حر بن یزید ریاحی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
حر بن یزید ریاحی
Hazrat Hurr (A.S.).png
زادهٔعراق
درگذشت۱۰ محرم ۶۱ ه‍. ق
کربلا، عراق
شناخته‌شده برایحضور در نبرد کربلا
مخالف(ها)بنی امیه
دیناسلام

حر بن یزید ریاحی از همراهان حسین بن علی در واقعه کربلا بود.

زمینهٔ تاریخی[ویرایش]

نام، نسب و ابتدای حیات[ویرایش]

حر بن یزید ریاحی، با نام کاملِ «حُرِّ بن یَزید بن ناجیَّة بن قَنعَب بن عَتّاب بن الحارِث بن عَمرو بن هَمّام الریاحی الیَربوعی التَمیمی».[۱] نسب او به یکی از طوایف قبیلهٔ بنی تمیم (طایفهٔ «بنی ریاح بن یربوع بن حنظله») می‌رسد.[۲] برخی منابع نام او را «حرث بن یزید» ذکر کرده‌اند که غلط است.[۳] اجداد او به شجاعت و شهامت شهرت داشتند.[۴]

به طور کلی، از حیات حر تا قبل از وقایع کربلا، اطلاعات زیادی موجود نیست؛[۵] سال تولد وی نیز معلوم نیست.[۶] او از رهبران سرشناس قبائل کوفه بود[۷] و به نظرم میرسد در کوفه به شجاعت و شهامت اشتهار داشته.[۸]

خروج حسین بن علی[ویرایش]

مأموریت مقابل حسین بن علی[ویرایش]

رسیدن حسین بن علی به عراق[ویرایش]

وقتی ابن زیاد از حرکت حسین به طرف کوفه مطلع شد، حصین بن تمیم و حر را به قادسیه فرستاد.[۹]

در منطقهٔ شراف[۱۰] یا ذوحُسُم[۱۱][۱۲][۱۳] یا حوالی قادسیه[۱۴] حر به معیت ۱٬۰۰۰[۱۵] سواره،[۱۶] با حسین بن علی رودررو شد.[۱۷] در این اولین برخورد، هیچ اثری از خصومت بین طرفین دیده نمی‌شد.[۱۸] حر اگرچه به مأموریتی علیه حسین بن علی اعزام شده بود، اما این باعث نمی‌شد برای حسین احترام قائل نباشد.[۱۹][۲۰] حر از هرگونه درگیری اجتناب می‌کرد و مأموریت خود را اینگونه عنوان کرد که مأمور است حسین را تحت نظر داشته باشد و نزد ابن زیاد ببرد.[۲۱] بدلیل گرمای هوا، حسین دستور داد تا به حر و سوارانش آب داده شود.[۲۲] و خودش شخصاً در این امر مشارکت کرد.[نیازمند منبع] پس از این، حسین انگیزه‌های حرکتش را برای آنها اعلام کرده و به نامه‌های کوفیان اشاره نمود.[۲۳]

شما امامی نداشتید و من وسیلهٔ اتحاد امت اسلامی شدم. برای امر حکومت، خاندان ما از هر کسی لایق‌تر است. افرادی که این امر را در اختیار دارند، استحقاقش را ندارند و حکومتشان عادلانه نیست.[۲۴] اگر از من حمایت می‌کنید، به کوفه می‌آیم.[۲۵] ولی اگر دیگر مرا نمی‌خواهید، به مکان اولم برمی‌گردم.[۲۶]

گروه سواران حر و کاروان حسین تا نینوا به اتفاق یکدیگر حرکت کردند. در آنجا دستور جدیدی از ابن زیاد به حر رسید[۲۷] مبنی بر اینکه حسین، در هیچ جایی که به آب یا قلعه‌ای مستحکم دسترسی داشته باشد توقف نکند.[۲۸] حر دستور را اطاعت کرد.[۲۹]

حرکت به سمت کربلا[ویرایش]

روز عاشورا[ویرایش]

در کربلا، عمر بن سعد، فرماندهی واحدهای قبائل تمیم و همْدان را به حر سپرد.[۳۰]

در روز دهم محرم (عاشورا) و پیش از آغاز نبرد، حسین برای مخالفانش سخنرانی کرد و موقعیت خود را به عنوان نوهٔ محمد متذکر شد. سپس کوفیان را به خاطر اینکه ابتدا دعوتش کردند اما بعد به او پشت کردند، ملامت کرد. خواستهٔ او این بود که به وی اجازهٔ خروج از کربلا داده شود. متعاقباً در پاسخ به او گفته شد که قبل از خروج از کربلا، باید با یزید بیعت کند. لیکن حسین این را نمی‌پذیرفت.[۳۱] سخنان حسین، حر را به عکس‌العمل واداشت. او تصمیم گرفت نیروهای ابن سعد را ترک کرده و به حسین ملحق شود.[۳۲]

