صفحهٔ اصلی

دانشنامه‌ای آزاد که همه می‌توانند آن را ویرایش کنند؛
با ۷٬۷۶۹ کاربر فعال و ۱٬۰۹۷٬۹۸۶ مقاله به زبان فارسی

مقالهٔ برگزیده

نسبیت عام، نظریه‌ای علمی برای گرانش است که آلبرت اینشتین در سال‌های بین ۱۹۰۵ و ۱۹۱۵ گسترش داد. این نظریه باعث شد که دیدگاه قبلی از فضا به عنوان موجودی ایستا (استاتیک) و تنها به عنوان مکانی که در آن رویدادهای فیزیکی اتفاق می‌افتند، کنار گذاشته شود. به‌جای آن، فضازمان به‌عنوان موجودی پویا (دینامیک) و تغییر شکل‌دهنده در نظر گرفته می‌شود که حضور ماده در آن، ساختار و هندسهٔ آن را خمیده می‌کند و در مقابل، حرکت اجسام تحت گرانش از خمیدگی فضازمان پیروی می‌نماید. به بیان دیگر، اجسام همواره — چه در فضای تهی بدون گرانش و چه در حضور ماده و انرژی و در نتیجه، گرانش — در طول مستقیم‌ترین مسیر ممکن حرکت می‌کنند و حضور جرم و انرژی تنها شکل این مسیرها را در فضازمان — از خطوط مستقیم در فضای تهی به مسیرهایی خمیده در حضور جرم و انرژی — تغییر می‌دهد که به معنای خمیده شدن فضازمان است؛ یعنی گرانش به عنوان یک عامل هندسی و نه یک نیرو بررسی می‌گردد. در آغاز قرن بیستم، قانون جهانی گرانش نیوتن برای مدتی بیش از ۲۰۰ سال به عنوان توصیف پذیرفته شده برای گرانش بین اجسام مطرح بود. در این مدل، گرانش ناشی از نیرویی جذب‌کننده بین دو جسم — با سازوکاری نامعین — است. هرچند خودِ نیوتن نیز با طبیعت ناشناخته این نیرو مشکل داشت و برخی مسائل نظیر انتشار این نیرو با سرعت بی‌نهایت مبهم بود، این مدل برای توصیف حرکت تحت گرانش بسیار موفق ظاهر گردید: حرکت سیارات در سامانهٔ خورشیدی را به خوبی توصیف می‌کرد و زمان ظاهر شدن ستارگان دنباله‌دار را به دقت پیش‌بینی می‌نمود. با این‌حال مشاهده‌ها و آزمایش‌ها نشان می‌دهند که توصیف اینشتین از گرانش (نسبیت عام)، پدیده‌هایی را پیش‌بینی می‌کند که توسط نظریه نیوتنی قابل پیش‌بینی نیستند.

ادامه… مقاله‌های برگزیده – مقالهٔ امروز

آیا می‌دانستید که …؟

… کرکس بوقلمونی برای خنک کردن بدن خود، روی پاهایش ادرار می‌کند و تبخیر آن باعث کاهش دمای رگ‌های پا می‌شود؟ (در تصویر)
… مریم مصر، قدیسه‌ای که بنا بر سنت مسیحی پیش از توبه تن‌فروش بود، گاهی در هنر غربی شکل مریم مجدلیه را می‌گرفت؟
… نقشه بابلی جهان، قدیمی‌ترین نقشه جهان شناخته‌شدهٔ باقی‌مانده، جهان را به شکل یک دیسک احاطه‌شده با حلقه‌ای از آب به نام رودخانه تلخ نشان می‌دهد؟
... در امپراتوری اینکا، چرخ و زبان نوشتاری وجود نداشت؟
… هوش مصنوعی آلفافولد زمان لازم برای به‌دست‌آوردن ساختار یک پروتئین را از سال‌ها به چند دقیقه کاهش داد؛ دستاوردی که سازندگانش برای آن جایزه نوبل شیمی گرفتند؟
… فلسطینیان در شیلی بزرگ‌ترین جامعهٔ فلسطینی در بیرون از جهان عرب هستند؟

بیشتر… – پیشنهاد یک مقاله

دربارهٔ ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا دانشنامه‌ای اینترنتی با بیش از ۳۲۹ زبان با محتوای آزاد است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کس که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند مقاله‌های آن را ویرایش کند. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامهٔ آزاد به تمامی زبان‌های زندهٔ دنیاست. با رشد روزافزون این دانشنامه گردانندگان آن در بنیاد ویکی‌مدیا چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکی‌واژه، ویکی‌کتاب، ویکی‌گفتاورد، ویکی‌خبر، ویکی‌دانشگاه، ویکی‌سفر، ویکی‌داده و ویکی‌گونه را پدیدآوردند.

