ایران ایر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایران ایر
هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران
Iran Air logo.svg
یاتا ایکائو شناسه
IR IRA IRAN AIR
تأسیس ۱۹۴۴ با نام ایرانیَن ایرویز[۱]
آغاز فعالیت ۱۹۶۱ با نام ایران ایر[۲][۳][۴]
قطب
شهرهای کانونی
برنامهٔ پرواز ۶۴
شرکت‌های تابعه ایران ایر کارگو
شمار ناوگان ۲۹ فروند
مقصدها ۵۰ مقصد
شعار شرکت رسالت هما، ایمنی شما
شرکت مادر وزارت راه و شهرسازی (۶۰٪)[۵][۶]
دفتر مرکزی فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، تهران، ایران
افراد کلیدی فرهاد پرورش، رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل اجرایی
درآمد افزایش 329.74 میلیون دلار (۲۰۱۳)[۷]
سود ناخالص ۷٫۹۹ میلیون دلار (۲۰۱۳)[۸]
درآمد خالص -۷۱٫۶۷ میلیون دلار (۲۰۱۳)[۸]
مجموع دارایی ۴۷۷٫۶۲ میلیون دلار (۲۰۱۳)[۸]
ارزش سهام ۳۴٬۹۷۲ دلار (۲۰۱۳)[۸]
کارکنان ۱۰٬۶۹۶ نفر (۲۰۱۳)[۸]
وب‌گاه www.ebookingiranair.com

ایران ایر شرکت هواپیمایی حامل پرچم ایران با نام رسمی هواپیمایی ملی جمهوری اسلامی ایران (هما) و قدیمی‌ترین شرکت هواپیمایی در خاورمیانه می‌باشد که به بیش از 5۸ مقصد داخلی و خارجی پرواز مستقیم انجام می‌دهد. دفتر مرکزی ایران ایر در فرودگاه مهرآباد تهران قرار دارد. ایران ایر کارگو از زیرمجموعه‌های این شرکت هواپیمایی است که حمل و نقل هوایی بار را به بیش از ۲۰ مقصد در ایران و جهان بر عهده دارد.[۹][۱۰]

تاریخچه[ویرایش]

تأسیس[ویرایش]

یک فروند داگلاس دی‌سی-۳ باربری ایرانین ایرویز در سال ۱۹۵۴

در دی ماه سال ۱۳۲۴ گروهی از بازرگانان ایرانی اقدام به تأسیس نخستین شرکت هواپیمایی ایران با نام ایرانیان ایرویز کردند. این شرکت در ابتدا با تعدادی هواپیمای نظامی که به مسافربری تغییر داده شده بودند به جابه جایی مسافر و بار در مسیر تهران مشهد می‌پرداخت، سپس تعداد پروازهای خود را افزایش داد و به شهرهای اصفهان، شیراز، آبادان، اهواز و بوشهر نیز پرواز برقرار کرد و سپس یک پرواز باری هفتگی به اروپا نیر به برنامه پروازی این شرکت اضافه شد. با اضافه شدن هواپیما های داگلاس دی سی ۳، داگلاس دی سی-۴ به ناوگان ایرانیان ایرویز، این شرکت تعداد پروازهای خود را افزایش داده و به شهرهای بغداد، قاهره و بیروت نیز پرواز برقرار کرد و در سال ۱۳۲۵ نخستین پرواز خود به اروپا را از طریق بیروت به مقصد پاریس انجام داد. این شرکت در سال ۱۳۳۶ اقدام به خرید هواپیماهای لوکس ویکرز ویسکونت از انگلستان نمود. در این سال ایرانیان ایرویز دارای ۱۰ مقصد پروازی داخلی و ۱۴ مقصد پروازی خارجی بود.[۱۱][۱۲][۱۲]

در سال ۱۳۳۳، شرکت هواپیمایی خصوصی دیگری با نام پارس (پرشین ایرسرویس) در تهران تشکیل شد. این شرکت در ابتدا با استفاده از هواپیماهای آورو یورک و با پروازهای باری از تهران به شهرهای بیروت، بریندسی و بازل از طریق آبادان کار خود را آغاز کرد. پس از آن، این شرکت با خرید هواپیمای داگلاس دی سی -۷ سی از شرکت بلژیکی سابنا خطوط هوایی جدیدی ایجاد کرد و از دو شهر آبادان و تهران به شهرهای پاریس، لندن، بروکسل و ژنو پروازهایی را به صورت منظم انجام می‌داد.[۱۲]

در روز ۵ اسفند سال ۱۳۴۰، دو شرکت ایرانیان ایرویز و پرشین ایرسرویس در یکدیگر ادغام شدند و شرکت هواپیمایی ملی ایران با نام بین‌المللی ایران ایر تأسیس گردید. این شرکت، ملی اعلام شد و تمام امکانات و پرسنل دو شرکت مذکور را در اختیار گرفت و از فروردین ماه سال ۱۳۴۱ فعالیت‌های خود را با بهره‌گیری از هواپیماهای داگلاس دی سی ۳، داگلاس دی‌سی-۶، ویکرز ویسکونت و آورویورک آغاز نمود و در سال ۱۳۴۲ به عضویت کامل یاتا درآمد.

پیش از انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

یک فروند بوئینگ ۷۰۷–۳۲۰ ایران ایر در فرودگاه بین‌المللی فرانکفوت در سال ۱۹۷۰ میلادی.

با اضافه شدن هواپیماهای جت به ناوگان شرکت هواپیمایی ملی ایران هما در سال ۱۳۴۴، ایران ایر با استفاده از یک فروند بوئینگ ۷۲۷–۱۰۰ پروازهای خود را در مسیر تهران-بیروت آغاز کرد. پس از آن شرکت تصمیم به تبدیل تمام ناوگان خود به هواپیماهای جت گرفت.

