زهرا کیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
زهرا کیا
Zahra Kia.jpg
زادهٔ۱ اردیبهشت ۱۲۹۱
تهران
درگذشت۶ اسفند ۱۳۶۹ (۷۸ سال)
تهران
دیگر نام‌هازهرا خانلری
سازماندانشگاه تهران
آثارفرهنگ ادبیات فارسی
فرهنگ ادبیات جهان
داستان‌های دل‌انگیز ادبیات فارسی، …
همسر(ها)پرویز ناتل خانلری
فرزندانیک دختر و یک پسر (در جوانی فوت شد)
والدینهادی کیانوری
عصمت الحاجیه بروجردی

زهرا کیا (خانلری) (زاده ۱ اردیبهشت ۱۲۹۱ خورشیدی[۱]، تهران – درگذشته ۶ اسفند ۱۳۶۹، تهران) پژوهشگر، نویسنده و مترجم زبان و ادبیات فارسی و همسر پرویز ناتل خانلری بود. همچنین وی نخستين زن ايرانی بود كه از دانشگاه تهران به دريافت درجۀ دكتری در رشتۀ ادبيات فارسی نايل آمد.[۲]

زندگی‌نامه

خانواده

زهرا کیا در سال ۱۲۹۱ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. اجداد پدریش اهل نور مازندران بودند. پدرش میرزا هادی کیانوری پسر فضل‌الله نوری و نوهٔ دختری حسین محدث نوری و مادرش عصمت الحاجیه بروجردی بود که هر دو از خاندان علمای دین برخاسته بودند. او یکی از پنج فرزند خانواده بود.

زهرا کیا به همراه پرویز ناتل خانلری، همسرش، در روز ازداوجشان

پرویز ناتل خانلری (خاندان محمودی) از اهالی ناتل نور مازندران،[پانویس ۱] هنگامی که در دانشکده ادبیات فارسی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخته بود با زهرا کیا از خانواده‌های سرشناس نور مازندران آشنا شد و این آشنایی به ازدواج رسید. خانلری در این باره چنین نوشته‌است: «ضمن تحصیل در دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی با دختری که هم درسم بود آشنا شدم که او را آراسته به صفاتی دیدم که من می‌خواستم و می‌پسندیدم و ارتباط ما به همسری کشید. همسرم در طی زندگی از هر جهت یار و غمخوار من بود، چنان‌که اکنون نیز هست. او هم مانند من با کتاب سر و کار داشت و نویسنده بود و چند کتاب مهم ادبی تألیف کرده‌است. اگر آسایشی در طی عمر داشته‌ام مدیون مهربانی‌های اوست. او بود که مرا به تألیف بعضی از آثارم واداشت و همه عمر شکرگزار او هستم».

تحصیلات

زهرا کیا تحصیلات ابتدائی را در مدرسه ناموس تهران انجام داد که مهم‌ترین مدرسه دخترانه آن زمان بود و خیلی از کسانی که به آن مدرسه راه یافتند از زنان تحصیل کرده ایران گردیدند. زهرا کیا که از شاگردان برجستهٔ مدرسه ناموس بود به دانشسرای عالی راه یافت و سپس وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۱۸ در دوره دکتری ادبیات پذیرفته شد و با پرویز خانلری همدرس بود. زهرا کیا از نخستین بانوانی است که در داخل کشور درجه دکتری ادبیات گرفت و رسالهٔ دکتری خود را تحت عنوان «سبک ادبی کتاب‌های تاریخی ایران» زیر نظر ملک‌الشعرای بهار به اتمام رسانید[۳] که با درجه خوب از تصویب گذرانیده و سپس به تدریس در مدارس کشور پرداخت؛ و دبیر ادبیات دبیرستان نوربخش تهران شد که از مهم‌ترین مدارس دخترانهٔ کشور بود. دکتر زهرا خانلری با گذرانیدن امتحان دانشیاری به تدریس در دانشگاه پرداخت و به مقام استادی دانشگاه رسید و سالیان دراز در دانشگاه تدریس می‌کرد.[۴]

