عبدالکریم قشیری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قُشَیری
عبدالکریم بن هوازن قشیری
زادروز ۳۷۴ (قمری)/ ۹۸۴ میلادی در نیشابور
درگذشت ۴۶۵ (قمری)/ ۱۰۷۴ میلادی در نیشابور
تبار از قبیله بنی قشیر
پیشه فلسفه، منطق، فقه، کلام و علم حدیث
سال‌های فعالیت سده چهارم هجری
شناخته‌شده برای عالم مسلمان،
تأثیرگذاران ابوسعد مؤذن
دین اسلام
مذهب شافعی

عبدالکریم بن هَوازِن قشیری (۹۸۶ - ۱۰۷۲) صوفی، فیلسوف و مفسّر عربی ایرانی در سدهٔ پنجم هجری بود.[۱]

از فیلسوفان مسلمان در سده چهارم و پنجم هجری قمری بود. وی همچنین در علم حدیث، کلام، فقه و تفسیر قرآن دانش‌های تخصصی آموزش دید. مهم‌ترین اثر وی الرسالة القشیریة نام دارد. او در زمانی زندگی می‌کرد که خلافت عباسیان در جهان اسلام حکم می‌راند و غزنویان در ایران فرمان می‌دادند. وی معاصر با ابوسعید ابوالخیر بوده است.

قشیری ار بزرگان تصوف در قرون چهارم و پنجم می‌باشد از اکابر علما و مشایخ متصوفه، نسبتش به یکی از خاندان هایِ عربیِ مهاجر به نیشابور یعنی بنی قشیر می‌رسد مادرش دختر محمد بن سلیمان استوایی سلمی است، بنابراین از سوی پدر قشیری و از سوی مادر سلمی بود.

نام و نسب[ویرایش]

ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن بن عبدالملک بن طلحه بن محمد قشیری

زین الاسلام ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن بن عبدالملک بن طلحه بن محمد قشیری، در ربیع‌الاول سال ۳۷۶ هجری در شهر استوا (قوچان کنونی) دیده به جهان گشود. نامش عبدالکریم، کنیه‌اش ابوالقاسم، و لقب‌هایش امام، استاد، و زین الاسلام بوده است. نسبتش به قشیر بدان سبب است که خاندان او از اعراب بنی قشیر بوده‌اند که به خراسان آمدند و در آنجا ساکن شدند. از طرف پدر، قشیری و از طرف مادر، سلمی بود و دایی اش، ابوعقیل سلمی، از وجوه دهاقین استوا بوده است. هنوز کودک بود که پدرش، هوازن بن عبدالملک، درگذشت و تربیت او را به ابوالقاسم الیمانی که از دوستان خاندان قشیری بود، واگذار کردند. قشیری مقدمات زبان و ادبیات عرب را نزد الیمانی فرا گرفت. دارای هوش سرشار و عالی بود.[۲]

زندگی[ویرایش]

عبدالکریم بن هوازن قشیری ملقب به زین الاسلام در ماه ربیع‌الاول ۳۷۶ در استوا -ربع نیشابور- چشم به جهان گشود و در روز ۱۶ ربیع‌الثانی ۴۶۵ در نیشابور درگذشت.

قشیری از همان روزهای اول ورود به نیشابور، آوازة علمی ابوعلی حسن بن علی نیشابوری، مشهور به دقاق که پسر آرد فروشی بود از مردم نیشابور و به همین سبب به وی دقّاق می‌گفتند، را شنید و موجب شد به مجلس درس وی کشیده شود. این پسر آرد فروش در نیشابور دستگاه ارشاد و شیفتگان و دلباختگان بسیار داشت؛ و چنان‌که گفتیم، قشیری به قصد تحصیل علم کمالات و مسائل معنوی به نیشابور نیامده بود، اما با حاضر شدن در حلقة درس دقاق، شیفتة وی می‌شود و به همین روی، از علم حساب و استیفا به یکبار صرف نظر کرده، به طریقت روی می‌آورد. چون استاد، آثار و نشانه‌های نجابت و کمال را در شمائل او به فراست درمی‌یابد، وی را به خود پذیرفته و این اتصال معنوی سرانجام به خویشاوندی ظاهری نیز مبّدل می‌شود چنان‌که شیخ دقاق، دخترش ام‌البنین دقاقیّه را به عقد نکاح او درمی‌آورد.[۳]

آثار وی[ویرایش]

قشیری از نویسندگان پرکار دوره خود محسوب می‌شود که بخشی از آثار او به شرح زیر باقی مانده است:

کتاب رسال قشیریه از مشهورترین آثار قشیری است و از منابع مهم صوفیه به شمار می رود

استفادات المرادات فی اسماء الله تعالی علی وجه الخاص، البلغه المقاصد، التحبیر فی علم التذکیر، ترتیب السلوک فی طریق الصلاح و الفلاح،‌رساله قشیریه، شرح اسماء الحسنی، عقد الجواهر و نورالبصائر فی فضیلت ذکر الذاکر،‌لطائف الاشارات، اللمعه فی الاعتقاد، المعراج، المولد النبوی، نحو القلوب.

از میان این آثار رساله قشیریه اهمیت و شهرت بیشتری داشته است. اصل این کتاب به عربی است،‌اما یکی از شاگردان و مریدان قشیری به نام ابوعلی (حسن) بن احمد عثمانی این رساله را به فارسی برگرداند و اکنون ترجمه رساله قشیریه نیز در دست است.

توبه عام از گناه بود، توبه خاص از غفلت.
— رساله قشیریه

این کتاب پنجاه و پنج باب دارد که شامل اعتقادات صوفیه در اصول،‌ذکر مشایخ آنها و مراحل سیر و سلوک و احوال و مقامات و اوصاف و ویژگی های متصوفه است. این کتاب از منابع مهم صوفیه به شمار می رود و در دوره های محتلف مورد توجه آنان بوده است. بر این کتاب سید محمد گیسودراز در قرن نهم شرح و قراین دیگر نشان می دهد که طریقه عرفانی قشیری تا اواخر قرن دوازدهم هجری در هندوستان رواج داشته است.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. بعلبکی, منیر. «al-Qushayri». در دانشنامه المورد. ج. 8. بیروت: دارالعلم للملایین, 1980. 106. 
  2. شرح جامع بر رساله قشیریه، حسین شهبازی، تهران، زوار،1393شمسی، ص 36
  3. منشورعبودیت در تصوف، گزیده رساله قشیریه، شارح؛ حسین شهبازی، تهران، انتشارات زوار، 1393، صص41-42
  4. دکتر مهدی دهباشی و دکتر سید اصغر میرباقری فرد. تاریخ تصوف (جلد اول) سیر تطور عرفان اسلامی از آغاز تا قرن ششم هجری. سمت، ۱۳۹۴. ۱۳۸. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۰۲-۰۲۴۹-۱. 
  • عبد الکریم بن هوازن قشیری. رساله قشیریه تصحیح بدیع الزمان فروزانفر. انتشارات علمی فرهنگی تهران ۱۳۶۱
  • شهبازی، حسین، منشور عبودیت در تصوف؛ گزیده رساله قشیریه، تهران، انتشارات زوار، ۱۳۹۳ کتابشناسی ملی:۳۵۹۰۹۸۹
  • شهبازی، حسین، شرح جامع بر رساله قشیریه، تهران، انتشارات زوار، ۱۳۹۳ کتابشناسی ملی: ۳۵۴۰۶۹۱