از ابتدای دهه پنجاه شمسی عصر طلایی هما نیز شروع شد. در سال ۱۳۵۰ تعدادی بوئینگ ۷۳۷–۱۰۰ و در سال ۱۳۵۳ تعدادی بوئینگ ۷۲۷–۲۰۰ به ناوگان شرکت اضافه شد. از طرف دیگر تحویل هواپیماهای گران‌قیمت و قاره پیمای بوئینگ ۷۴۷که از سال ۱۳۵۴ آغاز گشت ایران ایر را به شرکت قدرتمندی در صنعت هواپیمایی تبدیل کرد.

در میانه دهه هفتاد میلادی، هما پروازهای بدون توقف بسیاری را به طور روزانه به قارهٔ اروپا انجام می‌داد، در این دوره، ایران ایر تنها در مسیر تهران - لندن بیش از سی پرواز هفتگی انجام می‌داد. در این دهه هما پروازهای خود را از تهران به نیویورک با بهره‌گیری از بوئینگ ۷۰۷ و با یک توقف در فرودگاه هیثرو لندن آغاز کرد. با تحویل هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ به ایران ایر این شرکت طولانی‌ترین خط هوایی بدون توقف جهان را با پروازی به مدت ۱۲ ساعت و ۱۵ دقیقه و ۹٬۸۶۷ کیلومتر مسافت از فرودگاه مهرآباد تهران به مقصد فرودگاه جان اف کندی نیویورک با بهره‌گیری از هواپیماهای بوئینگ ۷۴۷ اس پی آغاز کرد. این موفقیت‌ها ایران ایر را در دهه هفتاد میلادی به یکی از برترین ایرلاین‌های جهان تبدیل کرد.

در سال‌های پایانی دههٔ هفتاد، هواپیمایی ملی ایران به‌عنوان روبه‌رشدترین شرکت هواپیمایی جهان شناخته می‌شد و در عین حال یکی از ایمن‌ترین، مدرن‌ترین، و پردرآمدترین شرکت‌های هواپیمایی دنیا نیز به شمار می‌رفت. در سال ۱۳۵۵ هما پس از شرکت استرالیایی کوانتاس ایمن‌ترین شرکت هوایی جهان لقب گرفت؛ تا پیش از انقلاب اسلامی تنها حادثه هما مربوط به سقوط یک فروند داگلاس دی‌سی-۳ این شرکت در سال ۱۳۳۱ می‌شد. در آن سال‌ها هما سعی داشت از موقعیت استراتژیک ایران به عنوان نقطه‌ای میان شرق و غرب عالم به نحو احسن استفاده کرده و ایران را به مرکز ترانزیت بار و مسافر در جهان تبدیل کند.

در سال ۱۳۵۶ هما ۶ فروند ایرباس مدل آ-۳۰۰ را جهت پروازهای داخلی و مسیرهای پروازی پرتردد از شرکت اروپایی ایرباس خریداری کرد و نخستین بهره‌بردار هواپیماهای ایرباس در خاورمیانه لقب گرفت. در پایان این سال هما به بیش از ۳۱ مقصد بین‌المللی، از پکن و توکیو در شرق تا نیویورک در غرب به طور روزانه پرواز داشت و در حال راه‌اندازی خطوط هوایی جدیدی به مقصد لس آنجلس و سیدنی بود.

پس از انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

یک فروند بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰ ایران ایر در حال فرود در فرودگاه هیثرو لندن در سال ۱۹۷۹ میلادی.

پس از پیروزی انقلاب ایران، با دگرگون شدن سیاست‌ها، برنامه پروازهای بین‌المللی هما دچار تغییراتی شد و از ۲۶ فوریه ۱۹۷۹، تعدادی از آنها نظیر تهران تل آویو به کلی تعطیل شدند. همچنین تهران به تنها مرکز انجام پروازهای بین‌المللی ایران ایر تبدیل شد و قرار شد فرودگاه بین‌المللی شیراز تنها در موقع لزوم مورد استفاده قرار گیرد؛ بنابراین تمام فرودگاه‌های ایران به جز فرودگاه بین‌المللی مهرآباد شبکه پروازهای بین‌المللی خود را از دست دادند. در ۱۶ آبان ۱۳۵۸ هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ اس پی ایران ایر که از مدت‌ها قبل پروازهای بدون توقف در مسیر تهران نیویورک انجام می‌داد اجازه فرود در فرودگاه جان اف کندی را دریافت نکرد و به فرودگاه مونترال در کانادا هدایت شد. پس از این ماجرا پروازهای ایران ایر به مقصد نیویورک نیز تعطیل شد.

نام رسمی این شرکت در سال ۱۹۸۱ به هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران تغییر یافت اما نام بین‌المللی آن تغییری نکرد. در دهه ۱۹۸۰ با توجه به جنگ هشت ساله ایران و عراق و مشکلات ناشی از آن اکثر پروازهای داخلی و بین‌المللی شرکت با لغو و یا تأخیرهای مکرر روبرو می‌شد. در آن زمان همچنین تمام پروازهای شرکت به مقصد فرودگاه آبادان مرکز فعالیت‌های نفتی ایران تعطیل شد. این روند تا زمان برقراری آتش‌بس بین ایران و عراق در سال ۱۹۸۸ یافت.

با آغاز دهه ۹۰ میلادی با وجود افزایش شدید تقاضا برای سفرهای هوایی در ایران، به دلیل تحریم‌های اعمال شده علیه صنعت هوایی ایران از سوی آمریکا، ایران ایر که توانایی خرید هواپیماهای مدرن را نداشت تنها توانست چند فروند هواپیمای کوچک فوکر ۱۰۰ را از شرکت سازنده هلندی آن خریداری کند.

