احمد محمود

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
احمد محمود
زادروز ۴ دی، ۱۳۱۰
اهواز، ایران
درگذشت ۱۲ مهر، ۱۳۸۱
تهران
آرامگاه امامزاده طاهر در کرج
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر احمد اعطا
پیشه نویسنده
سبک رئالیسم اجتماعی
همسر طاهره ناجی[۱]


احمد اعطا با نام ادبی احمد محمود (۴ دی ۱۳۱۰، اهواز - ۱۲ مهر ۱۳۸۱، تهران) نویسندهٔ معاصر ایرانی بود. او را پیرو مکتب رئالیسم اجتماعی می‌دانند. معروف‌ترین رمان او همسایه‌ها در زمرهٔ آثار برجستهٔ ادبیات معاصر ایران شمرده می‌شود.[۲]

تولد و جوانی[ویرایش]

محمود در ۴ دی ۱۳۱۰ در شهر اهواز از پدر و مادری دزفولی الاصل به دنیا آمد و شاید به همین دلیل بیشتر خود را دزفولی می‌دانست.[۳] در برخی از آثارش چون همسایه‌ها و مدار صفر درجه واژه‌ها و جملاتی به گویش دزفولی به چشم می‌خورد و نیز شخصیت «نعمت» در داستان «غریبه‌ها و پسرک بومی» از کتابی به همین نام نیز از یکی از اهالی دزفول به نام نعمت علائی گرفته شده‌است که حول‌وحوش سال ۱۳۲۳ در دزفول به دست افراد ناشناسی ترور می‌شود. پدر احمد محمود در سال ۱۳۵۶ که در آن زمان احمد محمود ۴۶ ساله بود فوت کرد و مادرش در سال ۱۳۷۹ دو سال قبل از درگذشت خود احمد محمود از دنیا رفت.
در سال ۱۳۲۷ با عمه‌زاده اش ازدواج کرد و در سال ۱۳۲۹ دوره متوسطه را شبانه در دبیرستان شاهپور اهواز به پایان رساند.[۴]

سیاست، زندان و تبعید[ویرایش]

پس از سپری کردن دوران تحصیلات ابتدایی و متوسطه در زادگاهش، به دانشکده افسری ارتش راه یافت؛ اما ازجمله تعداد زیاد دانشجویان دانشکدهٔ افسری بود که پس از کودتای ۲۸ مردادماه سال ۱۳۳۲ بازداشت و سپس بخش‌بخش آزاد شدند؛ درحالی‌که تنها ۱۳ نفر از آنان در زندان باقی ماندند.

احمد اعطا، یکی از این دانشجویان بود، که نه توبه‌نامه‌ای امضا کرد و نه به همکاری با حکومت پهلوی تن داد. به همین دلیل مدت زیادی را در زندان به‌سر برد که گویا مشکل ریوی او که درنهایت به مرگش منجر شد، یادگار همان دوران بوده‌است.

مدتی هم در حوالی خلیج فارس، از جمله در بندر لنگه، در تبعید به سر برد[۵] والبته خودش از این دوران با عنوان: «... زمانی که گرفتار بازی سیاست شده بودم!» یاد می‌کند.

داستان‌نویسی[ویرایش]

در سال ۱۳۳۳ نخستین داستان کوتاهش به نام صب می‌شه در مجله امید ایران منتشر شد، و در سال ۱۳۳۸ توانست اولین مجموعه داستانش به نام مول را با سرمایه شخصی به چاپ رساند. او خود می‌گوید:

بعد از انقلاب به اصرار خودم بازخرید شدم و خانه نشین شدم تا شاید به درد درمان‌ناپذیری که همه عمر با من بود - و هست - سامان بدهم. دیر بود اما چاره نبود.[۶]

جنجال جایزه بیست سال ادبیات داستانی[ویرایش]

به‌گفته عطاءالله مهاجرانی وزیر ارشاد وقت ایران، قرار بود در جشنواره بیست سال ادبیات داستانی در ایران که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال ۱۳۷۶ برگزار کرد، جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران به کتاب مدار صفر درجه احمد محمود اختصاص یابد، اما به‌دلیل مخالفت سید علی خامنه‌ای رهبر ایران، این جایزه اهدا نشد! مهاجرانی می‌نویسد: «فرموده بودید جشنواره متوقف شود؛ با شما به تفصیل دربارهٔ نویسندگان صحبت کردم؛ دربارهٔ تک‌تک نویسندگان و کارشان بحث کردیم. خوشبختانه دربارهٔ ۱۹ نفر راضی شدید و پذیرفتید که جایزه بدهیم. تنها نقطهٔ مقاومت شما رمان مدار صفر درجه احمد محمود بود که از قضا به عنوان رمان برگزیدهٔ بیست سال ادبیات داستانی انتخاب شده بود و من هیچ‌گاه نگاه بهت‌زده و غم‌آلود احمد محمود را از یاد نمی‌برم... حتماً به یاد دارید فرمودید این رمان ضدجنگ است! گفتم مگر شما ضدجنگ نیستید... ؟! جنگ یک شَـرِ ناگزیر است و نه یک خیرِ لازم... !»[۷]

بیماری و مرگ[ویرایش]

احمد محمود در اواخر عمر دچار بیماری تنگی نفس شد و این بیماری در سال ۱۳۸۰ یک بار او را به بیمارستان کشاند. در اول مهرماه ۱۳۸۱ بار دیگر حال او به وخامت گرایید و پس از انتقال به بیمارستان و بستری شدن، در روز جمعه ۱۲ مهر سال ۱۳۸۱ به دنبال یک دورهٔ بیماری ریوی در بیمارستان مهراد در تهران درگذشت و در امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد.[۸][۹]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

مجموعه داستان‌ها[ویرایش]

رمان‌ها[ویرایش]

ترجمه[ویرایش]

  • آدم زنده (رمان) - اثر «ممدوح‌بن عاطل ابونزال» (۱۳۷۶)

سایر نوشته‌ها[ویرایش]

  1. جستارهایی دربارهٔ آثار احمد محمود را محمد مفتاحی در نشر روزگار به سال ۱۳۹۴ منتشر کرده است.

جوایز[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «طاهره ناجی، همسر احمد محمود درگذشت». ایلنا. 
  2. شهر کوچک ما - احمد محمود وب‌گاه سخن
  3. سیروس علی‌نژاد؛. «روایتگر خطه جنوب درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی، ۰۶/۱۰/۲۰۰۲. 
  4. احمد آقایی. «سالشمار زندگی و آثار احمد محمود». مجله گلستانه شماره ۴۴، آبان ۱۳۸۱. ۹۴. 
  5. مهدی مرعشی. «نگاهی به سه‌گانه احمدمحمود؛ همسایه‌ها، داستان یک شهر و بازگشت». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۵ مهر ۱۳۹۱. 
  6. گلستان، لیلی؛ حکایت حال، گفتگو با احمد محمود؛ کتاب مهناز؛ تهران چاپ اوّل ۱۳۸۰؛ ص ۱۰.
  7. مهاجرانی: آقای خامنه‌ای! اراذل را بر کشور حاکم کرده‌اید دویچه وله، ۱۲ ژوئن ۲۰۱۰
  8. وب‌گاه پرند
  9. روایتگر خطه جنوب درگذشت، بی‌بی‌سی فارسی
  10. سینا سعدی. «بهترین رمان فارسی سال ۸۰». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۱ اکتبر ۲۰۰۲. 
  11. «دوره اول جایزه گلشیری». وبگاه بنیاد گلشیری. 

پیوند به بیرون[ویرایش]