اصطخری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اصطخری یا استخری
نام محلی ابواسحق ابراهیم بن محمد فارسی استخری
مرگ 957 CE
محل سکونت جهان اسلام
پس‌زمینه‌های علمی
School or tradition Balkhi school
تأثیرات ابوزید بلخی
کار علمی
دوران دوران طلایی اسلام
علاقه‌مندی‌های شاخص Islamic geography
نقشه‌ای از اصطخری از متن کتاب الاقالیم.
نقشه‌ای از خلیج فارس از اصطخری.

أبو إسحق إبراهیم بن محمد الفارسی معروف به اصطخری (تاریخ مرگ: ۳۳۶ خورشیدی) از جغرافیدانان و نقشه‌کشان برجستهٔ ایرانی در سدهٔ ۴ هجری قمری و ۱۰ میلادی است. نام «اصطخری» برگرفته از نام شهر باستانی اصطخر در استان فارس ایران می‌باشد.

زندگی[ویرایش]

او هم‌دورهٔ ابن حوقل بوده‌است. آن‌ها در هند با یکدیگر دیدار کردند و نه تنها کتاب‌هایشان هم‌نام است، بلکه در بسیاری از موارد از اصطلاحات یکسانی استفاده کرده‌اند. وی از هند تا اقیانوس اطلس را گشته‌است. فعالیت وی بیشتر در ترسیم نقشه بوده‌است.

آثار[ویرایش]

صور الاقالیم[ویرایش]

یکی ار آثار مهم وی کتاب «صور الاقالیم» می‌باشد که در آن در مورد جغرافیای عربستان، شمال آفریقا، خلیج فارس، اندلس، مصر، شام، بیت المقدس، خوزستان، فارس، کرمان، سند، آذربایجان، ارمنستان، طبرستان، دیلم، دریای خزر، خراسان، سیستان، ماوراءالنهر با رسم نوزده نقشه بحث نموده‌است. این کتاب در سال ۱۸۳۹ در آلمان به چاپ رسید

مسالک و ممالک[ویرایش]

مسالک و ممالک به معنای «راه‌ها و ایالت‌ها» است. این کتاب نیز در زمینه جغرافیا است و شبیه کتاب الاقالیم است. اما اختلافتی با آن دارد. این کتاب دویست سال بعد از نوشته شدنش توسط استخری، ترجمه گردید. نسخه‌های خطی دیگری از کتاب مسالک و ممالک و همچنین صورالاقالیم استخری در کتابخانه‌های بزرگ جهان موجود است. از جمله نسخه خطی کتابخانه ملی وین به متن فارسی منسوب به خواجه نصیرالدین طوسی و نسخه کتابخانه موزه ملی ایران (ایران باستان) مورخ ۷۲۶ هجری به خط ابن ساوجی.

نقشه کتاب مسالک و ممالک ثبت شده در یونسکو

«مسالک ‌و ممالک» نیز از نفیس‌ترین نُسخ خطی اثر استخری در زمینه تاریخی و جغرافیایی است که در قرن چهارم هجری قمری (۱۰ میلادی) نوشته شده است. از مهم‌ترین نقشه‌های این کتاب می‌توان به موقعیت و نام خلیج فارس با عنوان «بحر صوره فارس» اشاره کرد. این نسخه‌ی خطی دوم دی ماه ۱۳۸۷ در فهرست کمیته ملی حافظه جهانی یونسکو و به شماره‌ی ۱۰۰۵ به ثبت رسیده و اکنون در موزه دوران اسلامی، موزه ملی ایران نگه داری می‌شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • دانشنامهٔ بزرگ اسلامی
  • مسالک و ممالک: ترجمه فارسی قرن پنجم/ شش‍م هج‍ری/ تألیف ابواسحق ابراهیم اصطخری؛ [ته‍ران]: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۸.
  • «فرهنگ مکتشفین و جغرافی نویسان جهان». نیک بین، نصرالله.انتشارات نبوی، چاپ وزیری، ۱۳۷۵.
  • مسالک و ممالک اصطخری، ویرایش ایرج افشار، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران ۱۹۶۱م.