فعالیت ادبی و فرهنگی

زهرا کیا پس از چند سال تدریس در دبیرستان به ریاست دبیرستان نوربخش (رضاشاه کبیر سابق) منصوب شد و چند سال به سمت دانشیارى و پس از آن به مقام استادى دانشکده‏ ى ادبیات نایل آمد. در سال ۱۳۲۰ با پرویز خانلرى همکلاسى رشته ‏ى دکتراى خود ازدواج کرد و با کمک هم سخن (مجله) را در سال ۱۳۲۲ منتشر کردند و در این ایام در شوراى زنان با دکتر فاطمه سیاح و عده ‏اى دیگر به فعالیت‏هاى اجتماعى پرداخت و به سمت منشى هیئت مدیره‏ شورا منصوب شد. او براى مطالعه درباره کتب درسى به کشورهاى فرانسه و انگلستان سفر کرد و پس از بازگشت، در سازمان کتاب‏هاى درسى با عدهای از همکارانش به تغییر و تحول در کتب درسى پرداخت[۵].

مونه غزل از مجموعه‌ی شاهکار ادبیات فارسی، روش تدریس فارسی و دستور، فرهنگ ادبیات جهان، بحث تحقیقی درباره‌ی فعل در تاریخ بیهقی، تاریخ و تاریخ‌نویسی در ایران، چهار داستان حماسی از شاهنامه فردوسی، راهنمای ادبیات فارسی، داستان‌های دل‌انگیز ادبیات فارسی، برگزیده‌ی قابوس‌نامه، و افسانه‌ی سیمرغ برای کودکان از جمله آثار تالیفی اوست.

زهرا کیا (خانلری) از پیشگامان فعالیت‌های زنان در ایران بود و طی نوشته‌ها و گفته‌های خود چنین یادآور شده‌است:

  • «فکر ترقی و تساوی زن و مرد باید در تمام شئون اجتماعی و سیاسی و حقوقی واقتصادی عادی جاری این کشور باشد.»
  • «زن ایرانی بهیچوجه کم استعداد تر از زنان دیگر کشورها نیست. تنها علت عقب ماندگی اش، عقب ماندگی اجتماع و استبداد حکومت است؛ زیرا زن ایرانی از عهده هر کاری بر می‌آید».

بیست داستان، سه اندیشه‌ی دخترک گوژپشت، خانه‌ی افسون‌زده، انتقام سگ، روسری سیاه، شب عروسی، دود، زن مرده و زن زنده، سکته ناقص، و پاپ سبز هم از جمله ترجمه‌های او به‌شمار می‌رود.

وفات

زهرا کیا در سال ۱۳۴۴ تقاضای بازنشستگی کرد چون با به اجرا درآمدن قانون کار در آن زمان و کار تمام‌وقت در دانشگاه تهران، دیگر فرصتی برای تالیف و ترجمه پیدا نمی‌کرد. از این رو خود را بازنشسته کرد تا با فراغ بال به تالیف و ترجمه بپردازد. با این حال او همواره آموزش و به ویژه آموزش ابتدایی را سنگ بنای آموزش کشور می‌دانست و در سرتاسر عمر خود در جهت اعتلای آن کوشید. وی در روز ۶ اسفند ۱۳۶۹ شش ماه پس از درگذشت همسرش پرویز خانلری از دنیا رفت و در کنار همسر خود در بهشت زهرای تهران قطعه ۷۳، ردیف ۳۱، شماره ۶۶ به خاک سپرده شد و آثار زیادی چه در تالیف و ترجمه از خود به جا گذاشت..

تالیفات

زهرا کیا بعد از يكی دو اثر داستانی كوتاه، به داستان‌نويسی ادامه نداد و يكسره به كار ترجمه و تحقيق ادبی پرداخت.[۲] زهرا خانلری از نویسندگان مجله سخن بود و مقالات خود را با نام مستعار (ژاله رهبر) می‌نوشت. بعضی از آثار دکتر زهرا خانلری هنوز به چاپ نرسیده‌است.

تألیفات زهرا خانلری چنین است:

  • داستان پروین و پرویز (۱۳۱۲)
  • داستان ژاله یا رهبر دوشیزگان (۱۳۱۵)
  • نمونه غزل (از مجموعه شاهکار ادبیات فارسی)
  • روش تدریس (دو جلد)
  • کتاب فارسی پنجم دبستان با همکاری لیلی ایمن (آهی)
  • فارسی و دستور
  • فارسی اول دبیرستان
  • فرهنگ ادبیات جهان (دو جلد)
  • بحث تحقیقی دربارهٔ فعل در تاریخ بیهقی
  • تاریخ و تاریخ‌نویسی در ایران
  • چهار داستان حماسی از شاهنامه فردوسی
  • راهنمای ادبیات فارسی
  • داستان‌های دل‌انگیز ادبیات فارسی
  • برگزیده قابوس نامه
  • داستان حسنک وزیر (از تاریخ بیهقی)
  • افسانه سیمرغ (برای کودکان ار منطق الطیر عطار)

