ایران ایر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایران ایر
Iran Air logo.svg
یاتا ایکائو شناسه
IR IRA IRAN AIR
تأسیس ۱۹۴۴ با نام شرکت ایرانیَن ایرویز[۱]
آغاز فعالیت ۱۹۶۱ با نام ایران ایر[۲][۳][۴]
قطب
شهرهای کانونی
برنامهٔ پرواز SkyGift
شمار ناوگان ۴۳[۵]
مقصدها ۶۰ مقصد
شعار شرکت با بالهای بسته پریدن هنر ماست. رسالت هما ایمنی شما.
شرکت مادر وزارت راه و شهرسازی ۶۰ درصد
سهام عدالت ۴۰ درصد[۶]
دفتر مرکزی فرودگاه بین‌المللی مهرآباد،
تهران، ایران
افراد کلیدی فرهاد پرورش
(مدیر عامل اجرایی)
وب‌گاه www.iranair.com
بوئینگ ۱۰۰–۷۴۷ ایران ایر

ایران ایر شرکت هواپیمایی حامل پرچم ایران است، که در سال ۱۳۴۰ تحت نام هواپیمایی ملی ایران (به‌اختصار: هما) تأسیس شد و تا سال ۱۳۶۰ نیز با این نام به فعالیت ادامه داد و در سال ۱۳۶۰ نام آن به هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران تغییر پیدا کرد، اگرچه نام رسمی بین‌المللی این شرکت از آغاز تاکنون؛ ایران ایر بوده است.

تاریخچه[ویرایش]

تأسیس[ویرایش]

گروهی از بازرگانان ایرانی در سال ۱۳۲۱، نخستین شرکت هواپیمایی حامل پرچم ایران را با نام ایرانیان ایرویز تأسیس نمودند. این شرکت به جابجایی مسافر و بار در مسیرهای داخلی و منطقه‌ای می‌پرداخت و علاوه بر آن یک پرواز هفتگی باری نیز به اروپا انجام می‌داد. ناوگان آن از تعدادی هواپیمای داگلاس دی سی ۳ تشکیل شده بود. بعدها تعدادی هواپیمای داگلاس دی‌سی-۴ و پس از آن هواپیماهای ویکرز ویسکونت نیز به ناوگان ایرانین ایرویز اضافه شد.

در سال ۱۳۳۳، یک شرکت هواپیمایی خصوصی دیگر به نام پارس یا پرشین ایرسرویس در تهران تشکیل شد. هواپیمایی پارس ابتدا به صورت باربری و با استفاده از هواپیماهای آورو یورک کار خود را آغاز نمود و پروازهایی را از تهران به بیروت، بریندیسی و بازل از طریق آبادان انجام می‌داد. پس از آن این شرکت با خرید هواپیمای داگلاس دی سی -۷ سی از شرکت بلژیکی سابنا توانست مسیرهایی را از دو شهر آبادان و تهران به مقاصد پاریس، لندن، بروکسل و ژنو پروازهایی را به صورت مرتب انجام دهد.

در روز ۵ اسفند سال ۱۳۴۰، دو شرکت ایرانیان ایرویز و پرشین ایرسرویس در یکدیگر ادغام شده و شرکت هواپیمایی ملی ایران (هما)، با نام بین‌المللی ایران ایر (IRAN AIR) تأسیس گشت. این شرکت ملی اعلام شد و تمام امکانات و پرسنل دو شرکت مذکور را در اختیار گرفت. در همان زمان نشان هما برای این شرکت تازه تأسیس طراحی گشت.

هما پروازهای خود را با بهره‌گیری از هواپیماهای داگلاس دی سی ۳، داگلاس دی‌سی-۶، ویکرز ویسکونت و آورویورک آغاز نمود و در سال ۱۳۴۲ به عضویت کامل یاتا درآمد.

دوران طلایی[ویرایش]

اولین پرواز هما با هواپیماهای جت در سال ۱۳۴۴ با استفاده از یک فروند بوئینگ ۷۲۷–۱۰۰ در مسیر تهران-بیروت انجام شد. پس از آن شرکت تصمیم به تبدیل تمام ناوگان خود به هواپیماهای جت گرفت. با شروع دهه ۱۳۵۰ عصر طلایی هما نیز آغاز گشت. در سال ۱۳۵۰ تعدادی بوئینگ ۷۳۷–۱۰۰ و در سال ۱۳۵۳ تعدادی بوئینگ ۷۲۷–۲۰۰ وارد ناوگان شرکت شد. همچنین تحویل هواپیماهای گران‌قیمت بوئینگ ۷۴۷ از نوع ۱۰۰ و ۲۰۰ و اس پی از سال ۱۳۵۴ آغاز گشت.

در میانه دهه هفتاد میلادی، هما پروازهای بدون توقف بسیاری را به طور روزانه به قاره اروپا انجام می‌داد، در این دوره هواپیمایی ملی ایران تنها در مسیر تهران-لندن بیش از سی پرواز هفتگی انجام می‌داد. خط هوایی تهران به فرودگاه جان اف کندی نیویورک در سال ۱۳۵۴ با بهره‌گیری از بوئینگ ۷۰۷ و با یک توقف در فرودگاه هیث‌رو لندن آغاز شد. با خرید بوئینگ‌های ۷۴۷ اس پی، هما این هواپیماهای دوربرد را در مسیر تهران-نیویورک به کار گرفت و به این ترتیب طولانی‌ترین خط هوایی بدون توقف جهان را راه‌اندازی کرد.

در ۱۶ مهر سال ۱۳۵۱ هما قرارداد خرید دو فروند هواپیمای مافوق صوت کنکورد را با کنسرسیوم انگلیسی-فرانسوی آن به امضاء رساند. البته این هواپیماها هرگز به ناوگان هما وارد نشدند، چرا که در آوریل ۱۳۵۹ با توجه به روی دادن انقلاب ایران و دگرگون شدن سیاست‌های حکومت، این قرارداد فسخ شد. هما آخرین شرکت هوایی خارجی بود که قرارداد خرید این هواپیما را فسخ می‌کرد.

در سال ۱۳۵۶ هما ۶ فروند ایرباس مدل آ-۳۰۰ را برای به کارگیری در مسیرهای محلی از شرکت اروپایی ایرباس خریداری کرد و نخستین بهره‌بردار هواپیماهای ایرباس در خاورمیانه لقب گرفت. در پایان این سال هما به بیش از ۳۱ مقصد در داخل و خارج از ایران، از پکن و توکیو تا نیویورک به طور روزانه پرواز می‌کرد و در حال راه‌اندازی خطوط هوایی جدیدی به مقصد لس آنجلس و سیدنی بود.

