مکران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۲۵°۱۸′۱۹″شمالی ۶۰°۳۸′۲۸″شرقی / ۲۵.۳۰۵۴۱°شمالی ۶۰.۶۴۱۰۸°شرقی / 25.30541; 60.64108

موقعیت مکران در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی

مَکران، مُکران یا مکوران (به فارسی باستان: مَکَ[۱](maka)𐎶𐎣)، از نظر تاریخی سرزمینی ساحلی در جنوب شرقی ایران بلوچستان و جنوب غربی پاکستان است که در طول خلیج عمان از رأس‌الکوه در غرب جاسک تا لاس بلا در جنوب غربی ایالت بلوچستان پاکستان گسترده‌است.[۲] در بعضی منابع اروپایی قرن‌های ۱۶ تا ۱۸ از ایالت مکران نام برده شده‌است. در دوره‌های مختلف تاریخی این منطقه خودمختار و تحت اداره خوانین محلی بوده‌است که گاهی خود را رعایای دولت ایران می‌نامیدند. امپراتوری بریتانیا در قرن هیجده این منطقه را جزو هند و مستعمره بریتانیا نمود. امروزه در هند و در پاکستان شهرهایی بنام مکران وجود دارد. مکران در دوره‌های مختلف تاریخی بخشی از قلمرو ایران بوده‌است. مکران در نوشته‌های مسالک و ممالک و التقویم اقلیم دوم و از کرمان تا رود مهران (ایندوس) نامیده شده‌است.[۱] (سفرنامه مارکوپلو نیز مکران را شرح داده‌است) در بعضی اسناد و نقشه‌های تاریخی اروپایی و بعضی نوشته‌های عربی دریای عرب امروزی نیز بحر مکران بیان شده‌است.[۲]

کوه‌های خشک و بایر کرانه‌های مکران از دید جغرافیای طبیعی دنباله کویر است، که تا آنجا گسترش یافته. گویا در در سده‌های میانه این سرزمین از آنچه اکنون دیده می‌شود، حاصلخیزتر بوده ولی هیچگاه از دید دارایی دارای اهمیت نبوده‌است. جغرافی‌نویسان پیشین اسامی بسیاری از شهرهای مکران را در کتاب‌های خود ثبت نموده‌اند ولی هیچ‌کدام به طور گسترده از آن شهرها یاد نکرده‌اند. مهمترین درآمد مکران از نیشکر و یک گونه شکر سفید موسوم به پانیذ بوده‌است که از آنجا به سرزمین‌های مجاور صادر می‌گردیده.[۳] مکران تقریباً شامل تمام بلوچستان ایران و پاکستان و بخشی از استان هرمزگان فعلی می‌شده‌است بلوچستان در کتیبه‌های میخی داریوش هخامنشی در بیستون و تخت جمشید، «ماکا» یا ماکه (maka) [ساتراپ] چهاردهم بوده‌است. در زمان ساسانیان کوسون می‌گفتند.

یاقوت حموی (۵۷۴–۶۲۶ ه‍. ق) جغرافی‌دان و تاریخ‌نویس مشهور در کتاب معجم البلدان در باب حرف میم در مورد دلیل نامگذاری مکران به این نام چنین می‌نویسد: «همانگونه که ذکر شد، سیره نویسان می‌گویند که: مکران به نام مکران بن فارک بن سام بن نوح علیه السلام نامگذاری شده‌است زیرا او به این منطقه آمده و در آنجا سکنی گزیده‌است و جد بلوچها و بنیاد آنها به ایشان می‌رسد.» (ج ۵ ص ۱۸۰ باب حرف میم چاب دارالصادر بیروت) . [۳] به هر حال قرن‌ها سرزمین کنونی بلوچستان، مکران نامیده می‌شده‌است. جهانگردان عرب نیز به نام مکران یا مکوران از این منطقه یاد کرده‌اند.

نویسندگان قرون سیزده، تا پانزده میلادی غالباً، کلمه کیج (کوچ) و مکران را استعمال می‌کردند و به همین جهت مارکوپولو ولایت مربور را کسمه‌کوران نامیده‌است.

ریچارد فرای می‌گوید:

     محدوده ملوک نیمروز (با عنوان ملوک سیستان)

مکران در عصر هخامنشیان[ویرایش]

قبایل بلوچ و مسیرهای آن منطقه، در زمان اسکندر
وسعت امپراتوری هخامنشی در بیشترین حد خود، از جمله منطقه ماکا

هرودوت (مورخ یونانی ۴۸۴ تا ۴۲۵ ق. م) در کتاب سوم تاریخ خود تعداد۲۰ ساتراپی (استان) برای حکومت هخامنشی

امکران. مکوران. دوره صفوی و قاجار Mecran.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. دانشگاه فرانکفورت آلمان. “Old Persian Corpus, Part No. 8, Text: DB1.”. http://titus.uni-frankfurt.de. 
  2. دائرةالمعارف فارسی، سرواژه: مکران
  3. لسترنج. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمهٔ محمود عرفان. چاپ سوم. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۷. ص۳۵۲. 
  • ایالت ساحلی مکران [۴]
  • بلوچستان و تمدن دیرینه آن - تألیف: ایرج افشار - ناشر: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - چاپ اول، بهار ۱۳۷۱ - صفحات ۲۶ و ۲۷
  • اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان
  • جغرافیای مکران. مرکز مطالعات خلیج فارس [۵]
  • اهمیت مسیرهای مواصلاتی ایران برای شبه قاره هند و اوراسیا [۶]