ویکی‌پدیای فارسی دو سال پس از شروع پروژهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون در ردهٔ نوزدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد و بزرگترین دانشنامهٔ فارسی محسوب می‌شود. ویکی‌پدیای فارسی هم اکنون (۲۴ مهر ۱۴۰۵ خورشیدی) ۱٬۰۹۷٬۹۸۶ نوشتار دارد.

ادامه… ویکی‌پدیا، بدون نیاز به اینترنت

از میان خبرها

فرودگاه بین‌المللی ملک خالد

حملات حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد (در تصویر) در ریاض دست‌کم ۱۵ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت و فعالیت فرودگاه متوقف شد.
نوبل صلح به ناوی پیلای و نوبل ادبیات به آن کارسون اهدا شد.
زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۷٫۷ استان اررا در پاناما را لرزاند.
مارگارت همیلتون، دانشمند رایانهٔ آمریکایی، در ۹۰ سالگی درگذشت.
یوستینا شیروکا پولا با رأی مجلس کوزوو به‌عنوان رئیس‌جمهور این کشور برگزیده شد.

یادبودها

امروز: جمعه، ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ میلادی برابر ۲۴ مهر ۱۴۰۵ هجری خورشیدی و ۴ جمادی‌الاول ۱۴۴۸ هجری قمری (UTC)

روز جهانی غذا

رویدادها

۱۷۹۳ - ماری آنتوانت ملکه فرانسه و همسر لویی شانزدهم، پس از پیروزی انقلاب فرانسه، توسط شورشیان با گیوتین گردن زده شد.
۱۹۴۶ - ۱۰ تن از دوازده نفر مقامات آلمان نازی که در دادگاه نورنبرگ به مرگ محکوم شده بودند، اعدام گشتند.
۱۹۶۴ - چین نخستین بمب اتمی خود را آزمایش کرد و به پنجمین قدرت اتمی دنیا تبدیل شد.
۱۹۷۸ - کاردینال لهستانی «کارول جوزف وویتیلا»، با نام پاپ ژان پل دوم (در تصویر)، به عنوان نخستین پاپ غیر ایتالیایی کلیسای کاتولیک روم از زمان قرن ۱۶ میلادی، انتخاب شد.
۱۹۹۳ - دوران ریاست جمهوری عمر حسن البشیر، رئیس‌جمهور سابق سودان آغاز شد، وی از ماه فوریه سال ۲۰۰۹ میلادی به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در دارفور، تحت تعقیب دیوان بین‌المللی کیفری قرار گرفت.

زادروزها

۱۸۵۴ - زادروز اسکار وایلد شاعر، داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و نویسندهٔ ایرلندی
۱۸۸۶ - زادروز داوید بن گوریون اولین نخست‌وزیر کشور اسرائیل
۱۸۸۸ - زادروز یوجین اونیل نمایشنامه‌نویس برجستهٔ آمریکایی، برندهٔ جایزهٔ ادبی نوبل سال ۱۹۳۶
۱۹۰۸ - زادروز انور خوجه همزمان دبیر اول حزب کارگر و رهبر آلبانی از پایان جنگ جهانی دوم تا زمان مرگش در سال ۱۹۸۵
۱۹۲۷ - زادروز گونتر گراس نویسنده، مجسمه‌ساز و نقاش آلمانی
۱۹۸۳ - زادروز لورین خوانندهٔ سوئدی-مراکشی‌تبار

درگذشت‌ها

۱۳۶۸ - درگذشت مرتضی حنانه موسیقیدان و آهنگساز ایرانی
۱۵۹۱ - درگذشت گرگوری چهاردهم از پاپ‌های کلیسای کاتولیک روم
۱۹۴۶ - درگذشت آلفرد یودل سیاستمدار و ژنرال آلمانی و رئیس ستاد کایتل در دوره رایش سوم
۱۹۴۶ - درگذشت ویلهلم کایتل فیلد مارشال آلمانی در دوره رایش سوم، رئیس ستاد فرماندهی عالی ورماخت و وزیر جنگ آلمان نازی در جنگ جهانی دوم
۱۹۴۶ - درگذشت یواخیم فون ریبنتروپ وزیر امور خارجه آلمان نازی از سال ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۵
۱۹۵۹ - درگذشت جورج مارشال از رهبران نظامی آمریکا بین دو جنگ بزرگ جهانی، برندهٔ جایزه صلح نوبل سال ۱۹۵۳ به خاطر ارائه طرح مارشال

→ روز قبل – روز بعد ←
یادبودهای اکتبر – یادبودهای بیشتر…