در سال‌های پایانی دهه هفتاد، هواپیمایی ملی ایران به عنوان رو به رشدترین شرکت هواپیمایی جهان شناخته می‌شد و در عین حال یکی از ایمن‌ترین، مدرن‌ترین، و پردرآمدترین شرکت‌های هواپیمایی دنیا نیز به شمار می‌رفت. در سال ۱۳۵۵ هما پس از شرکت استرالیایی کوانتاس ایمن‌ترین شرکت هوایی جهان لقب گرفت. (تا پیش از انقلاب اسلامی تنها حادثه هما مربوط به سقوط یک فروند داگلاس دی‌سی-۳ این شرکت در سال ۱۳۳۱ می‌شد) در آن سال‌ها هما سعی داشت از موقعیت استراتژیک ایران به عنوان نقطه‌ای میان شرق و غرب عالم به نحو احسن استفاده کرده و ایران را به مرکز ترانزیت بار و مسافر در جهان تبدیل کند. ساختمان مرکزی هواپیمایی ایران ایر توسط مهندسان اسرائیلی ساخته شد.[۷]

پس از انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

ساختمان مرکزی ایران ایر در فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، تهران.

پس از پیروزی انقلاب ایران، با دگرگون شدن سیاست‌های حکومت، انجام برخی پروازهای بین‌المللی هما تغییر نمود و از ۲۶ فوریه ۱۹۷۹، تعدادی از آنها نظیر تهران-تل آویو به کلی تعطیل شد. همچنین تهران به تنها مرکز انجام پروازهای بین‌المللی شرکت تبدیل شد و قرار شد فرودگاه بین‌المللی شیراز تنها در موقع لزوم مورد استفاده قرار گیرد؛ بنابراین تمام فرودگاه‌های ایران به جز فرودگاه مهرآباد شبکه پروازهای بین‌المللی خود را از دست دادند.

آخرین فرود هما در فرودگاه جان اف کندی نیویورک در روز ۷ نوامبر سال ۱۹۷۹ اتفاق افتاد. دولت آمریکا پرواز روز بعد هما را درحالی که برای فرود آماده می‌شد به فرودگاه مونترال تغییر مسیر داد و اعلام کرد به دلیل تنش‌های ایجاد شده در روابط دو کشور در جریان اشغال سفارت آمریکا در تهران، هواپیماهای ایرانی حق فرود در هیچ‌یک از فرودگاه‌های ایالات متحده را ندارند. این خط هوایی پس از گذشت ۳۷ سال هنوز بازگشایی نشده‌است. در سال ۲۰۰۵ و در جریان سفر محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهور ایران به مقرّ سازمان ملل وی با جمعی از ایرانیان مقیم آمریکا دیدار نمود و با توجه به درخواست‌های مکرر آنان، احمدی‌نژاد به رئیس سازمان هواپیمایی کشوری ایران دستور داد به پیگیرِی راه‌اندازی مجدد این مسیر هوایی بپردازد. با وجود نامه‌نگاری‌های صورت گرفته از سوی ایران هنوز پاسخی از طرف آمریکا دریافت نشده‌است. با تعطیلی خط هوایی نیویورک هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ اس پی هما به طور گسترده در مسیرهای آسیایی و اروپایی به کار گرفته شدند.

در دهه ۱۹۸۰ با توجه به جنگ هشت ساله ایران و عراق و مشکلات ناشی از آن پیشرفت چندانی در هما صورت نگرفت. در این دوران اکثر پروازهای داخلی و بین‌المللی شرکت با لغو و یا تأخیرهای مکرر روبرو می‌شد. در آن زمان همچنین تمام پروازهای شرکت به مقصد فرودگاه آبادان مرکز فعالیت‌های نفتی ایران تعطیل شد. این روند تا زمان برقراری آتش‌بس بین در سال ۱۹۸۸ یافت.

نام رسمی شرکت در سال ۱۹۸۱ به هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران تغییر یافت. در این سال هما ۱٫۷ میلیون مسافر را جابجا کرد.

با آغاز دهه ۱۹۹۰ میلادی با وجود افزایش شدید تقاضا برای سفرهای هوایی، به دلیل تحریم‌های اعمال شده علیه صنعت هوایی ایران از سوی آمریکا، هما تنها توانست چند فروند هواپیمای کوچک فوکر ۱۰۰ را از شرکت سازنده هلندی آن خریداری کند.

از مهم‌ترین اتفاقات دیگر دهه نود میلادی برای هما می‌توان به راه‌اندازی شرکت‌های هواپیمایی خصوصی در ایران اشاره کرد. با توجه به سیاست‌های دولت ایران در زمان ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی شرکت‌های هواپیمایی مختلفی مانند هواپیمایی ماهان، هواپیمایی کاسپین و کیش ایر تأسیس شدند که به انحصار هما در پروازهای داخلی و خارجی پایان بخشیدند. در حال حاضر شرکت هواپیمایی در حال رشد ماهان را می‌توان مهم‌ترین رقیب داخلی هما ارزیابی کرد.

در سالهای پایانی دهه ۱۹۹۰ با توجه به بهبود روابط جمهوری اسلامی ایران با اروپا در دوره ریاست جمهوری سیدمحمدخاتمی، هما توانست قرارداد خرید چند فروند هواپیمای مدرن ایرباس ای ۲۰۰–۳۳۰ را با شرکت اروپایی ایرباس نهایی کند، این قرارداد هم در سال ۲۰۰۱ با توجه به فشارهای ایالات متحده آمریکا لغو شد. در همان سال شرکت ۵ فروند ایرباس آ-۳۱۰–۲۰۰ و ۱ فروند ایرباس آ-۳۱۰–۳۰۰ را به صورت دست دوم از ترکیه خریداری کرد. از جدیدترین اقدامات هما می‌توان به خرید دو فروند ایرباس آ-۳۰۰–۶۰۰ دستِ دوم از شرکت المپیک ایر یونان اشاره کرد.

تحریم‌های آمریکا علیه ایران که شامل ممنوعیت فروش هواپیما و قطعات آن می‌شود مهم‌ترین مانع بر سر رشد هما به شمار می‌رود. امروزه به دلیل این تحریم‌ها، هما ناوگانی فرسوده و قدیمی دارد. این شرکت نه تنها جایگاه ممتاز جهانی خود در دهه هفتاد را به کلی از دست داده بلکه با سرمایه‌گذاری برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات عربی متحده، قطر و بحرین بر صنعت هوایی خود، در منطقه خاورمیانه نیز به عنوان یک شرکت هواپیمایی درجه دو شناخته می‌شود.

