راه‌آهن سراسری ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
راه آهن ایران در سال ۱۹۳۸ میلادی
پل ورسک از پل‌های مهم راه آهن سراسری ایران

راه آهن سراسری ایران(به انگلیسی: Trans Iranian Railway) نام راه آهنی است که بندر شاپور (بندر امام خمینی!) در ساحل خلیج فارس را به بندر شاه (بندر ترکمن) در ساحل دریای مازندران وصل می‌کند. ایده ساخت این راه آهن از قرن نوزده مطرح بوده و از سویی دولت هایی مثل روسیه پیگیری می شد و اقدامات سیاسی و اقتصادی برای ساخت آن صورت گرفت و بعضا متوقف گردید. موقعیت ژئوپولیتیک ایران و رقابت کشورهای استعماری در ایران خصوصا در دوران جنگ های جهانی جهت انتقال منابع نظامی باعث کشمکش هایی بر سر ساخت این راه آهن بود. هزینه ساخت راه آهن بر اساس مصوبه مجلس و بر اساس مالیات بر روی قند و چای تامین گردید. نهایتا در زمان پادشاهی رضا شاه پهلوی از جنوب تا شمال ایران کشیده شد. این راه آهن در طول اصلاحات ارضی محمد رضا شاه در سال ۱۹۶۳ به عنوان بخشی از «انقلاب سفید» راه آهن سراسری برای پیوند تهران به مشهد، تبریز و اصفهان ادامه داده شد.

در ۲۳ مهرماه ۱۳۰۶ اولین کلنگ ساختمان راه آهن سراسری در تهران محل فعلی ایستگاه تهران برزمین زده شد و از همان وقت رسماً ساختمان راه آهن از سه نقطه جنوب و مرکز و شمال توسط کشور آلمان آغاز شد؛ که بعده‌ها در زمان جنگ جهانی دوم توسط متفقین سلاح برای روسیه ارسال می‌کرد.

قبل از جنگ جهانی اول ، ایده روسها[ویرایش]

اول بار شرکت های خصوصی روس ایده اتصال دریای مازندران به خلیج فارس از طریق راه آهن را در سال 1278 مطرح کردند دولت روسیه به دلیل نگرانی از به خطر افتادن موقیعت انحصاری خود در ایران با این طرح مخالف بود اما نهایتا در 1278 دولت روسیه این طرح را با شاه قاجار مطرح ساخت به شرط آنکه از این خط آهن بر علیه روسیه استفاده نشود. پس از انقلاب مشروطه در ایران این طرح در 1289 کنار گذاشته شد.

یکی دیگر از مسایل مطرح شده در ساخت این خط آهن مسیله تامین مالی آن بود. جنگ روسیه و ژاپن در سال 1284 باعث محدودیت های مالی روسها شد.[۱]

شرکت های سازنده خط آهن[ویرایش]

  • Ulen - ملیت: آمریکایی - مطالعات ساخت خط آهن - سال 1303
  • شرکت چند ملیتی "Sindicat du Chemin du Fer en Perse" شامل شرکت آمریکایی Ulen و شرکت آلمانی "Konsortium für Bauausführungen in Persien" که شامل شرکت سه شرکت آلمانی Philipp Holzmann, Julius Berger و Siemens Bauunion بود.- در سال 1306 ساخت خط آهن را از دوسمت (خرمشهر و بندر ترکمن) آغاز کردند.[۲]
  • Kampsax - ملیت:دانمارک - در سال 1312 به درخواست دولت ایران وارد جریان ساخت خط آهن شد.این شرکت پیش از این در ساخت خط آهن در ترکیه فعال بود.

این شرکت در اردیبهشت 1318 پروژه را رسما به اتمام رساند.

شرکت های سازنده لوکوموتیو[ویرایش]

  • شرکت Beyer, Peacock and Company - ملیت:انگلیس - تامین 4 لوکوموتیو در سال 1315
  • شرکت های آلمانی Krupp ،Henschel & Son ،Maschinenfabrik Esslingen مجموعا 49 لوکوموتیو در سال 1317 تامین کردند.
  • تعداد دیگری از لوکوموتیو ها از شرکت خط آهن اتریش تامین شد.[۳]

منابع مالی[ویرایش]

قبل از شروع به ساختمان راه آهن دولت وقت قانون انحصار قند و شکر و چای را وضع و در نهم خرداد ۱۳۰۴ به تصویب مجلس شورای ملی رسانید. بموجب این قانون مقررگردید از هر سه کیلو قند و شکر دو ریال و از هر سه کیلو چای شش ریال مالیات اخذ و درآمد حاصله ازآن صرف هزینه ساختمان راه آهن سراسری گردد.

راه آهن سراسری در ۲۷ مرداد ماه ۱۳۱۷ بپایان رسیده و دو خط شمال و جنوب در ایستگاه سمیه به یکدیگر متصل و در روز سوم شهریورماه ۱۳۱۷ این خط با تشریفات خاصی رسماً افتتاح و بهره‌برداری آن شروع شد.

اولین خط راه آهن نوین ایران در دوران رضا شاه پهلوی از شاهی (قائم شهر کنونی) تا بندر شاه (بندر ترکمن امروزی) در سال ۱۳۰۸ حرکت کرد.[نیازمند منبع]

جستارهای وابسته[ویرایش]

  1. http://www.jstor.org/stable/4207199
  2. http://www.jstor.org/stable/4207199
  3. Middle East Railways. Harrow: Continental Railway Circle