر می‌شود. مهاجرت روستاییان به شهر باعث تقویت طبقه تازه‌ای از مردم می‌شود که این بر ادبیات تأثیر می‌گذارد، اما سال‌هاست که شاهد هستیم طبقه متوسط روز به روز ضعیف‌تر می‌شود. طبیعی است که وقتی طبقه متوسط ضعیف و بودجه‌های فرهنگی کم می‌شود تیراژ کتاب از دو هزار نسخه می‌رسد به اعداد خیلی کمتر. رادیو و تلویزیون هم آن‌گونه که شایسته‌است، به‌دنبال تشویق مردم به سمت کتاب خواندن نیست. به این دلیل اقبال نسبت به آثار عامه‌پسند بیشتر می‌شود و آثاری که باعث برانگیختن احساسات مختلف انسانی در خواننده می‌شود و او را به فکر وامی‌دارد و به چرایی و چگونگی سوق دهد، بسیار کم می‌شود.[۲۴][۲۵]
یکی دیگر از دلمشغولی‌های اصلی محمد حنیف موضوع جنگ و خاصه واقعیت بزرگی به نام جنگ ایران و عراق است.[۲۶] او در کتاب جنگ از سه دیدگاه در مورد جنگ و ادبیات می‌گوید:

«جنگ همواره با بشر بوده و همین است اگر منابع تاریخی کشورها اغلب شرح جنگ هاست و بسیاری از آثار ادبی و هنری نیز مدیون این پدیده زشت اند، اما شک نیست که این زشتی هر گاه رنگ دفاع گرفته‌است و به بهانه بیرون راندن متجاوزی از خاک مردمی رخ داده، به عمل مقدس تبدیل شده و زیبایش دانسته‌اند و شرکت در آن را شجاعت نام نهاده‌اند…»[۲۷]

به نظر حنیف، جنگ حادثه بزرگی است که در تمام عرصه‌ها، جامعه را دگرگون می‌کند. این دگرگونی شامل موضوعاتی نظیر ایجاد موج مهاجرت میلیونی، تضاد فرهنگی، وحشت در بمباران‌ها، شهادت، معلولیت و … است. از این روی، یکی از کارکردهای ادبیات این است این تأثیرات را به صورت عینی و جزئی‌نگارانه ارائه بدهد.[۲۸]

حنیف دربارهٔ خلق رمان با اعمال شاقه می‌گوید:

«حالا می‌توانم ادعا کنم که این رمان، گرچه نوعی خودنوشت است ـ کار همیشگی رمان نویسان ـ اما مرزهای منیّت را پشت سر گذاشته و به مرحلة انعکاس دردهای جامعه رسیده‌است. این اثر گرچه با بغضی خصوصی آغاز شد، اما با اشکی بر جامعة در حال اضمحلال خاتمه یافت؛ زیرا من ناچار از زندگی در اجتماع بودم و باید ضروریات تأثیر و تأثرات زندگی اجتماعی را می‌پذیرفتم. باید قبول می‌کردم که، نویسنده، اثر و مخاطب، سه ضلع مثلثی معنادار هستند که هر یک به سهم خود در خلق فضای تبادل اطلاعات و تجارب فعالاند و هر کدام مدام بر دیگری تأثیر می‌گذارند. من نویسنده تجربه‌هایم را به‌طور مستقیم از جامعه می‌گیرم؛ از سوی کلیتی که مخاطبان احتمالی ام نیز در آن قرار دارند. مخاطبان فرضی نیز از نوشته‌های من تأثیر می‌پذیرند و داستان نیز به‌طور دائم بر اثر تغییراتی که دو ضلع دیگر از یکدیگر می‌پذیرند، تغییر می‌کند،[۲۹]

پس عامل مستقیم تغییرات بعدی من نبودم، همان گونه که آغازگرش هم من نبودم. انفجاری عاطفی و شخصی اولین کلمه‌ها را نوشت، غلیان اندیشه ای فلسفی و روحی جمعی، ناشی از مطالعات تاریخی آن را تمام کرد.»[۳۰]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