بسیاری از پروازهای بین‌المللی هما به دلیل کمبودهای این شرکت متوقف شده و شبکه پروازی داخلی این شرکت نیز با وجود افزایش تقاضاها تغییر چندانی نکرده‌است. به دلیل عمر زیاد هواپیماهای این شرکت میزان تأخیر پروازهای آن نیز افزایش قابل ملاحظه‌ای یافته‌است. بسیاری از هواپیماهای هما به دلیل نقائص فنی جزئی بازنشسته شده‌اند، چرا که شرکت قدرت تعمیر و تأمین قطعات یدکی آنها را ندارد. نمونه این هواپیماها را می‌توان در فرودگاه مهرآباد دید. یک بوئینگ ۷۴۷ اس پی این شرکت نیز بعد از شکستن ارابه فرود آن در سال ۲۰۰۴ در فرودگاه پکن، بلا استفاده شده‌است. با این حال هما سعی دارد با اجاره یا خرید هواپیماهای دست‌دوم از کشورهایی مانند ترکیه یا خرید هواپیماهای روسی بخشی از کمبودهای خود را رفع کند.[۸]

در ژوئن سال ۲۰۰۶ میلادی پنج کشور عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد به اضافه آلمان پیشنهادی به جمهوری اسلامی ایران ارائه دادند که براساس آن به ازای تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای امتیازاتی به ایران تعلق می‌گرفت، از جمله این امتیازات لغو تحریم‌های هوایی علیه ایران بود؛ که ایران پاسخ منفی داد.

سعید حسامی مدیرعامل وقت هما در مصاحبه با روزنامه ابرار اقتصادی پیرامون احتمال قطع پروازهای ایران ایر به اروپا بر اثر تحریم گفت: «اتحادیه اروپا تصمیم خود را گرفته است و به سرعت تلاش می‌کند تا زمینه را برای قطع پروازها فراهم کند.»

  • در سال ۱۳۹۴ پس از اجرای توافق هسته‌ای و برداشته شدن تحریم‌ها، شرکت هواپیمایی ایران ایر توانست در ۲۸ ژانویه، قرار داد ۱۱۸ فروند هواپیما با ایرباس امضا کند.[۹]

اجازه پرواز به اروپا[ویرایش]

تقریباً در ۳۰ سال گذشته، تحریم‌های تجاری مانع از آن شده بود که ایران ایر هواپیماهای جدیدی از شرکت‌های غربی خریداری کند. همین مسئله موجب شده بود که این شرکت با هواپیماهای قدیمی و جامبو جت‌های تولیدی قبل از انقلاب مسافر جابجا کند. بر اساس گزارش ایرفلیتس، ناوگان حمل و نقل هوایی ایران ایر متشکل از ۴۶ جت است که عمر متوسط آنها ۲۷ سال است و بوئینگ‌های با عمر ۴۰ سال در این شرکت همچنان پرواز می‌کنند.

افزایش حوادث منجر به بروز مشکلات فنی در هواپیماهای ایران ایر موجب شده بود که اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۰ پرواز اکثر هواپیماهای این شرکت را ممنوع کند.

اما حتی با وجود لغو ممنوعیت‌های اتحادیه اروپا، هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ و فوکر ۱۰۰، که تقریباً نیمی از ناوگان هوایی ایران ایر را تشکیل می‌دهند، این شرکت بسیار غیرایمن هستند و اجازه ندارند بر فراز آسمان اروپا پرواز کنند.[۱۰]

ساختار سازمانی[ویرایش]

در حال حاضر ۶۰ درصد سهام و مدیریت این شرکت در اختیار دولت است و ۴۰ درصد سهام در قالب شرکت‌های تعاونی سهام عدالت به مردم واگذار شده است.[۱۱] این شرکت در مجموع ۸۸۸۷ نفر را در استخدام خود دارد، که از این تعداد ۱۱۹۸ نفر خدمه پرواز، ۱۷۳۲ نفر تکنسین پرواز و نگهداری هواپیما و ۱۹۰۰ نفر نیز کارمندان و کارکنان بخش‌های خدماتی هستند.[نیازمند منبع]

خانواده هما[ویرایش]

در گذشته شرکت هواپیمایی ایران ایرتور و گروه هتل‌های هما از شرکت‌های تابعه ایران ایر به شمار می‌رفتند. گروه هتل‌های هما به سازمان تأمین اجتماعی[۱۲] و هواپیمایی ایران ایر تور به بخش خصوصی فروخته شدند.[۱۳]

ایران ایر کارگو[ویرایش]

عملیات حج[ویرایش]

یکی از مهمترین فعالیت‌های سالیانه هما، انتقال حاجیان ایرانی به عربستان سعودی و بازگرداندن آنهاست. این شرکت سالیانه ده‌ها هزار زائر ایرانی را در موسم حج از شهرهای مختلف ایران به جده منتقل می‌کند. این عملیات در کنار انجام پروازهای عادی هما صورت می‌گیرد.

هما در سال ۱۳۸۱ بیش از ۶۰ هزار حاجی ایرانی را در مدتی کمتر از یک ماه از ۱۷ شهر ایران به جده منتقل نمود. این عملیات با انجام ۳۵۲ پرواز چارتر انجام گرفت. از آنجا که هما با مشکلات زیادی برای تأمین هواپیما روبروست تنها قادر است نیمی از زائران ایرانی را به عربستان منتقل کند و سایر زائران باید از خدمات هواپیمایی سعودی استفاده کنند.

هما همچنین در فصل انجام عمره مفرده پروازهایی را برای جابجا کردن زائران ایرانی به جده انجام می‌دهد. ایران ایر در سال ۱۳۸۵ برای ارائه این خدمات یک فروند ایرباس آ-۳۰۰ بی ۲ را از یک شرکت ترک و یک فروند بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰ را از یک شرکت اردنی اجاره نمود. اکثر پروازهای حج هما، برای جلوگیری از ایجاد اختلال در پروازهای عادی شرکت در ساعات نیمه شب انجام می‌گیرد.

