راه‌آهن سراسری ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
راه‌آهن ایران در سال ۱۹۳۸ میلادی
پل ورسک در مسیر راه‌آهن سراسری ایران ساخته شرکت مهندسی دانمارکی Kampsax که توسط مهندسان آلمانی و اتریشی ساخته شده. این پل نقش مهمی در اشغال ایران توسط متفقین داشت و چرچیل آنرا پل پیروزی نامید.[۱][۲]

راه‌آهن سراسری ایران نام راه‌آهنی است که بندر ترکمن در ساخل دریای خزر را به بندر امام خمینی در ساحل غربی خلیج فارس متصل می‌کند. این خط آهن بر اساس لایحه ای که دراسفند ۱۳۰۵ به پیشنهاد نخست‌وزیر وقت در مجلس تصویب گردید ساخته شد. پیش از ساخت این خط، ۲۳۰ کیلومتر خط آهن در دوران قاجار در ایران ساخته شده بود.[۳]

این راه‌آهن از هنگام ارایه لایحه ساخت آن به مجلس مورد انتقاد قرار داشته‌است. مسیر غیر اقتصادی آن که هیچ‌یک از شهرهای بزرگ و پرجمعیت آن زمان ایران را به یکدیگر متصل نمی‌کرد، بلکه بعدها در جریان جنگ جهانی دوم اشغال ایران را تسهیل کرده و امکان لشگرکشی روس و انگلبیس به ایران و نقل و انتقال گسترده نظامی را هموار کرد از مهمترین دلایل منتقدان این مسیر بوده‌است.[۴][۵][۶][۷] «رضا شریعت‌زاده گیلانی (حاج رضا رفیع)»، «سیدرضا فیروزآبادی»، «سید حسن مدرس» و «محمد مصدق» از جمله نمایندگانی بودند که به دلیل مسئله مسیر انتخابی شمال به جنوب، تأثیر سیاست انگلستان، مشخص نبودن هزینه ساخت با این طرح مخالفت کردند.[۸]

لایحه راه‌آهن سراسری ایران[ویرایش]

روز چهارم اسفند ۱۳۰۵ شمسی لایحه تأسیس راه‌آهن سراسری ایران به تصویب نمایندگان مجلس شورای ملی رسید.[۹] در ۲۳ مهرماه ۱۳۰۶ اولین کلنگ ساختمان راه‌آهن سراسری در تهران محل فعلی ایستگاه تهران برزمین زده شد و از همان وقت رسماً ساختمان راه‌آهن از سه نقطه جنوب و مرکز و شمال توسط کشور آلمان آغاز شد؛ که بعده‌ها در زمان جنگ جهانی دوم توسط متفقین سلاح برای روسیه ارسال می‌کرد.

تأمین مالی[ویرایش]

تأمین مالی ساخت پروژه یکی از دغدغه‌های همیشگی ایرانیان بود. پیش از رضا شاه، به پیشنهاد صنیع الدوله رئیس مجلس با وضع مالیات بر روی اقلامی همچون چای، شکر و نمک این مشکل حل شد.[۱۰]

عملیات ساخت و شرکت‌های سازنده[ویرایش]

اولین کمپانی که در امر نقشه‌برداری و ساختمان راه‌آهن سراسری نماینده اش را به ایران فرستاد کمپانی ساختمانی یولن آمریکایی بود.[۱۱] |برای اینکه این امر با سرمایه داخلی انجام یابد و از طرفی تحمل هزینه آن برای ملت ایران طاقت فرسا نباشد، قبل از شروع به ساختمان راه‌آهن دولت وقت قانون انحصار قند و شکر و چای را وضع و در نهم خرداد ۱۳۰۴ به تصویب مجلس شورای ملی رسانید. بموجب این قانون مقرر گردید از هر سه کیلو قند و شکر دو ریال و از هر سه کیلو چای شش ریال مالیات اخذ و درآمد حاصله ازآن صرف هزینه ساختمان راه‌آهن سراسری گردد.[۱۲]