ترجمه‌ها

- سه اندیشه دخترک گوژپشت - خانه افسون زده - انتقام سگ - روسری سیاه - شب عروسی - کدامیک است - دود - زن مرده و زن زنده - سکته ناقص - گل سرخ - سرگرمی - چائولا ماه را کشف کرد - نمازخانه کوچک - پاسخ - بیچاره آن مرحوم - لباس نو

  • دنیای خیال، اثر آندره موروا (۱۳۴۹)
  • آقای رئیس‌جمهور
  • پاپ سبز
  • «رنجهای جوانی ورتر» اثر آندره موروا، تهران: کتابفروشی زوار، ۱۳۲۲.[۶]

توضیحات

  1. پرویز ناتل خانلری ادیب، سیاست‌مدار، زبان‌شناس، نویسنده و شاعر معاصر ایرانی بود. وی جزو اولین گروه دریافت‌کنندگان دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران در سال ۱۳۲۰ بود. وی در سال ۱۳۲۵ انتشارات دانشگاه تهران را بنیان گذاشت و خود به مدت پنج سال مدیریت آن را برعهده داشت. سایر فعالیت‌های ناتل خانلری عبارتند از: طراح ایجاد سپاه دانش، ریاست بنیاد فرهنگ از ابتدای تأسیس، ریاست فرهنگستان ادب و هنر ایران

پانویس

  1. https://literature.ut.ac.ir/re-facult-mem
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ تقی‌زاده، صفدر (شهریور و مهر ۱۳۸۶). «نخستین داستان‌نویس زن ایرانی». فردوسی (۵۶ و ۵۷): ۴۸.
  3. سال ۱۳۱۴ پس از گذراندن امتحان ورودی در رشتهٔ ادبیات فارسی دانشکدهٔ ادبیات تهران که در زمان دانشسرای عالی نامیده می‌شد قبول شد و در سال ۱۳۱۸ به اخذ لیسانس نایل آمد و سپس ضمن خدمت دولتی در رشتهٔ دکترای زبان و ادبیات فارسی که تازه تأسیس شده بود ادامه تحصیل داد و در سال ۱۳۲۳ با گذراندن رساله خود دربارهٔ «سبک ادبی تواریخ ایران بعد از اسلام تا قرن نهم» به اخذ دکتری نایل آمد.
  4. پس از چند سال تدریس در دبیرستان به ریاست دبیرستان نوربخش (رضاشاه کبیر سابق) منصوب شد و چند سال به سمت دانشیاری و پس از آن به مقام استادی دانشکدهٔ ادبیات نایل آمد.
  5. زندگی نامه زهرا کیا خانلری.بانک مقالات فارسی برگرفته از کتاب: گلزار مشاهیر منابع زندگینامه: [۱] صد سال داستان نویسى (۱ و ۷۷۲/ ۳ ،۴۱۵/ ۲)، کتابنامه‏ى نخستین دهه‏ى انقلاب (۱۳۲ -۱۳۱)، فهرست کتابهاى چاپى فارسى (۳۳۳۵ ،۳۳۱۴ ،۳۳۱۰ -۳۳۰۹ ،۲۸۰۰ -۲۷۹۹ ،۲۷۵۷ ،۲۷۱۲ ،۲۶۲۲ ،۲۰۹۳ ،۲۰۹۱ ،۲۰۳۶ ،۲۰۰۷ ،۱۹۷۵ ،۱۷۷۸ ،۱۷۷۳ ،۱۷۵۰ ،۱۶۳۴/ ۲ ،۱۴۸۴ -۱۴۸۳ ،۱۲۴۵ ،۱۰۹۳ ،۶۰۲ ،۵۸۴ ،۵۸۲ ،۵۵۷ ،۵۵۴ ،۳۴۸/ ۱)، کارنامه‏ى زنان (۲۲۰ -۲۱۷)، مؤلفین کتب چاپى (۲۵۰ -۲۴۹/ ۳)
  6. «تاریخ ترجمهٔ ادبی از فرانسه به فارسی» (۱۳۹۳)، انتشارات سخن‌گستر و معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد مشهد، ۱۳۹۳، ص 362-367

منابع