خصوصی‌سازی[ویرایش]

در تیر ۱۳۸۵ با ابلاغ سیاست‌های کلی نظام جمهوری اسلامی دربارهٔ اصل ۴۴ قانون اساسی ایران توسط علی خامنه‌ای به رئیس جمهور، دولت ایران اجازه پیدا کرد سهام بسیاری از شرکت‌های وابسته به خود را واگذار کند که ۴۰ درصد سهام شرکت ایران در قالب سهام عدالت به مردم واگذار شده و ۶۰ درصد سهام این شرکت کماکان در اختیار دولت است.[۱۴]

مقصدهای پروازی[ویرایش]

یک فروند هواپیمایی بوئینگ ۷۲۷–۲۰۰ ایران ایر در فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، تهران (۲۰۱۰)

مقصدهای مشترک با دیگر خطوط هواپیمایی[ویرایش]

ایران‌ایر با شرکت‌های هواپیمایی زیر توافق مقصدهای مشترک با دیگر خطوط هواپیمایی دارد (نوامبر ۲۰۱۲):[۱۵]

ناوگان[ویرایش]

ام‌دی-۸۲ ایران ایر در یک روز برفی، فرودگاه رشت

ناوگان فعلی[ویرایش]

سایت معتبر فلایت رادار۲۴ تعداد دقیق ناوگان فعلی "هما" را ۳۷ فروند از انواع مختلف هواپیما ذکر کرده است[۱۷].تا تاریخ ژوئیهٔ ۲۰۱۵ میلادی، میانگین سنی ناوگان ایران ایر ۲۳ سال بود که تقریباً دو برابر میانگین بین‌المللی است.[۱۸] ناوگان هواپیمایی ایران ایر به شرح زیر است (۲۹ مارس ۲۰۱۵) و نیاز به خرید حداقل ۱۰۰ فروند هواپیمای پهن‌پیکر و جت‌های مسافت کوتاه دارد:[۱۸][۱۹]

گفتنی است که هواپیمایی ملی ایران هما در تاریخ ۸ بهمن ماه ۱۳۹۴ شمسی در پی سفر رئیس جمهور ایران به فرانسه قرارداد خرید ۱۱۸ فروند جت مسافربری را با شرکت ایرباس منعقد کرد. از این میان ۷۳ فروند جتهای پهن پیکر هستند و ۴۵ فروند آن نیز جتهای مسافربری میان برد هستند. همچنین در این میان بزرگترین هواپیمای جهان، ایرباس ای ۳۸۰ و جدیدترین محصول ایرباس، ایرباس ای ۳۵۰ نیز به چشم می‌خورند.

علاوه بر آن با امضای باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا در دیماه ۱۳۹۴ و طی سفر نمایندگان بویینگ به ایران در فروردین ماه ۱۳۹۵ و در چارچوب توافق هسته‌ای ایران با کشورهای ۵+۱ این شرکت حاضر شده است تعداد ۱۰۹ فروند از انواع هواپیماهای پهن پیکر و باریک پیکر خود (اعم از ۷۴۷٬۷۷۷ و ۷۳۷) را به صورت فروش یا اجارهٔ اعتباری (لیزینگ) به ایران واگذار کند. آمار دقیق این هواپیماها را در جدول زیر می‌توانید ببینید[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶]

ناوگان ایران ایر
نوع هواگرد فعال خریداری‌شده سفارش‌داده‌شده ظرفیت مسافر سال ورود به ناوگان توضیحات
C Y مجموع
ایرباس آ۳۰۰ ۳ ۱۸ ۲۳۶ ۲۵۴ ۱۹۸۰
ایرباس آ۳۰۰ ۶ ۱۸ ۲۳۶ ۲۵۴ ۲۰۰۶
ایرباس آ۳۰۰ ۴ ۲۲ ۲۳۹ ۲۶۱ ۱۹۹۴
ایرباس ای۳۱۰ ۱ TBA ۲۰۰۱
ایرباس ای۳۱۰ ۲ ۱۴ ۱۹۸ ۲۱۲ ۲۰۰۰
خانواده ایرباس ای۳۲۰ ۶ ۲۱ ۱۲ ۱۴۴ ۱۵۶ ۲۰۰۹ آغاز تحویل از سال ۲۰۱۹
ایرباس ای۳۲۰ نئو ۲۴ آغاز تحویل از سال ۲۰۱۹
ایرباس ای۳۵۰ (سری ۱۰۰۰) ۱۶ آغاز تحویل از سال ۲۰۱۹
ایرباس ایceo۳۳۰ ۲۷ آغاز تحویل از سال ۲۰۱۹
ایرباس ای۳۳۰ نئو ۱۸ آغاز تحویل از سال ۲۰۱۹
ایرباس ای۳۸۰ ۱۲ آغاز تحویل از سال ۲۰۱۹
بوئینگ ۷۳۷ مکس ۴۰
بوئینگ ۷۳۷ نسل جدید (NG) ۳۵ ۲۹ فروند آن اجاره ایست
بوئینگ ۷۴۷ ۴ ۲۲ ۴۲۷ ۴۴۹ ۱۹۷۷
بویینگ ۷۴۷اس پی ۱ ۳ ۲۲ ۲۸۳ ۳۰۵ ۱۹۷۶
بوئینگ ۸۰۰–۷۴۷ ۴
بوئینگ ۹–۷۷۷ ۱۵
بوئینگ ۳۰۰–۷۷۷ ای آر ۱۵
ای تی آر ۷۲ ۴۰
فوکر ۱۰۰ ۱۴ ۲ ۱۰۴ ۱۰۴ ۱۹۹۰
مک‌دانل داگلاس ام‌دی-۸۰ ۱ ۱۲ ۱۳۳ ۱۴۵ ۲۰۱۳ از هواپیمایی ایران ایرتور کرایه شده
ناوگان ایران ایر کارگو
ایرباس آ۳۰۰ ۲ باری ۲۰۰۸
بوئینگ ۷۴۷ ۱ باری ۲۰۰۸
بوئینگ ۷۴۷ ۱ باری ۲۰۰۸
مجموع ۴۴ ۶ ۲۶۷

(۱۰۹ فروند بوئینگ، ۱۱۸ فروند ایرباس و ۴۰ فروند ATR-72 در دست سفارش)