بوئینگ ۱۰۰–۷۴۷ ایران ایر.

از مهم‌ترین اتفاقات دههٔ نود میلادی برای ایران ایر تأسیس شرکت‌های هواپیمایی خصوصی در ایران در این دهه بود که شرکت‌های هواپیمایی اینچنین همچون ماهان توانستند به سلطه ایران ایر بر پروازهای داخلی و خارجی پایان دهند.

در سالهای پایانی دهه ۱۹۹۰ با توجه به بهبود روابط جمهوری اسلامی ایران با اروپا هما توانست قرارداد خرید چند فروند هواپیمای ایرباس ای ۲۰۰–۳۳۰ را با شرکت ایرباس نهایی کند که این قرارداد هم در سال ۲۰۰۱ با توجه به فشارهای ایالات متحده آمریکا و تحریم‌های صنعت هوایی ایران لغو شد. در همان سال ایران ایر که بازار خود را از دست رفته می‌دید و از طرفی امکان خرید هواپیمای نو را نیز نداشت ۵ فروند ایرباس آ-۳۱۰–۲۰۰ و ۱ فروند ایرباس آ-۳۱۰–۳۰۰ را به صورت دست دوم از شرکتی ترکی و سپس دو فروند ایرباس آ-۳۰۰–۶۰۰ نیز از شرکت المپیک ایر یونان خریداری کرد.

در دهه ۲۰۰۰ میلادی تحریم‌های آمریکا و اروپا علیه ایران که شامل ممنوعیت فروش هواپیما و قطعات آن می‌شد از یک سو و سرمایه‌گذاری هنگفت شرکت‌های هواپیمایی‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس از سوی دیگر ایران ایر را به طور کلی از بازار رقابت جهانی خارج کرد. این محدودیت‌ها تا حدی بود که فرودگاه‌های مختلف از ارائه خدمات به هواپیماهای ایران ایر سر باز می‌زدند و حتی هواپیماهای ایران ایر قادر به انجام سوختگیری در اروپا نبودند.

در این دهه بسیاری از پروازهای بین‌المللی هما به دلیل انواع کمبودهای این شرکت متوقف شد و شبکه پروازی داخلی این شرکت نیز با وجود افزایش تقاضاها نه تنها تغییر چندانی نکرد بلکه به دلیل عمر زیاد هواپیماهای این شرکت میزان تأخیر پروازهای آن نیز افزایش قابل ملاحظه‌ای یافت و این شرکت تا حد زیادی بازار خود را در داخل کشور نیز از دست داد. بسیاری از هواپیماهای هما به دلیل نقائص فنی جزئی که ایران ایر به دلیل تحریم‌ها توانایی تأمین قطعات و تعمیر آنها را نداشت از ناوگان کنار گذاشته شدند و هم اکنون تعدادی زیادی از آنها در فرودگاه مهرآباد بازنشسته و زمین گیر شده‌اند. در سال ۲۰۰۴ یک فروند بوئینگ ۷۴۷ اس پی این شرکت نیز که روزگاری برای پرواز به نیویورک استفاده می‌شد بعد از گذشت بیش از ۳۰ سال از عمر خود بر اثر شکستن ارابه فرود در فرودگاه پکن، بلا استفاده شد. در این سال‌ها هما سعی داشت با اجاره یا خرید هواپیما از کشورهایی مانند ترکیه یا روسیه بخشی از کمبودهای خود را رفع کند و بازار از دست رفته خود را بازیابد که موفق نبود.

ساختمان مرکزی ایران ایر در فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، تهران.

در ژوئن سال ۲۰۰۶ میلادی پنج کشور عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد به اضافه آلمان پیشنهادی به جمهوری اسلامی ایران ارائه دادند که براساس آن به ازای تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای امتیازاتی به ایران تعلق می‌گرفت، از جمله این امتیازات لغو تحریم‌های هوایی علیه ایران بود؛ که ایران این پیشنهاد را نپذیرفت. سعید حسامی مدیرعامل وقت هما در مصاحبه با روزنامه ابرار اقتصادی پیرامون احتمال قطع پروازهای ایران ایر به اروپا بر اثر تحریم گفت: «اتحادیه اروپا تصمیم خود را گرفته است و به سرعت تلاش می‌کند تا زمینه را برای قطع پروازها فراهم کند.»

اجازهٔ پرواز به اروپا[ویرایش]

تحریم‌های پی در پی صنایع هوایی ایران و شرکت‌های هواپیمایی این کشور از سوی آمریکا، ایران ایر را در سی سال اخیر به کلی از روزهای طلایی خود دور کرده است. دامنه این فشارها به جایی رسید که یاتا، انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی، تمامی تسویه حساب‌های شرکت‌های هواپیمایی را با هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران به حالت تعلیق درآورد. از طرف دیگر با ادامه یافتن تحریم‌های آمریکا و اروپا، ایران ایر امکان نوسازی ناوگان خود را نداشت و مجبور به استفاده از هواپیماهای قدیمی خود بود. در همین رابطه در سال ۲۰۱۰ اتحادیه اروپا پرواز هواپیماهای بوئینگ ۷۲۷، بوئینگ ۷۴۷ و ایرباس ای۳۲۰ ایران ایر را به علت فرسودگی و نا امنی بر فراز اروپا ممنوع اعلام کرد و محدودیت‌های دیگری برای پروازهای هواپیماهای دیگر ایران ایر به اروپا به وجود آورد. از جمله این محدودیت‌ها عدم ارائه خدمات فرودگاهی به خصوص امکان سوخت گیری به هواپیماهای ایران ایر بود. به همین علت هواپیماهای ایرانی عازم غرب اروپا مجبور بودند یا به مقدار کافی برای رفت و برگشت سوخت همراه داشته باشند یا در میان مسیر در یکی از کشورهای شرق اروپا برای سوخت گیری توقف نمایند. این محدودیت‌ها از سال ۲۰۱۲ مقداری کاهش یافت و سوخت گیری در تعدادی از فرودگاه‌ها امکان‌پذیر شد و با رفع تحریم‌های صنعت هوایی ایران در سال ۲۰۱۶ فرودگاه‌های بیشتر این کشورها ارائه خدمات به ایران ایر را از سر گرفتند.