داستان

پژوهش‌های ادبی

  • عناصر داستانی و نمایشی در میراث ادبیات فارسی، ناشر انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۹.
  • دموکراسی روی کرسی، نشر کانون اندیشه جوان، ۱۳۹۹.
  • بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران، (به همراه محسن حنیف)، ناشر انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۷.[۴۰] (برگزیده دوازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد و سی و هفتمین دوره کتاب سال ایران)
  • انقلاب، جنگ و تحولات اجتماعی در ادبیات داستانی، ناشر موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، ۱۳۹۷.[۴۱]
  • نوشتن در سایه جنگ، (به همراه محسن حنیف)، ناشر شهرستان ادب، ۱۳۹۶.
  • از نگاه داستان‌نویس، (به همراه طاهره رضایی)، ناشر سوره مهر، ۱۳۹۵.[۲۳]
  • داستان سیاسی، داستان انقلاب، ناشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۵.[۴۲]
  • هویت ملی در قصه‌های عامه دوره صفوی، ناشر عصر داستان، ۱۳۹۳.[۴۳][۴۴]
  • راز و رمزهای داستان‌نویسی، ناشر انتشارات مدرسه، ۱۳۹۱.[۲۳]
  • قابلیت‌های نمایشی شاهنامه، ناشر انتشارات سروش و مرکز تحقیقات صدا و سیما، ۱۳۸۹.
  • قصه گویی در رادیو و تلویزیون، ناشر انتشارات سروش و مرکز تحقیقات صدا و سیما، ۱۳۸۹.[۲۳]
  • کندوکاوی پیرامون ادبیات داستانی جنگ و دفاع مقدس (به همراه محسن حنیف)، ناشر انتشارات صریر، ۱۳۸۸.[۴۵][۴۶]
  • جنگ از سه دیدگاه (نقد و بررسی ۲۰ رمان و داستان بلند جنگ)، ناشر انتشارات صریر، ۱۳۸۶.[۴۷]
  • چگونه ادبیات داستانی را تحلیل کنیم (به همراه مهرداد ترابی‌نژاد)، ناشر انتشارات زیبا، ۱۳۸۰.
  • مراحل خلق داستان، ناشر حوزه هنری، ۱۳۷۲.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. https://www.mehrnews.com/news/5269748
  2. https://www.mehrnews.com/news/5245533
  3. https://www.ibna.ir/fa/tolidi/303552/
  4. https://www.irna.ir/news/84139837
  5. https://www.ilna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/507999-محسن-پرویز-انجمن-قلم-درآمد-رسمی-بودجه-ندارد
  6. https://www.magiran.com/article/3583354
  7. https://www.magiran.com/article/3123055
  8. http://cinemapress.ir/news/60860/برگزیدگان-شانزدهمین-دوره-جایزه-کتاب-سال-دفاع-مقدس-معرفی-شدند
  9. https://defapress.ir/fa/news/126718/برگزيدگان-سيزدهمين-جشنواره-كتاب-سال-دفاع‌مقدس-در-تالار-انديشه-معرفي-شدند
  10. http://jamejamonline.ir/online/670823047384879223
  11. https://hawzah.net/fa/News/View/74593/برگزیدگان-دوازدهمین-کتاب-سال-دفاع-مقدس
  12. https://anjomanghalam.ir/2132-2/
  13. https://www.aftabir.com/news/view/2008/jan/29/c5c1201620567_art_culture_literature_verse_literature.php/نامزدهای-دریافت-جایزه-غنی-پور-در-بخش-داستان
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ http://iribresearch.ir/paygah_marakez/cities/shakhsiat_text.aspx?id=5086&ccode=13
  15. https://iranmode.farhang.gov.ir/fa/news/513173/اثر-نویسنده-و-پژوهشگر-بروجردی-کتاب-سال-ایران-شد
  16. «برگزیدگان «جایزه کتاب سال» معرفی شدند». ایسنا. ۲۰۲۰-۰۲-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۲.
  17. http://wikiadabiat.net/wiki/جایزه_ادبی_جلال_آل‌احمد،[پیوند مرده]