همچنین ایران‌ایر در حال بررسی خرید ۸۰ فروند جت‌های منطقه‌ای ۸۰ تا ۱۰۰ صندلی‌ "می‌تسوبیشی ژاپن"است تا از آن‌ها برای مسیرهای زیر چهار هزار کیلومتر استفاده کند. شرکت می‌تسوبیشی در این مذاکرات با مشارکت دولت ژاپن شرکت کرده است و قصد دارد تا از تامین مالی تحت حمایت دولت ژاپن استفاده کند. از طرفی، شرکت‌های رقیب نظیر امبرائر برزیل و بمباردیر کانادا نیز در حال بازاریابی برای فروش هواپیماهای خود به ایران هستند. جت ژاپنی که ایران قصد خرید آن را دارد از پیشرفته‌ترین گزینه‌های حال حاضر جهان در کلاس هواپیماهای مسافربری زیر ۱۰۰ نفره است. MRJ در نوامبر سال گذشته نخستین پرواز خود را با موفقیت انجام داده و دومین پیش نمونه نیز به تازگی به پرواز درآمده است. این جت مسافربری در دو سری "MRJ۷۰" و "MRJ۹۰" تولید خواهد شد. در ساخت این هواپیما شرکت‌های بزرگ غربی مانند Pratt & Whitney ایالات متحده مشارکت دارند.درصورت توافق نهایی با این شرکت مجموع سفارشات ایران ایر از شرکت های مختلف هواپیماسازی تا این لحظه به ۳۴۷ فروند خواهد رسید.[۲۷][۲۸]

لازم است ذکر شود هواپیمائی جمهوری اسلامی ایران بزرگترین اپراتور B747 در ایران است.

مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی از تحقیق برای خرید ۴۰۰ هواپیما توسط این ایرلاین با کشورهای مختلف خبر داد. هواپیماهای توپولوف ۲۰۴، هواپیمای MD جزو هواپیماهایی هستند که به تازگی توسط هما قرار است خریداری شود. در ماه آذر سال ۱۳۹۴ پس از لغو تحریم‌ها ایران ایر در صدد خرید ۱۱۴ هواپیما از شرکت ایرباس است. مدل‌های خواسته شده اعم از A350-A380-A320-A330 می‌باشند

هواپیماهای بکار گرفته شده در ایران ایر از سال ۱۳۰۵ تاکنون[ویرایش]

هواپیما تعداد ریجستری بکارگیری توسط سقوط توضیحات
یونکرس یو ۵۲ ؟ ریجستری‌ها موجود نیست بین سالهای ۱۳۰۵ تا ۱۳۱۲ کمپانی هواپیمائی یونکرس در ایران - -
یونکرس مدل اف - ۱۳ ؟ ریجستری‌ها موجود نیست بین سالهای ۱۳۰۵ تا ۱۳۱۲ کمپانی هواپیمائی یونکرس در ایران - -
دی هاویلند راپید دراگون ۳ EP-AAA

EP-AAB EP-AAC

بین سالهای ۱۳۱۲ تا ۱۳۲۰ شرکت پست ایران -
داگلاس دی سی ۳ ۴۰ EP-AAG

EP-AAJ EP-AAK EP-ABB EP-ACJ EP-ACK EP-ACL EP-ACU EP-ACV EP-ADE EP-ADG EP-ADI EP-ADL EP-AEE EP-AEF EP-AEH EP-AEI EP-AGZ

از ۱۳۱۴ شمسی تا ۱۳۵۰ ایرانیان استیت ایرویز

ایرانیان ایرویز ایران ایر شرکت واحد هواپیمایی ایران هواپیمایی ایران ایران نشنال ایرلاینز یونایتد ایرانیان ایرویز هواپیمایی ملی ایران (هما)

۱۳ فروند

EP-AAG EP-AAJ EP-AAK EP-ABB EP-ACJ EP-ACL EP-ACV EP-ADG EP-ADI EP-AEF EP-AEI EP-AGZ ؟

EP-AAG

نخستین حادثه ثبت شده در پنجشنبه ۲۳ شهریور ماه ۱۳۲۹ ۸ کشته در تهران

EP-ADG آخرین حادثه ثبت شده در یکشنبه ۲۳ خرداد ۱۳۵۰ در شیراز

دوشنبه ۱۸ آبان ۱۳۴۹ دی سی ۳ ایران ایر مسیر بندرعباس – دوبی دزدیده می‌شود و در بغداد سقوط می‌کند (ریجستری نامشخص)

در سال ۱۳۵۰ فقط ۲ فروند دی سی ۳ فعال بودند)

داگلاس دی سی 4 B ؟

EP-AEZ

دهه ۳۰و ۴۰ هواپیمایی پارس

هواپیمایی پارس ایران ایر هواپیمایی ایران ایران نشنال ایرلاینز

یک فروند از این نوع هواپیما هنگام برگشت از بیروت در آسمان شوروی توسط نیروی هوایی این کشور منهدم شد و در دریای خزر سقوط کرد ریجستری‌های مربوط به هواپیمایی پارس موجود نیست
داگلاس دی سی 6 B ؟ EP-AES

EP-AET EP-AEU EP-AEV EP-AEX EP-AEY

دهه ۳۰، ۴۰ و ۵۰ هواپیمایی پارس

هواپیمایی پارس ایران ایر هواپیمایی ایران ایران نشنال ایرلاینز

- ریجستری‌های مربوط به هواپیمایی پارس موجود نیست
داگلاس دی سی 7 C ؟ EP-ADU دهه ۳۰ و ۴۰ هواپیمایی پارس - اطلاعی از این هواپیما در دست نیست
ویکرز ویسکونت ۴ EP-AHA

EP-AHB EP-AHC EP-MRS

دهه ۳۰ و ۴۰ شرکت واحد هواپیمایی ایران

ایران ایر هواپیمایی ملی ایران هواپیمایی ایران ایران نشنال ایرلاینز یونایتد ایرانیان ایرویز

۱ فروند

EP-AHC

EP-AHC

دوشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۴۳ در اصفهان سقوط کرد

کانو ایر ۲۴۰ ؟ EP-ADY دهه ۲۰ و ۳۰ هواپیمایی ایران - -
لاکهید ۱۰۴۹ سوپر کانستلشن ؟ ؟ دهه ۲۰ و ۳۰ ایرانیان ایرویز - -
آورو یورک ۶۸۵ ؟ EP-ADA

EP-ADB EP-ADD EP-ADE

دهه ۳۰ هواپیمایی پارس ۳ فروند

EP-ADA EP-ADB EP-ADE

EP-ADA

پنجشنبه ۲۳ شهریور ۱۳۳۴ در بصره سقوط کرد

EP-ADB سه شنبه ۲۷ شهریور ۱۳۳۵ در لندن منفجر شد

EP-ADE پنج شنبه ۲۴ تیر ۱۳۳۸ در کویت سقوط کرد

لاکهید ال ۱۸۸ الکترا ۱ PH-LLD دهه ۳۰ هواپیمایی پارس - اجاره از کی ال ام
بویینگ ۷۰۷ ۴ EP-IRM