آغاز نوسازی ناوگان[ویرایش]

در ژانویه ۲۰۱۶ و به دنبال توافق هسته‌ای ایران تحریم‌های صنعت هوایی ایران بعد از نزدیک به چهل سال برداشته شد و شرکت‌های هواپیمایی ایرانی امکان خرید هواپیمای نو را به طور مستقیم از کمپانی‌های بزرگ یافتند در پی این اقدام شرکت هواپیمایی ایران ایر برای نوسازی ناوگان خود سفارش ساخت ۱۰۰ فروند هواپیما را به ایرباس و ۸۰ فروند دیگر را به بوئینگ آمریکا داد.

تحویل هواپیماهای جدید ایران ایر از ژانویه ۲۰۱۷ با تحویل نخستین فروند از هواپیماهای ای ۳۲۱–۲۰۰ سفارشی ایران ایر توسط ایرباس آغاز شد.

در مارس ۲۰۱۷، دو فروند ایرباس ای ۳۳۰–۲۰۰ به ایران ایر تحویل داده شد. این هواپیماها به سفارش اویانکا ساخته شده بودند ولی به دلیل بحران مالی این شرکت از خرید خود انصراف داده بود. این دو هواپیما در هنگام ورود به ناوگان ایران ایر تنها پروازهای آزمایشی جهت تعیین سلامت هواپیما را انجام داده بودند.[نیازمند منبع]

این شرکت همچنین برای توسعه مسیرهای داخلی خود و به دست آوردن سهم بیشتری از پروازهای داخلی قراداد ساخت ۲۰ فروند هواپیما کوتاه برد با شرکت فرانسوی-ایتالیایی ای تی آر نیز به امضا رساند که تحویل چهار فروند آن به زودی آغاز خواهد شد.

خانوادهٔ هما[ویرایش]

در حال حاضر ایران ایر کارگو تنها شرکت زیرمجموعهٔ ایران ایر محسوب می‌شود. این در حالی است که در گذشته شرکت هواپیمایی ایران ایرتور و گروه هتل‌های هما نیز از شرکت‌های تابعهٔ ایران ایر به شمار می‌رفتند که گروه هتل‌های هما به سازمان تأمین اجتماعی[۱۳] و هواپیمایی ایران ایر تور به بخش خصوصی واگذار گردید.[۱۴]

ایران ایر کارگو[ویرایش]

یک فروند بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰ ایران ایر کارگو در حال برخاستن از فرودگاه بین‌المللی دوبی.

ایران ایر کارگوتنها شرکت زیرمجموعهٔ ایران ایر است که در زمینهٔ انتقال و جابجایی بار فعالیت می‌کند. ایران ایر کارگو نسبت به شرکت‌های حمل و نقل بار سایر شرکت‌های هواپیمایی جهان فعالیت بسیار کمی دارد و پروازهای برنامه‌ای کمی انجام می‌دهد علت اصلی فعالیت کم ایران ایر کارگو کمبود هواپیمای باری و فرسودگی ناوگان حمل بار فعلی این شرکت است.[۱۵]

ایران ایرتور[ویرایش]

هواپیمایی ایران ایرتور یک شرکت هواپیمایی ارزان‌قیمت است که مقر اصلی آن در فرودگاه بین‌المللی شهید هاشمی‌نژاد مشهد قرار دارد. این شرکت با هدف افزایش مسیرهای پروازی ایران ایر در داخل کشور و پرواز ارزان قیمت به شهرهای بزرگ و کوچک ایجاد شده بود ولی در سال ۱۳۹۴ به بخش خصوصی واگذار شد.[۱۴]

گروه هتل‌های هما[ویرایش]

نوشتار اصلی: گروه هتل‌های هما

گروه هتل‌های هما یکی از شرکت‌های تابعهٔ ایران ایر بود که مالک چندین هتل مجهز در شهرهای تهران، شیراز، بندرعباس و مشهد (دو هتل) بود. این ۵ هتل جمعاً دارای ۸۰۰ اتاق هستند که ساخت همگی آن‌ها، به‌جز هتل دوم مشهد که در سال ۱۳۷۰ ساخته شد، در پیش از انقلاب صورت گرفته است.[۱۶] گروه هتل‌های هما در سال ۱۳۹۱ به سازمان تأمین اجتماعی فروخته‌شد.[۱۷]

مقصدهای پروازی[ویرایش]

یک فروند هواپیمایی بوئینگ ۷۲۷–۲۰۰ ایران ایر در فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، تهران (۲۰۱۰)

قرارداد نماد مشترک[ویرایش]

ایران‌ایر با شرکت‌های هواپیمایی زیر قرارداد نماد مشترک دارد (ژانویهٔ ۲۰۱۷):[۱۸]

پروازهای حج[ویرایش]