در آوریل ۱۹۳۳ ایران قراردادی را با شرکت دانمارکی کمپساکس به امضا رساند. کمپساکس در آن زمان مشغول ساخت و ساز راه‌آهن در ترکیه بود و رضاشاه توصیه ترکیه در مورد این شرکت را قبول کرد. از طرفی آوردن یک شرکت از یک کشور کوچک هیچ گونه خطر سیاسی برای استقلال ایران نداشت. کمپساکس برای اجرای بخشهای این قرارداد، با ۴۳ شرکت پیمانکاری مختلف از اروپا، ایالات متحده آمریکا و ایران قرارداد بست. مهندسین کمپساکس عملیات در هرکدام از بخشها را نظارت می‌کردند و عملیات را از دفتر مرکزی تهران هماهنگ می‌کردند. طبق قرارداد لازم بود کمپساکس خط را تا ماه مه ۱۹۳۹ تکمیل کند. کمپساکس پروژه را زیر بودجه و پیش از موعد مقرر در قرارداد به اتمام رساند و بنابراین این خط آهن در ۲۶ اوت ۱۹۳۸ افتتاح شد.[۱۳]

افتتاح[ویرایش]

راه‌آهن سراسری در ۲۷ مرداد ماه ۱۳۱۷ به پایان رسیده و دو خط شمال و جنوب در ایستگاه راه‌آهن سمیه به یکدیگر متصل و در روز سوم شهریورماه ۱۳۱۷ این خط با تشریفات خاصی رسماً افتتاح و بهره‌برداری آن شروع شد. اولین خط راه‌آهن نوین ایران در دوران رضا شاه پهلوی از شاهی (قائم شهر کنونی) تا بندر شاه (بندر ترکمن امروزی) در سال ۱۳۰۸ حرکت کرد.

ایستگاه‌ها در زمان تأسیس[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Kauffeldt, Jonas (26 May 2006). Danes, Orientalism and the Modern Middle East: Perspectives from the Nordic Periphery (Ph.D.). Florida State University. Docket Electronic Theses, Treatises and Dissertations. Paper 3293. Archived from the original (PDF) on 15 December 2014. Retrieved 14 December 2014.
  1. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/05/21/1478525/پل-ورسک-پل-پیروزی-ایران-در-جنگ-جهانی-دوم-ثبت-بزرگ-ترین-پل-راه-آهن-ایران-در-کتاب-گینس
  2. https://www.hamshahrionline.ir/news/80457/آشنایی-با-پل-ورسک-مازندران
  3. https://www.mizanonline.com/fa/news/257764/انگلیس‌ها-می‌گفتند-راه‌آهن-سراسری-برای-حمل-سربازان-احداث-شد
  4. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/05/21/1478525/پل-ورسک-پل-پیروزی-ایران-در-جنگ-جهانی-دوم-ثبت-بزرگ-ترین-پل-راه-آهن-ایران-در-کتاب-گینس
  5. http://www.iichs.ir/News-5445/راه‌آهن-سراسری؛-نماد-یا-نیاز/?id=5445
  6. https://www.mashreghnews.ir/news/263785/راه-آهن-برای-مردم-ایران-یا-منافع-انگلستان-تصاویر
  7. https://bonyadtarikhbook.ir/1398/06/28/تأملی-بر-مأموریت‌های-یک-دیکتاتور-دست-3/[پیوند مرده]
  8. http://www.ion.ir/news/257117/
  9. «ساخت راه‌آهن توسط رضاشاه؛ خدمت یا خیانت؟». مشرق. ۲۵ اسفند ۱۳۹۳.
  10. https://www.mizanonline.com/fa/news/257764/انگلیس‌ها-می‌گفتند-راه‌آهن-سراسری-برای-حمل-سربازان-احداث-شد
  11. for the following cf DeNovo, John A: American Interests and policies in the Middle East, Univ of Minnesota 1963, p 297ff via google books
  12. https://www.mizanonline.com/fa/news/257764/انگلیس‌ها-می‌گفتند-راه‌آهن-سراسری-برای-حمل-سربازان-احداث-شد
  13. Kauffeldt p. 167