EP-IRK EP-IRJ EP-IRL

دهه ۴۰ و ۵۰ ایران نشنال ایرلاینز

ایران ایر

- بعد از ۱۳۵۰ به ناوگان ایران ایر اضافه شدند

EP-IRN N45IRN EI-AMW LX-LGV

بویینگ ۷۲۷ ۳ EP-IRA

EP-IRB EP-IRC

دهه ۴۰ و ۵۰ ایران نشنال ایرلاینز

ایران ایر

- بعد از ۱۳۵۰ به ناوگان ایران ایر اضافه شدند

EP-IRD EP-IRP EP-IRS EP-IRT VH-TBL EP-IRU وی آی پی EP-GOS EP-PLN EP-MRP

بویینگ ۷۳۷ ۲ EP-IRF

EP-IRG

دهه ۴۰ و ۵۰ ایران ایر - EP-IRI

EP-IRH EP-IGD وی آی پی EP-AGA

بویینگ ۷۴۷ ۴ - دهه ۴۰ و ۵۰ ایران ایر - -
داگلاس دی سی ۹ ۱ PH-MAX دهه ۴۰ و ۵۰ ایران ایر - اجاره از کی ال ام
کانوایر ۹۹۰ کورنادو ۱ PH-MAS - ایران ایر - اجاره از کی ال ام
ایلیوشن ۱۸ ۴ - دهه ۴۰ و ۵۰ ایران ایر - اجاره از روسیه
ایلیوشن ۶۲ ۴ - دهه ۴۰ و ۵۰ ایران ایر - اجاره از روسیه
استاندارد وی سی ۱۰ ۴ - دهه ۴۰ و ۵۰ ایران ایر - -
سوپر وی سی ۱۰ ۴ - دهه ۴۰ و ۵۰ ایران ایر - -

تحریم‌ها[ویرایش]

تحریم‌های پی در پی صنایع هوایی ایران و شرکت‌های هواپیمایی این کشور از سوی آمریکا، ایران ایر را در سی سال اخیر از روزهای طلایی خود به کلی دور کرده است. دامنه این فشارها به جایی رسید که اوایل پاییز امسال یاتا، انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی، تمامی تسویه حساب‌های شرکت‌های هواپیمایی را با هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران به حالت تعلیق درآورد. تأثیر این تحریم ناتوانی فروش بلیت هواپیماهای ایران ایر از سوی آژانس‌های خدمات هوایی است. خودداری از فروش سوخت به هواپیماهای فرسوده ایرانی، همای ایران را که زمانی به خط هوایی خاویار معروف شده بود، به یکی از بزرگترین شرکت‌های زیانده ایرانی بدل کرده است.[۲۹] در همین راستا هواپیماهای این شرکت مجبورند در پروازهای خود به کشورهای اروپای غربی، در میانه راه، در یکی از فرودگاه‌های کشورهای اروپای شرقی سوختگیری نمایند؛ به این ترتیب که هواپیما هنگام برخاستن از باند فرودگاه در ایران تمام مخزن سوخت خود را پر می‌کند و به مقصد می‌رسد. در هنگام بازگشت به دلیل اینکه سوخت مخزن برای پرواز تا تهران کافی نیست، در میانه راه در یکی از فرودگاه‌های استانبول، بوداپست و یا مجارستان سوختگیری می‌نماید؛ که سوخت خریداری شده گرانتر از قیمت واقعی سوخت هواپیما است.[۳۰]

در مرداد ماه نود و پنج با زمین‌گیر شدن هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ این شرکت اعلام کرد که تمامی پرواز‌های دوربردش را به طور موقت تعطیل کرده است.این شرکت در گذشته ای نزدیک چهار فروند بوئینگ ۷۴۷ داشت اما این هواپیماها به دلیل عمر بالا از سرویس خارج شده‌اند وبا تحریم های غرب علیه ایران نیز تا کنون جایگزینی نداشته اند.تا آنجا که از این تعداد ۷۴۷ تنها یک فروند یعنی مدل اس پی قادر است پس از چند ماه تعمیرات اساسی به ناوگان این شرکت بازگردد.[۳۱]

آرم و رنگ‌آمیزی[ویرایش]

طراحی آرم شرکت هما در پاییز ۱۳۴۰ بر گرفته از سرستون پرنده‌نمایی در تخت جمشید که سه خصلت متفاوت داشت: سر عقاب، گوش‌های گاو و یال‌های اسب، توسط ادوارد زهرابیان انجام شد.[۳۲] رنگ آمیزی هواپیماهای هما به شکل زیر است: بدنه‌ای کاملاً سفید با کلمه ایران ایر به رنگ آبی پررنگ بالای پنجره مسافران و نشان هما به رنگ آبی پررنگ بر روی دم هواپیما که یک نوار آبی رنگ بالای آن قرار دارد. مدل هواپیماهای هما توسط یک شرکت آلمانی تهیه شده است.

آژانس خبری حمل و نقل هوایی (skift) در گزارش سال ۲۰۱۳ خود، ۳۰ لوگوی برتر شرکت‌های هوایی دنیا را معرفی کرد. در این بین لوگوی هواپیمایی ملی ایران «هما» به دلیل جذابیت، سادگی و رسا بودن پیام به عنوان برترین لوگوی شرکت‌های هوایی جهان انتخاب شد.[۳۳]

برند ایران‌ایر در سال ۱۳۹۲ در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.[۳۴]

ویژگی‌ها[ویرایش]

  • پس از سال ۱۳۵۷ نوشیدنی‌های الکلی از فهرست پذیرایی هما حذف شد.
  • سیگار کشیدن در تمام پروازهای داخلی و خارجی هما ممنوع است.
  • ایران ایر در کنار هواپیمایی سعودی تنها شرکت هواپیمایی جهان است که هواپیماهای بوئینگ ۱۰۰–۷۴۷ بی را از بوئینگ خریداری نمود.
  • کد هما در شرکت بوئینگ عدد ۸۶ است.