یکی از مهمترین فعالیت‌های سالیانهٔ هما، انتقال حجاج ایرانی به عربستان سعودی و بازگرداندن آن‌ها بود. این شرکت سالیانه ده‌ها هزار زائر ایرانی را در موسم حج از شهرهای مختلف ایران به جده منتقل می‌کرد که این عملیات در کنار انجام پروازهای عادی صورت می‌گرفت. هما در سال ۱۳۸۱ بیش از ۶۰ هزار حاجی ایرانی را در مدتی کمتر از یک ماه از ۱۷ شهر ایران به جده منتقل نمود که این عملیات با انجام ۳۵۲ پرواز چارتر انجام گرفت. از آنجا که هما با مشکلات زیادی برای تأمین هواپیما روبرو بوده است تنها قادر بود نیمی از زائران ایرانی را به عربستان منتقل کند و سایر زائران از هواپیمایی سعودی استفاده می‌کردند. هما همچنین در فصل انجام عمره مفرده پروازهایی را برای جابجایی زائران ایرانی به جده انجام می‌داد. ایران ایر در سال ۱۳۸۵ برای ارائه این خدمات یک فروند ایرباس آ-۳۰۰ بی ۲ را از یک شرکت ترکیه‌ای و یک فروند بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰ را از یک شرکت اردنی اجاره نمود. اکثر پروازهای حج هما، برای جلوگیری از ایجاد اختلال در پروازهای عادی شرکت در ساعات نیمه‌شب انجام می‌گرفت. پروازهای ایران ایر به عربستان با ایجاد تنش در بین روابط ایران و عربستان سعودی در سال ۱۳۹۵، به طور موقت، متوقف شد اما قرار است از فصل حج سال ۱۳۹۶ از سر گرفته شود.

ناوگان[ویرایش]

مراسم استقبال از نخستین هواپیمای تحویلی ایرباس ۳۲۱ به ایران ایر پس از برجام.

ناوگان فعلی ایران ایر به شرح زیر است:

ناوگان فعلی[ویرایش]

یک فروند ام‌بی-۸۲ ایران ایر درفرودگاه رشت.
یک فروند فوکر ۱۰۰ ایران ایر.
یک فروند ایرباس ای۳۰۰ ایران ایر.
یک فروند ایرباس ۳۱۰–۳۰۴ ایران ایر.
یک فروند ایرباس ۳۲۰–۲۱۱ ایران ایر.
ناوگان مسافری ایران ایر
هواپیما فعال سفارش‌داده مسافران توضیحات
هما اکونومی مجموع
ایرباس ای۳۰۰بی۲–۲۰۰ ۱ _ ۱۸ ۲۳۶ ۲۵۴
ایرباس ای۳۰۰بی۴–۲۰۰ ۳ _ ۱۸ ۲۳۶ ۲۵۴
ایرباس ای۳۰۰–۶۰۰آر ۴ _ ۲۲ ۲۳۹ ۲۶۱
ایرباس ای۳۱۰–۳۰۰ ۲ _ ۱۴ ۱۹۸ ۲۱۲
ایرباس ای۳۲۰–۲۰۰ ۶ ۶ ۱۲ ۱۴۴ ۱۵۶
ایرباس ای۳۲۰ نئو _ ۳۲
TBA
ایرباس ای۳۲۱_۲۰۰ ۱ ۷ ۱۲ ۱۸۲ ۱۹۴ آغار تحویل: ژانویه ۲۰۱۷
ایرباس ای۳۳۰–۲۰۰ ۲ ۸ ۳۲ ۲۰۶ ۲۳۸ آغاز تحویل: مارس ۲۰۱۷
ایرباس ای۳۳۰–۹۰۰نئو _ ۲۸
TBA
ایرباس ای۳۵۰–۱۰۰۰ _ ۱۶ TBA
ای‌تی‌آر ۷۲–۶۰۰ _ ۲۰[۲۰] TBA آغاز تحویل: از مه ۲۰۱۷
بوئینگ ۷۳۷ مکس _ ۵۰
TBA
آغاز تحویل: از ۲۰۱۸
بوئینگ ۷۷۷ _ ۱۵ TBA آغاز تحویل: از مه ۲۰۱۷ ، ۱ فروند و ادامه تحویل از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰
بوئینگ ۷۷۷ایکس _ ۱۵
TBA
آغاز تحویل: از ۲۰۲۰
فوکر ۱۰۰ ۴ _ _
مک‌دانل داگلاس ام‌دی-۸۲ ۴ _ ۱۲
بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰اف ۱ _
باری
ایرباس ای۳۰۰بی۴–۲۰۳اف ۱ _
باری
مجموع ۲۹ ۱۹۷

ناوگان قبلی[ویرایش]

یک فروند بوئینگ ۷۳۷–۲۰۰ ایران ایر.
یک فروند بوئینگ ۷۴۷–۱۰۰بی ایران ایر.
یک فروند بوئینگ ۷۰۷ ایران ایر.
یک فروند بوئینگ ۷۲۷ ایران ایر.