در سنت شیعی و در توصیف ترتیب وقایع کربلا، از حر بعنوان نخستین کشته‌شده از سپاه حسین یاد می‌شود. این باور بیشتر برگرفته از گزارش شیخ صدوق است که قبل از حر، شخص دیگری را بعنوان مقتول ذکر نکرده. برخلاف شیخ صدوق، اکثر مورخان افراد دیگری را ذکر کرده‌اند که قبل از حر در کربلا کشته شدند؛ اگرچه سخنان حر در موقعیتی که پشت حسین صف‌آرایی کرده بود، می‌تواند حاکی از آن باشد که او اولین کشته‌شده سپاه حسین است.[۳۳]

دیدگاه‌ها[ویرایش]

محمد محمدی ری‌شهری سرنوشت حر را «استثنائی» و «آموزنده» توصیف کرده و از او بعنوان «تنها کسی که در روز عاشورا، فاصله میان دوزخ و بهشت را طی ساعاتی کوتاه، درنوردید» یاد می‌کند. او همچنین سرگذشت حر را دلیلی بر اثبات ایدهٔ «آزادی انسان در انتخاب راه صحیح در زندگی» می‌داند.[۳۴]

در هنر و ادبیات[ویرایش]

در مقتل‌نامه‌های ترکی و فارسی از صف‌آرایی شجاعانه حر در پشت حسین مورد تقدیر شده‌است.[۳۵]

تعزیه[ویرایش]

مقبره[ویرایش]

مقبره او در کربلا

خاندان‌های منسوب به وی[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Kister, “al-Ḥurr b. Yazīd”, Eol.
  2. میرابوالقاسمی، «حر بن یزید ریاحی»، دانشنامه جهان اسلام.
  3. میرابوالقاسمی، «حر بن یزید ریاحی»، دانشنامه جهان اسلام.
  4. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  5. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  6. میرابوالقاسمی، «حر بن یزید ریاحی»، دانشنامه جهان اسلام.
  7. Calmard, “ḤORR-E RIĀḤI”, Iranica.
  8. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  9. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  10. Madelung, “Ḥosayn b. ʿAli i. Life”, Iranica.
  11. بهرامیان، «حسین (ع)، امام»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۶۷۰.
  12. میرابوالقاسمی، «حر بن یزید ریاحی»، دانشنامه جهان اسلام.
  13. Vaglieri, “al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib”, EoI.
  14. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  15. Madelung, “Ḥosayn b. ʿAli i. Life”, Iranica.
  16. Kister, “al-Ḥurr b. Yazīd”, Eol.
  17. میرابوالقاسمی، «حر بن یزید ریاحی»، دانشنامه جهان اسلام.
  18. Calmard, “ḤORR-E RIĀḤI”, Iranica.
  19. میرابوالقاسمی، «حر بن یزید ریاحی»، دانشنامه جهان اسلام.
  20. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  21. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  22. Vaglieri, “al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib”, EoI.
  23. Vaglieri, “al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib”, EoI.
  24. Vaglieri, “al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib”, EoI.
  25. Madelung, “Ḥosayn b. ʿAli i. Life”, Iranica.
  26. Vaglieri, “al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib”, EoI.
  27. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  28. Madelung, “Ḥosayn b. ʿAli i. Life”, Iranica.
  29. Calmard, “ḤORR-E RIĀḤI”, Iranica.
  30. بهرامیان، «حر بن یزید ریاحی»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  31. Vaglieri, “al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib”, EoI.
  32. Wellhausen, ...alten Islam, 66.
  33. Calmard, “ḤORR-E RIĀḤI”, Iranica.
  34. محمدی ری‌شهری، «حر بن یزید ریاحی»، دانشنامه امام حسین، ۶:‎ ۲۵۳.
  35. Calmard, “ḤORR-E RIĀḤI”, Iranica.

منابع[ویرایش]

  • بلوکباشی، علی؛ بهرامیان، علی؛ پاکتچی، احمد؛ حاج منوچهری، فرامرز؛ مسعودی آرانی، عبدالله؛ بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث (۱۳۹۲). «حسین (ع)، امام». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۲۰. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. صص. ۶۶۴–۷۱۵. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
  • Calmard, Jean (2004). "ḤORR-E RIĀḤI". Encyclopaedia Iranica, Online Edition.
  • Kister, M.J. (2012). "al-Ḥurr b. Yazīd". In P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. (ed.). Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی) (2nd ed.). Leiden, The Netherlands: Brill Publishers.{{cite encyclopedia}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست ویراستاران (link)
  • Madelung, Wilfred (2004). "Ḥosayn b. ʿAli i. Life and Significance in Shiʿism". In Yarshater (ed.). Encyclopædia Iranica. Fasc. 5 (به انگلیسی). Vol. XII. New York: Bibliotheca Persica Press. pp. 493–498.
  • Veccia Vaglieri, Laura (1971). "(al-)Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib". In Lewis; Ménage; Pellat; Schacht (eds.). Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی). Vol. 3 (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. pp. 607–615.
  • Wellhausen, Julius (1901). Die religiös-politischen Oppositionsparteien im alten Islam (به آلمانی). Berlin: Weidmannsche Buchhandlung. OCLC 453206240.

پیوند به بیرون[ویرایش]