سوانح[ویرایش]

برخی از سوانح هوایی ایران ایر که منجر به درگذشت افراد شده به این شرح است:

  • در۵ دسامبر سال ۱۹۵۲ یک فروند داگلاس دی سی ۳ هما در نزدیکی تهران سقوط کرد، در اثر این حادثه ۲۷ نفر جان باختند و تنها دو نفر از سرنشینان نجات یافتند.
  • در ۲۱ ژانویه ۱۹۸۰ یک فروند بویینگ ۷۲۷–۱۰۰ هما در حالی که در آستانه فرود در فرودگاه مهرآباد تهران قرارداشت بر اثر گرفتار شدن در طوفان با ارتفاعات پوشیده از برف البرز برخورد کرد. در اثر این حادثه هر هشت خدمه و تمام ۱۲۰ مسافر پرواز جان سپردند.
  • در ۳ ژوئیه ۱۹۸۸ پرواز شماره ۶۵۵ هما که از بندرعباس راهی دبی بود توسط ناو آمریکایی وینسز بر فراز خلیج فارس سرنگون شد. بر اثر این حادثه همه ۲۷۴ مسافر و ۱۶ خدمه پرواز جان باختند. مقامات نیروی دریایی آمریکا ادعا کردند که خدمه ناو، ایرباس پهن‌پیکر هما را با یک فروند هواپیمای جنگنده اف۱۴ نیروی هوایی ایران اشتباه گرفته‌اند.
  • در تاریخ ۱۹ دی ۱۳۸۹ ساعت ۱۹:۴۵ یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ این شرکت با شناسه EP-IRP به شماره پرواز ۲۷۷ در مسیر پروازی تهران-ارومیه به علت شرایط نا مساعد جوی و هوای برفی شدید، در ۵ مایلی فرودگاه ارومیه دچار سانحه گردید و ۷۷ نفر از ۱۰۵ سرنشین آن از جمله ۱۰ خدمه پرواز کشته و بقیه مصدوم شدند.

حوادث[ویرایش]

برخی از حوادث رخ داده ایران ایر که منجر به درگذشت کسی نشده به این شرح است:

