سیروس آتابای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سیروس آتابای
Atabay Cyrus.png
زادروز ۱۵ شهریور ۱۳۰۸
۶ سپتامبر ۱۹۲۹(۱۹۲۹-09-0۶)
زادگاه تهران، ایران
مرگ ۶ بهمن ۱۳۷۴
۲۶ ژانویه ۱۹۹۶ میلادی (۶۶ سال)
محل مرگ مونیخ، آلمان
دودمان دودمان پهلوی
پدر هادی آتابای
مادر همدم‌السلطنه پهلوی
سنگ گور سیروس آتابای در گورستان شمالی در مونیخ

سیروس آتابای (زادهٔ ۱۵ شهریور ۱۳۰۸ خورشیدی در تهران - درگذشتهٔ ۶ بهمن ۱۳۷۴ خورشیدی در مونیخ) شاعر ایرانی-آلمانی بود. پدرش هادی آتابای، پزشک و مادرش فاطمه پهلوی ملقب به همدم‌السلطنه پهلوی، بزرگترین فرزند رضاشاه بود.[۱]

زندگی[ویرایش]

در سال 1937 م بهمراه برادرش امیررضا آتابای برای تحصیل روانۀ برلین شد؛ جایی که پدرش پزشکی خوانده بود. اما با شروع جنگ جهانی دوم قرار بر آن شد که دو برادر برای ادامۀ تحصیل به سوئیس فرستاده شوند؛ اما به گفتۀ آتابای از آنجا که سرپرست آنها در انجام این امر قصور کرد، سیروس نوجوان در آلمان ماندگار شد. پس از پایان جنگ به ایران بازگشت؛ ولی چون خواندن و نوشتن زبان فارسی را نیاموخته بود، نتوانست در یکی از مدارس تهران و در کلاس متناسب با تحصیلات خودش ثبت‌نام کند. به پیشنهاد خود راهی سوئیس شد و دورۀ دبیرستان را در آنجا به پایان برد. اولین سروده‌های آتابای به سال 1950 در روزنامۀ «کردار» چاپ زوریخ که ماکس رایشنر شاعر و نویسندۀ نامدار آلمانی‌زبان سوئیسی دبیری صفحۀ ادبی آن را بر عهده داشت، منتشر شدند.

در سال 1952 به قصد تحصیل در رشتۀ زبان و ادبیات آلمانی در دانشگاه مونیخ ثبت‌نام کرد؛ ولی به شهادت دوستانش به‌ندرت در کلاس‌های درس شرکت می‌کرد و باور داشت مطالعات شخصی او برایش بسیار پربارترند. سیروس از همان زمان چنان شیفته و مجذوب شعر و شاعری و مستحیل در جهان واژه‌ها بود که هیچ‌یک از دوستانش جامه‌ای جز ردای شاعری را برازندۀ تن او نمی‌یافتند.

از میان شاعران و نویسندگان آلمانی به کلمنس برنتانو، ادوارد موریکه، گوتفرید بن و برتولت برشت ارادتی خاص داشت و با اریش فرید شاعر اتریشی و الیاس کانتی شاعر و نویسندۀ بلغاری‌تبار دوستی نزدیک داشت. به رمانتیسیست‌ها به دلیل کلام معجزه‌آسایشان عشق می‌ورزید و مدرنیست‌ها را به سبب دوری‌جستن از خودفریبی می‌ستود. او در میان شاعران زمانه‌اش کاملا شناخته شده بود، چنان‌که گرهاردباخ لایتر می‌نویسد: زبان ادبی آتابای در کتاب "سر برآوردن در جایی دیگر" و به خصوص اشعار تقدیمی‌اش، شوق مرا برانگیخت تا در 23 ژوئیه شعر "برای آ.س" را بنویسم.

ماکس رایشنر در کتاب "شعر زمانه ما" (مجموعه اشعار شاعران جوان آلمانی) می‌نویسد: به رغم ویژگی‌هایی که آتابای خواهی نخواهی از فرهنگ شرقی ـ ایرانی با خود به همراه آورده است، می‌توان او را در ردیف شاعران جوان آلمانی قرار داد. ریشارد اکسنر می‌نویسد:"درباره‌اش گفته‌اند که زندگی‌اش را وقف حرفۀ شاعری کرد؛ تقدیر چنین بود. او انسانی صمیمی، نسبتا ساکت و دیرجوش بود. او استعداد این را داشت که اگر از شخص مورد علاقه‌اش دعوت می‌کرد که به ملاقاتش بیاید، در طول این دیدار دربست در خدمت او باشد. آن دوست یا میهمان می‌رفت و می‌دانست که این ساعاتی فراموش‌نشدنی از زندگی او بوده است؛ مهم نبود که این دیدار تکرار می‌شود یا نه. در هر حال گفتن به امید دیدار "از گفتن بدرود" بهتر است. چنین انسان‌هایی تا مدت‌ها پس از مرگ‌شان، هنوز در زندگی تو حضور دارند. از زمانی که او را شناختم (بیش از چهل سال) می‌دانستم که او همواره در زندگی من حضور خواهد داشت، حتی اگر مدت‌ها او را نبینم و با او صحبت نکنم. هر دو همواره دست‌کم می‌دانستیم که آن دیگری به چه کار مشغول است؛ اما ملاقات واقعی و برای مدتی در کنار هم نشستن، رخدادی بود که به هدیۀ عالم غیب می‌مانست و ارزش این را داشت که این روز را به خاطر بسپاری؛ حتی بدون دفتر خاطرات.