ایران ایر پیش‌تر از ناوگان زیر استفاده می‌کرد:

ناوگان قبلی ایران ایر
هواپیما بازنشستگی توضیحات
ایرباس ای۳۱۰–۲۰۰[۲۱] ۲۰۰۹
ایرباس ای۳۴۰–۲۰۰[۲۲] اکتبر ۲۰۰۷ اجاره از Conviasa
بوئینگ ۷۰۷–۳۰۰ حدود ۲۰۰۰
بوئینگ ۷۲۷–۱۰۰ ۲۰۰۶
بوئینگ ۷۲۷–۲۰۰ پیشرفته[۲۲] ۲۰۱۴
بوئینگ ۷۳۷–۲۰۰[۲۲] پیش از ۲۰۰۴
بوئینگ ۷۴۷–۱۰۰[۲۲] ژانویه ۲۰۱۴
بوئینگ ۷۴۷–۱۰۰اف[۲۲] ۱۹۸۶ به نیروی هوایی منتقل شد
بوئینگ ۷۴۷–۲۰۰ام[۲۲] مه ۲۰۱۶
بوئینگ ۷۴۷اس‌پی[۲۲] ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۶ ایران ایر آخرین کاربر این مدل در پروازهای مسافربری بود.
Convair 240 دههٔ ۱۹۶۰
داگلاس دی‌سی-۳ ۱۹۷۲
داگلاس دی‌سی-۴ دههٔ ۱۹۶۰
داگلاس دی‌سی-۶ ۱۹۷۲
داگلاس دی‌سی-۷ ?
داگلاس دی‌سی-۸[۲۲] ۱۹۷۷
مک‌دانل داگلاس دی‌سی-۹[۲۲] ۱۹۷۶
لاکهید ال ۷۴۹ کانستلیشن ?
ویکرز ویسکونت دههٔ ۱۹۶۰

سفارش کنکورد[ویرایش]

در ۱۶ مهر سال ۱۳۵۱ هما قرارداد خرید دو فروند هواپیمای مافوق صوت کنکورد را با کنسرسیوم انگلیسی-فرانسوی آن به امضاء رساند. البته این هواپیماها هرگز به ناوگان هما وارد نشدند، چرا که در آوریل ۱۳۵۹ با توجه به روی دادن انقلاب ایران و دگرگون شدن سیاست‌های حکومت، این قرارداد فسخ شد. هما آخرین شرکت هوایی خارجی بود که قرارداد خرید این هواپیما را فسخ می‌کرد.

آرم و رنگ‌آمیزی[ویرایش]

پرندهٔ اسطوره‌ای هما در تخت جمشید، منبع الهام لوگوی ایران ایر است.

طراحی آرم شرکت هما در پاییز ۱۳۴۰ بر گرفته از سرستون پرنده‌نمایی در تخت جمشید که سه خصلت متفاوت داشت: سر عقاب، گوش‌های گاو و یال‌های اسب، توسط ادوارد زهرابیان انجام شد.[۲۳] رنگ آمیزی هواپیماهای هما به شکل زیر است: بدنه‌ای کاملاً سفید با کلمه ایران ایر به رنگ آبی پررنگ بالای پنجره مسافران و نشان هما به رنگ آبی پررنگ بر روی دم هواپیما که یک نوار آبی رنگ بالای آن قرار دارد. مدل هواپیماهای هما توسط یک شرکت آلمانی تهیه شده است.

آژانس خبری حمل و نقل هوایی (skift) در گزارش سال ۲۰۱۳ خود، ۳۰ لوگوی برتر شرکت‌های هوایی دنیا را معرفی کرد. در این بین لوگوی هواپیمایی ملی ایران «هما» به دلیل جذابیت، سادگی و رسا بودن پیام به عنوان برترین لوگوی شرکت‌های هوایی جهان انتخاب شد.[۲۴]

برند ایران‌ایر در سال ۱۳۹۲ در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.[۲۵]

سوانح و حوادث[ویرایش]

سوانح هوایی ایران ایر که منجر به درگذشت افراد شده است:

  • در۵ دسامبر سال ۱۹۵۲ یک فروند داگلاس دی سی ۳ هما در نزدیکی تهران سقوط کرد، در اثر این حادثه ۲۷ نفر جان باختند و تنها دو نفر از سرنشینان نجات یافتند.
  • در ۲۱ ژانویه ۱۹۸۰ یک فروند بویینگ ۷۲۷–۱۰۰ هما در حالی که در آستانه فرود در فرودگاه مهرآباد تهران قرارداشت بر اثر گرفتار شدن در طوفان با ارتفاعات پوشیده از برف البرز برخورد کرد. در اثر این حادثه هر هشت خدمه و تمام ۱۲۰ مسافر پرواز جان سپردند.
  • در ۳ ژوئیه ۱۹۸۸ پرواز شماره ۶۵۵ هما که از بندرعباس راهی دبی بود توسط ناو آمریکایی وینسز بر فراز خلیج فارس سرنگون شد. بر اثر این حادثه همه ۲۷۴ مسافر و ۱۶ خدمه پرواز جان باختند. مقامات نیروی دریایی آمریکا ادعا کردند که خدمه ناو، ایرباس پهن‌پیکر هما را با یک فروند هواپیمای جنگنده اف۱۴ نیروی هوایی ایران اشتباه گرفته‌اند.
  • در تاریخ ۱۹ دی ۱۳۸۹ ساعت ۱۹:۴۵ یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ این شرکت با شناسه EP-IRP به شماره پرواز ۲۷۷ در مسیر پروازی تهران-ارومیه به علت شرایط نا مساعد جوی و هوای برفی شدید، در ۵ مایلی فرودگاه ارومیه دچار سانحه گردید و ۷۷ نفر از ۱۰۵ سرنشین آن از جمله ۱۰ خدمه پرواز کشته و بقیه مصدوم شدند.