  • در تاریخ ۲ ژانویه سال ۲۰۰۸ یک فروند هواپیمای فوکر ۱۰۰ هما با شناسه EP-IDB که با ۱۰۰ مسافر در صدد برخاستن از فرودگاه مهرآباد برای انجام یک پرواز داخلی به مقصد شیراز بود، پس از آتش گرفتن موتور و بالش از باند خارج شد. در جریان این حادثه که زیر بارش سنگین برف رخ داد به هیچ‌کس آسیبی وارد نشد.[۳۵]
  • در ۱۲ دی ۱۳۸۶، هواپیمای فوکر ۱۰۰ در ساعت ۷:۲۰ صبح در یک هوای برفی و به هنگام برخاستن از باند فرودگاه مهرآباد به شدت با زمین برخورد کرد و از باند فرودگاه خارج شد و به دنبال آن آتش‌سوزی در بخش‌هایی از هواپیما آغاز شد که تخلیه به موقع مسافران و خدمه پرواز مانع از وارد آمدن تلفات جانی گردید. این هواپیما به علت شدت خسارات وارده از رده پروازی خارج گشت.[۳۶]
  • در ۳۰ دی ۱۳۸۷ پرواز ۴۹۸ ایران ایر مسیر اردبیل - تهران با فوکر۱۰۰، هنگام فرود در فرودگاه مهرآباد از باند فرودگاه خارج شد. در این سانحه به هیچ‌یک از مسافران آسیبی نرسید.[۳۷]
  • در ۱۳ مهر ۱۳۸۸ پروازی از تهران به مدینه بعد از ۲۰ دقیقه پرواز به فرودگاه بین‌المللی مهرآباد برگشت. این برگشت به علّت منفجر شدن موتور سمت راست بود.
  • در ۲۷ آبان ۱۳۸۸ پرواز ۲۲۰ ایران ایر مسیر اصفهان - تهران با فوکر۱۰۰، لحظات کوتاهی پس از برخاستن از فرودگاه شهید بهشتی اصفهان به علت نقص فنی تصمیم به بازگشت به فرودگاه گرفت. پس از فرود در فرودگاه به دلیل شکستگی ارابه فرود، هواپیما از باند خارج شد. در این سانحه به هیچ‌یک از مسافران آسیبی نرسید.[۳۸]
  • در تاریخ سه شنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۰ یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ ایران ایر در مسیر بازگشت از مسکو به تهران به دلیل نقص فنی در ارابه چرخ جلو وادار به فرود اضطراری در فرودگاه مهرآباد تهران شد. این حادثه به دلیل مهارت بالای خلبان هوشنگ شهبازی در فرود، هیچ آسیب جانی در پی نداشت.[۳۹][۴۰]
  • در ۲۴ تیر ۱۳۹۱، پرواز ۳۵۰ تهران-کیش، پس از ۱۵ دقیقه پرواز دچار نقص فنی شد و به فرودگاه مهرآباد بازگشت.[۴۱]
  • در ۲۱ مرداد ۱۳۹۳، پرواز تهران - بمبئی دقایقی پس از پرواز به علت نقص فنی بازگشته و در فرودگاه امام خمینی فرود اضطراری کرد.[۴۲]
  • در ۲۷ مرداد ۱۳۹۳، پرواز تهران - بوشهر دقایقی پس از پرواز به علت نقص فنی در فرودگاه مهرآباد فرود اضطراری کرد.[۴۳]
  • در ۱۱ دی ۱۳۹۳، در مسیر تهران - بندر چابهار دقایقی پرواز بر اثر نقص فنی در یکی از موتورها مجدداً به فرودگاه مهرآباد بازگشت.[۴۴]
  • ۱۲ بهمن ۱۳۹۳، پرواز شماره ۳۴۱۳، که از تهران عازم بغداد بود در آسمان همدان متوجه آسیب فنی و آسیب دیدن بخشی از بال هواپیما شده و به فرودگاه امام خمینی بازگشت.[۴۵]
  • در ۳ اسفند ۱۳۹۳، پرواز فوکر۱۰۰ در مسیر گرگان - تهران، پس از گذشت ۱۵ دقیقه از پرواز به علت نقص فنی مجبور به بازگشت به گرگان شد.[۴۶]
  • در ۲۲ اسفند ۱۳۹۴، هواپیمای ایرباس A300 ایران ایر در مسیر تهران - استکهلم دچار نقص فنی شد و در استانبول فرود اضطراری کرد.[۴۷]
  • در ۷ خرداد ۱۳۹۵، پرواز تهران - نجف پس از تأخیری هفت ساعته عازم نجف شد اما به دلیل نقص فنی پیش از فرود مجدداً به تهران بازگشت.[۴۸]
  • در ۲ مرداد ۱۳۹۵، پرواز تهران - بیروت ۳۵ دقیقه بعد از آغاز پرواز به دلیل نقص فنی در بخش برق و قطع برق در بخش‌هایی از هواپیما از جمله بخش مسافران به فرودگاه امام برگشت.[۴۹]
  • در ۱۸ مرداد ۱۳۹۵، پرواز ایرباس مسیر بوشهر - تهران به دلیل نقص فنی در موتور شماره ۲ در فرودگاه شهید بهشتی اصفهان به‌صورت اضطراری به زمین نشست.[۵۰]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "IranAir Portal". Retrieved 24 April 2015. 
  2. "IranAir Portal". Iranair.com. Retrieved 2014-02-03. 
  3. "Iran Chamber Society: History of Iran: The History of Iranian Air Transportation Industry". Retrieved 24 April 2015. 
  4. IranAir[پیوند مرده]
  5. «ناوگان هما». 
  6. «طرح آزادسازی سهام عدالت نهایی شد». خبرگزاری مهر. 
  7. Google Earth reveals Star of David on roof of Iran Air HQ, The Jerusalem Post
  8. ایران و هواپیماهایی که به مقصد نمی‌رسند(رادیو فردا، ۵خرداد۱۳۸۷)
  9. ممنوعیت پرواز ایران ایر در آسمان اروپا (رادیو زمانه، ۱ خرداد۱۳۸۷)
  10. «نصف ناوگان ایران ایر اجازه پرواز به اروپا را ندارد». ۳۰ خرداد ۱۳۹۵–۱۰:۵۹. 
  11. . خبرگزاری ایسنا. http://isna.ir/fa/news/92111510620. 
  12. «تامین رفاه بازنشستگان با توسعه خدمات هتلداری». 
  13. «شرکت هواپیمایی ایران ایرتور به بخش خصوصی واگذار گردید.». 
  14. «طرح آزادسازی سهام عدالت نهایی شد/ تقاضای خارجی برای خرید ایران ایر». خبرگزاری مهر. 
  15. Worldwide Codeshare list Aug 2011[پیوند مرده]
  16. https://twitter.com/airlineroute/status/605949452818522112
  17. https://www.flightradar24.com/data/aircraft
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ http://www.payvand.com/news/15/jul/1078.html
  19. "Iran Air - ch-aviation.com". ch-aviation. Retrieved 24 April 2015. 
  20. [[۱] [http://www.yjc.ir/fa/news/5462549%5D].  Missing or empty |title= (help)
  21. «تاملی بر سفر نمایندگان شرکت بوئینگ به ایران». www.iribnews.ir. بازبینی‌شده در 2016-06-25. 
  22. «خبرگزاری فارس - اجرای توافق هسته‌ای در گرو خرید 227 هواپیمای بوئینگ و ایرباس/ توافق هسته‌ای یا «اقتصادی» ؟». بازبینی‌شده در 2016-06-25. 
  23. «روزنامه دنیای اقتصاد». donya-e-eqtesad.com. بازبینی‌شده در 2016-06-25. 
  24. «خبرگزاری تسنیم - جزئیات خرید ۱۰۹ هواپیما از بوئینگ/۳۴ فروند هواپیمای پهن‌پیکر در لیست خرید». بازبینی‌شده در 2016-06-25. 
  25. «بویینگ از قرارداد فروش هواپیما به ایران دفاع کرد - BBC Persian». بازبینی‌شده در 2016-06-25. 
  26. [[[www.radiofarda.com/content/o2-boeing-747-us-iranir/27819275.html]] [[www.radiofarda.com/content/o2-boeing-747-us-iranir/27819275.html]]] Check |url= scheme (help).  Missing or empty |title= (help); Wikilink embedded in URL title (help)
  27. http://www.radiofarda.com/a/f3-iran-aims-buy-japanese-airplane/27854492.html
  28. http://www.tabnak.ir/fa/news/605497/
  29. [۲] بی‌بی‌سی فارسی
  30. دشواری‌های ایران ایر در اروپا دیپلماسی ایرانی
  31. http://www.radiofarda.com/a/f3-iranair-longdistance-flights/27919348.html
  32. مصاحبه با ادوارد زهرابیان (سایت رسم، ۵ اردیبهشت ۱۳۸۷)
  33. طراح لوگوی هما، برترین لوگوی خطوط هوایی جهان را بشناسید دویچه‌وله فارسی
  34. «برندهای ارزشمند ایران معرفی شدند». خبرآنلاین، ۲۱ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 
  35. AFP: Iran Air plane skids off runway, passengers safe
  36. «سانحه 1386/10/12 ایران ایر». پایگاه اطلاع‌رسانی صنعت هوایی کشور. 
  37. «سانحه 1387/10/30 ایران ایر». پایگاه اطلاع‌رسانی صنعت هوایی کشور. 
  38. «سانحه 1388/08/27 ایران ایر». پایگاه اطلاع‌رسانی صنعت هوایی کشور. 
  39. MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines
  40. فیلم نشستن هواپیما بدون ارابه چرخ جلو در یوتیوب
  41. «نقص فنی در پرواز تهران - کیش». انتخاب. 
  42. «تأخیر 6 ساعته ایران ایر در راه بمبئی». خبرگزاری میراث فرهنگی. 
  43. «فرود اضطراری برای پرواز ایران ایر». خبرگزاری میراث فرهنگی. 
  44. «هواپیمای مسیر تهران-چابهار پس از پرواز دچار نقص فنی شد». همشهری آنلاین. 
  45. «فرود اضطراری هواپیما ایران ایر در فرودگاه امام خمینی». سایت خبری خطوط هوایی ایران و جهان. 
  46. «نقص فنی پرواز گرگان – تهران ایران ایر را از آسمان به مبداء بازگرداند.». سایت خبری خطوط هوایی ایران و جهان. 
  47. «فرود اضطراری ایرباس ایران ایر به دلیل نقص فنی». عصر ایران. 
  48. «نقص فنی مانع فرود پرواز تهران- نجف شد». عصر ایران. 
  49. «نقص فنی در پرواز تهران -بیروت / بازگشت هواپیما به تهران». عصر ایران. 
  50. «معاون فرودگاه اصفهان: "نقص فنی در موتور" عامل فرود اضطراری/مسافران با پرواز فوق‌العاده به تهران می‌روند». تسنیم. 

پیوند به بیرون[ویرایش]