  18. https://www.hamshahrionline.ir/news/129989/برگزیدگان-کتاب-سال-شهید-حبیب-غنی-پور-معرفی-شدند
  19. https://www.magiran.com/article/3588251
  20. http://jamejamonline.ir/online/670823047384879223 ]<ref name="jamejamonline.ir"/
  21. https://plus.si.cobiss.net/opac7/bib/30526253
  22. https://www.atnanews.ir/archives/159652/رمان-این-مرد-از-همان-موقع-بوی-مرگ-می‌د/
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ ۲۳٫۳ ۲۳٫۴ ۲۳٫۵ ۲۳٫۶ http://www.ahleghalam.ir/UserDetails/3866/محمد-حنیف
  24. «محمد حنیف: وضعیت ادبیات داستانی ما تابعی از بقیه وجوه جامعه است». هنر آنلاین. ۱۰ دی ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۲۱.
  25. ««با اعمال شاقّه»؛ محمد حنیف؛ نشر نیستان: انعکاس دردهای جامعه، محمد حنیف». 9 دی 1398.. دریافت‌شده در 30 اکتبر 2021. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  26. «نگاهی به کتاب جنگ از سه دیدگاه». روزنامه ایران. یکشنبه 17 تیر 1386.. دریافت‌شده در 10 فوریه 2021. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  27. حنیف، محمد، 1386، جنگ از سه دیدگاه؛ نقد و بررسی 20 رمان و داستان بلند جنگ، انتشارات صریر. ص 12
  28. «دومین نشست از سلسله نشست‌های رستاخیر واژگان». خبرگزاری برنا. 19 دی 1399.. دریافت‌شده در 10 فوریه 2021. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  29. گزینش مفهوم از فصل اول کتاب جامعه‌شناسی ادبیات نوشته روبر اسکار پیت، ترجمه دکتر مرتضی کتبی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، ۱۳۷۴
  30. ««با اعمال شاقّه»؛ محمد حنیف؛ نشر نیستان انعکاس دردهای جامع». ۹ دی ۱۳۹۸. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 40 (کمک)
  31. http://www.honaronline.ir/بخش-فرهنگ-ادبیات-8/171823-رمان-تازه-محمد-حنیف-رونمایی-می-شود-مستوران-مجموعه-ای-از-افسانه-متل-ها
  32. https://sharghdaily.com/fa/Main/Detail/270656/
  33. http://www.ibna.ir/fa/doc/longint/283849/وقتی-شخصیت-های-معاصر-وارد-داستان-های-هزارویک-شب-می-شوند
  34. https://www.mehrnews.com/news/4541966/خرمالوها-را-به-گنجشکها-بفروش-به-چاپ-چهارم-رسید
  35. https://www.ilna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/438575-این-مرد-از-همان-موقع-بوی-مرگ-می-داد-نقد-بررسی-شد
  36. http://www.ibna.ir/fa/doc/naghli/193764/ظاهرشدن-کلاه-جادویی-مجسمه-مسی-حنیف-سرای-داستان
  37. https://www.magiran.com/article/2301634
  38. http://www.simafilm.ir/news/show/id/10339
  39. http://jamejamonline.ir/online/670358184068409465
  40. http://samt.ac.ir/fa/news/79/-نظریه-و-نقد-ادبی-برنده-جایزه-کتاب-سال-شد
  41. https://iqna.ir/fa/news/3768383/انقلاب-جنگ-و-تحولات-اجتماعی-در-ادبیات-داستانی-ایران-رونمایی-می‌شود
  42. http://iict.ac.ir/کرسی-ترویجی-بررسی-داستان-سیاسی،-داستا/
  43. https://shahrvand.com/archives/107596
  44. https://cgie.org.ir/fa/news/24791
  45. https://www.farsnews.ir/news/8903011181/كند-و-كاوي-پیرامون-ادبیات-داستاني-جنگ-و-دفاع-مقدس
  46. https://iqna.ir/fa/news/1914044/كندوكاوی-پيرامون-ادبيات-داستانی-جنگ-و-دفاع-مقدس-منتشر-شد
  47. https://anjomanghalam.ir/2132-2/