برخی از حوادث در پروازهای ایران ایر که تلفات جانی در پی نداشته است:

  • در تاریخ ۲ ژانویه سال ۲۰۰۸ یک فروند هواپیمای فوکر ۱۰۰ هما با شناسه EP-IDB که با ۱۰۰ مسافر در صدد برخاستن از فرودگاه مهرآباد برای انجام یک پرواز داخلی به مقصد شیراز بود، پس از آتش گرفتن موتور و بالش از باند خارج شد. در جریان این حادثه که زیر بارش سنگین برف رخ داد به هیچ‌کس آسیبی وارد نشد.[۲۶]
  • در ۱۲ دی ۱۳۸۶، هواپیمای فوکر ۱۰۰ در ساعت ۷:۲۰ صبح در یک هوای برفی و به هنگام برخاستن از باند فرودگاه مهرآباد به شدت با زمین برخورد کرد و از باند فرودگاه خارج شد و به دنبال آن آتش‌سوزی در بخش‌هایی از هواپیما آغاز شد که تخلیه به موقع مسافران و خدمه پرواز مانع از وارد آمدن تلفات جانی گردید. این هواپیما به علت شدت خسارات وارده از رده پروازی خارج گشت.[۲۷]
  • در ۳۰ دی ۱۳۸۷ پرواز ۴۹۸ ایران ایر مسیر اردبیل - تهران با فوکر۱۰۰، هنگام فرود در فرودگاه مهرآباد از باند فرودگاه خارج شد. در این سانحه به هیچ‌یک از مسافران آسیبی نرسید.[۲۸]
  • در ۱۳ مهر ۱۳۸۸ پروازی از تهران به مدینه بعد از ۲۰ دقیقه پرواز به فرودگاه بین‌المللی مهرآباد برگشت. این برگشت به علّت منفجر شدن موتور سمت راست بود.
  • در ۲۷ آبان ۱۳۸۸ پرواز ۲۲۰ ایران ایر مسیر اصفهان - تهران با فوکر۱۰۰، لحظات کوتاهی پس از برخاستن از فرودگاه شهید بهشتی اصفهان به علت نقص فنی تصمیم به بازگشت به فرودگاه گرفت. پس از فرود در فرودگاه به دلیل شکستگی ارابه فرود، هواپیما از باند خارج شد. در این سانحه به هیچ‌یک از مسافران آسیبی نرسید.[۲۹]
  • در تاریخ سه شنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۰ یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ ایران ایر در مسیر بازگشت از مسکو به تهران به دلیل نقص فنی در ارابه چرخ جلو وادار به فرود اضطراری در فرودگاه مهرآباد تهران شد. این حادثه به دلیل مهارت بالای خلبان هوشنگ شهبازی در فرود، هیچ آسیب جانی در پی نداشت.[۳۰][۳۱]
  • در ۲۴ تیر ۱۳۹۱، پرواز ۳۵۰ تهران-کیش، پس از ۱۵ دقیقه پرواز دچار نقص فنی شد و به فرودگاه مهرآباد بازگشت.[۳۲]
  • در ۲۱ مرداد ۱۳۹۳، پرواز تهران - بمبئی دقایقی پس از پرواز به علت نقص فنی بازگشته و در فرودگاه امام خمینی فرود اضطراری کرد.[۳۳]
  • در ۲۷ مرداد ۱۳۹۳، پرواز تهران - بوشهر دقایقی پس از پرواز به علت نقص فنی در فرودگاه مهرآباد فرود اضطراری کرد.[۳۴]
  • در ۱۱ دی ۱۳۹۳، در مسیر تهران - بندر چابهار دقایقی پرواز بر اثر نقص فنی در یکی از موتورها مجدداً به فرودگاه مهرآباد بازگشت.[۳۵]
  • ۱۲ بهمن ۱۳۹۳، پرواز شماره ۳۴۱۳، که از تهران عازم بغداد بود در آسمان همدان متوجه آسیب فنی و آسیب دیدن بخشی از بال هواپیما شده و به فرودگاه امام خمینی بازگشت.[۳۶]
  • در ۳ اسفند ۱۳۹۳، پرواز فوکر۱۰۰ در مسیر گرگان - تهران، پس از گذشت ۱۵ دقیقه از پرواز به علت نقص فنی مجبور به بازگشت به گرگان شد.[۳۷]
  • در ۲۲ اسفند ۱۳۹۴، هواپیمای ایرباس A300 ایران ایر در مسیر تهران - استکهلم دچار نقص فنی شد و در استانبول فرود اضطراری کرد.[۳۸]
  • در ۷ خرداد ۱۳۹۵، پرواز تهران - نجف پس از تأخیری هفت ساعته عازم نجف شد اما به دلیل نقص فنی پیش از فرود مجدداً به تهران بازگشت.[۳۹]
  • در ۲ مرداد ۱۳۹۵، پرواز تهران - بیروت ۳۵ دقیقه بعد از آغاز پرواز به دلیل نقص فنی در بخش برق و قطع برق در بخش‌هایی از هواپیما از جمله بخش مسافران به فرودگاه امام برگشت.[۴۰]
  • در ۱۸ مرداد ۱۳۹۵، پرواز ایرباس مسیر بوشهر - تهران به دلیل نقص فنی در موتور شماره ۲ در فرودگاه شهید بهشتی اصفهان به‌صورت اضطراری به زمین نشست.[۴۱]
  • در ۲۴ مرداد ۱۳۹۵، چرخ دماغه هواپیمای فوکر ۱۰۰ مسیر تهران - بیرجند قبل از بلند شدن از باند شکسته شد. در این حادثه به کسی آسیبی نرسید[۴۲]
  • در ۲۸ مهر ۱۳۹۵، پرواز فوکر ۱۰۰ این شرکت در مسیر تهران – بیرجند به علت نقص فنی و لرزش موتور در بین راه مجبور به بازگشت به مهرآباد شد.[۴۳][۴۴]
  • در ۲۲ آبان ۱۳۹۵، هواپیمای ایرباس در مسیر تهران-نجف پس از بلند شدن از فرودگاه امام خمینی در ساعت ۱۱ صبح امروز به دلیل بروز نقص فنی در موتور، پس از گذشت نیم ساعت از پرواز دوباره به این فرودگاه برگشت و به زمین نشست.[۴۵]
  • در ۶ اسفند ۱۳۹۵، هواپیمای ایرباس ۳۰۰–۶۰۰ هواپیمایی ایران ایر که از تهران عازم پاریس بود، بر فراز آسمان ترکیه دچار نقص فنی شد و به فرودگاه بین‌المللی امام خمینی بازگشت و به سلامت به زمین نشست.[۴۶]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "IranAir Portal". Retrieved 24 April 2015. 