آتابای سال‌های دهۀ شصت میلادی (چهل شمسی) را به تناوب در تهران و لندن گذراند. اواخر همین دهه برای مدتی به گروه ادبی طرفه متشکل از گروهی از شاعران جوان آن زمان پیوست. حاصل این همکاری انتشار منتخبی از سروده‌هایش به زبان فارسی بود که برگردان آنها با نظارت خود او صورت پذیرفت. در سال‌های 1979 تا 1983 را در لندن به سر برد و پس از آن تا زمان مرگش (آخر ژانویۀ 1996) در مونیخ سکونت داشت. این شاعر توانا و پرکار در طول چهار دهه فعالیت شعری، شانزده مجموعه شعر به دست چاپ سپرد که چند جایزۀ ادبی از جمله جایزۀ «هوگو یاکوبی» و جایزۀ «آدلبرت فون کامیسو» را برایش به ارمغان آوردند. این کتاب با وجود اینکه بخش‌هایی‌اش به زندگی آتابای و نقل خاطرات دوستان و همکاران او اختصاص دارد؛ اما شامل شعرهای این شاعر نیز می‌شود. شعرهایی که بخشی از آن را بیژن الهی و بخش دیگر را مهرداد صمدی ترجمه کرده است. در این میان ترجمه صمدی پیش‌تر در سال 1344 با عنوان "وادی شاپرک‌ها" چاپ شده بود[۲].[۳]

جوایز[ویرایش]

۱۹۵۷: جایزهٔ هوگو یاکوبی پرایس

۱۹۸۳: عضو آکادمی Bayerische der Schönen Künste (آکادمی هنرهای زیبای باواریا)

۱۹۹۰: جایزهٔ آدلبرت فون شامیسو

۱۹۹۳: عضویت در Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung (آکادمی زبان و ادبیات آلمانی)

آثار[ویرایش]

  • 1956: Einige Schatten. Gedichte (partiell vertont von Peter Mieg: Mit Nacht und Nacht, 1962)
  • 1958: An- und Abflüge. Gedichte
  • 1960: Meditation am Webstuhl. Neue Gedichte
  • 1964: Gegenüber der Sonne. Gedichte und kleine Prosa
  • 1968: Gesänge von morgen
  • 1969: Doppelte Wahrheit. Gedichte und Prosa
  • 1971: Die Worte der Ameisen. Persische Weisheiten
  • 1974: An diesem Tage lasen wir keine Zeile mehr. Gedichte
  • 1977: Das Auftauchen an einem anderen Ort. Gedichte
  • 1981: Die Leidenschaft der Neugierde. Neue Gedichte
  • 1983: Stadtplan von Samarkand. Porträts, Skizzen, Gedichte
  • 1983: Salut den Tieren. Ein Bestiarium
  • 1985: Prosperos Tagebuch. Gedichte
  • 1986: Die Linien des Lebens. Gedichte
  • 1990: Puschkiniana. Gedichte
  • 1991: Gedichte
  • 1992: Leise Revolten. Kleine Prosa aus drei Jahrzehnten
  • 1994: Die Wege des Leichtsinns. Zerstreutes äolisches Material. Gedichte

ترجمه از کتب فارسی[ویرایش]

۱۹۹۳: اشعار حافظ

۱۹۹۳: ابوالعلاء معری، نیاز بی فایده

۱۹۹۶: مولوی، با شب گفتم

۱۹۹۷: مولوی، تبریز شمس

کتابشناسی[ویرایش]

  • Dusseldorf: Classen Verlag، ۱۹۷۱ = 1350.Die Worte der Ameisen/ Cyrus Atabay 100p
  • Hamburg -2:, Classen Verlag, Gesange von Morgen: neue Iranische lyrik/ Cyrus Atabay ۱۹۶۸ = ۱۳۴۷، 126p
  • Die schönsten Gedichte aus dem klassischen Persien\ Hafis, Rumi, Omar Chajjam; Übertragen von Cyrus Atabay; Herausgegeben und mit einem Nachwort Versehen von Kurt Scharf
  • وادی شاپرک‌ها: ب‍رگ‍زی‍ده ۱۹۶۴ ت‍ا ۱۹۵۴. تهران: طرفه، ۱۳۴۴.
  • نقشه شهر سمرقند. ترجمه تورج رهنما.
  • نزدیک نور: شعر و زندگی سیروس آتابای. به انتخاب هادی محیط. تهران: پیکره، ۱۳۹۲. شابک 978-600-6728-13-1[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. «شجره‌نامه خاندان پهلوی». 
  2. «کتابخانه تخصصی ادبیات». literaturelib.com. بازبینی‌شده در 2018-01-10. 
  3. «به ˝نزدیک نور˝ بیایید / مروری بر دنیای شاعرانه سیروس آتابای». خبرگزاری هنر ایران. بازبینی‌شده در ۲۰۱۶-۱۰-۱۶. 
  4. «ایبنا». خبرگزاری کتاب ایران (IBNA). ۲۰۱۳-۰۸-۳۱. بازبینی‌شده در ۲۰۱۶-۱۰-۱۶. 

منابع[ویرایش]