  2. "IranAir Portal". Iranair.com. Retrieved 2014-02-03. 
  3. "Iran Chamber Society: History of Iran: The History of Iranian Air Transportation Industry". Retrieved 24 April 2015. 
  4. IranAir Archived July 2, 2009, at the Wayback Machine.
  5. "وزارت راه و شهرسازی". Retrieved 25 June 2016. 
  6. "طرح آزادسازی سهام عدالت نهایی شد/ تقاضای خارجی برای خرید ایران ایر". 4 February 2014. Retrieved 25 June 2016. 
  7. "The Airline of the Islamic Republic of Iran (Iran Air)". Iran Privatization Organization. 21 March 2013. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ http://ipo.ir/uploads/Iran_Air_7329.pdf?fkeyid=&siteid=83&fkeyid=&siteid=83&pageid=1287
  9. "Directory: World Airlines". Flight International. 2007-04-03. p. 94. 
  10. https://www.thebusinessyear.com/iran-2016/royal-roads/review[پیوند مرده]
  11. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ICS وارد نشده‌است.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ "IranAir Portal". Retrieved 24 April 2015. 
  13. «تامین رفاه بازنشستگان با توسعه خدمات هتلداری». 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «شرکت هواپیمایی ایران ایرتور به بخش خصوصی واگذار گردید.». 
  15. "IranAir Cargo". Cargo.iranair.com. Retrieved 2014-02-03. 
  16. "Iran Air - Homa Hotel Group". Iranair.it. Retrieved 2014-02-03. 
  17. ماهنامه داخلی گروه هتل‌های هما - بهمن ماه ۱۳۹۱ (PDF)، گروه هتل‌های هما
  18. Worldwide Codeshare list Aug 2011[پیوند مرده]
  19. https://twitter.com/airlineroute/status/605949452818522112
  20. "ATR signs a major agreement with Iran Air for 40 ATR 72-600s" (Press release). ATR Aircraft. 1 February 2016. Retrieved 25 June 2016. 
  21. Iran Air old timetable listing aircraft types operated at that time
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ ۲۲٫۳ ۲۲٫۴ ۲۲٫۵ ۲۲٫۶ ۲۲٫۷ ۲۲٫۸ "Iran Air Fleet Details and History". Planespotters. 14 January 2017. Retrieved 15 January 2017.  Included in the fleet list are twelve stored Fokker 100s.
  23. مصاحبه با ادوارد زهرابیان (سایت رسم، ۵ اردیبهشت ۱۳۸۷)
  24. طراح لوگوی هما، برترین لوگوی خطوط هوایی جهان را بشناسید دویچه‌وله فارسی
  25. «برندهای ارزشمند ایران معرفی شدند». خبرآنلاین، ۲۱ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 
  26. AFP: Iran Air plane skids off runway, passengers safe
  27. «سانحه 1386/10/12 ایران ایر». پایگاه اطلاع‌رسانی صنعت هوایی کشور. 
  28. «سانحه 1387/10/30 ایران ایر». پایگاه اطلاع‌رسانی صنعت هوایی کشور. 
  29. «سانحه 1388/08/27 ایران ایر». پایگاه اطلاع‌رسانی صنعت هوایی کشور. 
  30. MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines
  31. فیلم نشستن هواپیما بدون ارابه چرخ جلو در یوتیوب
  32. «نقص فنی در پرواز تهران - کیش». انتخاب. 
  33. «تأخیر 6 ساعته ایران ایر در راه بمبئی». خبرگزاری میراث فرهنگی. 
  34. «فرود اضطراری برای پرواز ایران ایر». خبرگزاری میراث فرهنگی. 
  35. «هواپیمای مسیر تهران-چابهار پس از پرواز دچار نقص فنی شد». همشهری آنلاین. 
  36. «فرود اضطراری هواپیما ایران ایر در فرودگاه امام خمینی». سایت خبری خطوط هوایی ایران و جهان. 
  37. «نقص فنی پرواز گرگان – تهران ایران ایر را از آسمان به مبدأ بازگرداند.». سایت خبری خطوط هوایی ایران و جهان. 
  38. «فرود اضطراری ایرباس ایران ایر به دلیل نقص فنی». عصر ایران. 
  39. «نقص فنی مانع فرود پرواز تهران- نجف شد». عصر ایران. 
  40. «نقص فنی در پرواز تهران -بیروت / بازگشت هواپیما به تهران». عصر ایران. 
  41. «معاون فرودگاه اصفهان: "نقص فنی در موتور" عامل فرود اضطراری/مسافران با پرواز فوق‌العاده به تهران می‌روند». تسنیم. 
  42. «شکسته شدن چرخ فوکر ایران ایر در فرودگاه مهرآباد». عصر ایران. 
  43. «نقص فنی در پرواز تهران بیرجند». میزان. 
  44. «حادثه برای پرواز تهران - بیرجند/عذرخواهی ایران ایر از مسافران و جایگزینی هواپیما». باشگاه خبرنگاران. 
  45. «نقص فنی در پرواز تهران-نجف و بازگشت هواپیما». اقتصاد آنلاین. 
  46. «نقص فنی هواپیمای ایرباس 300 ایران ایر». باشگاه خبرنگاران. 

پیوند به بیرون[ویرایش]