بانک ملی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بانک ملّی ایران
نوع دولتی
صنعت خدمات مالی
بنا نهاده ۱۹۲۷
دفتر مرکزی ایران تهران، ایران
محدودهٔ فعالیت خاورمیانه
آسیا
اروپا
افراد کلیدی محمدرضا حسین‌زاده
(مدیر عامل)
درآمد ۳۶۴٫۶۵۷ میلیارد ریال (2017)[۱]
مجموع دارایی ۷۶٫۶ $ میلیارد دلار (2017)[۲]
کارکنان ۳۹٬۳۰۵ نفر[۳]
وب‌گاه www.bmi.ir
ساختمان صندوق بانک ملی ایران از نخستین ساختمان‌های بانک ملی ایران

بانک ملی ایران، یکی از بانکهای دولتی ایران است، که در سال ۱۳۹۵ با درآمدی بالغ بر ۳۶۴٫۶۵۷ میلیارد ریال، از نظر میزان درآمد سالیانه، به‌عنوان بزرگترین شرکت ایرانی معرفی شده‌است.[۴] بانک ملی ایران تا پایان سال مالی ۱۳۹۵ با دارایی خالص ۷۶٫۶ میلیارد دلار و شبکه گسترده‌ای از ۳٫۳۲۸ شعبه بانکی، بعنوان بزرگترین بانک ایران بر پایه میزان دارایی‌ها شناخته شد.[۵] برند بانک ملی ایران در سال ۱۳۹۲ در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.[۶]

تاریخچه[ویرایش]

بانک ملی ایران، نقاشی در ۱۳۰۷
لوگوی جدید بانک ملی ایران[۷]

پیشنهادتشکیل بانک به شکل جدید نخستین بار در سال ۱۲۵۸ هجری شمسی(۱۲۹۶ ه‍ - ق) توسط حاج محمد حسن امین دارالضرب ملقب به امین الضرب[۸] یکی از صرافان بزرگ تهران به ناصرالدین شاه قاجار ارایه شد و نهایتا درسال۱۲۷۸ هجری شمسی بانک شاهنشاهی ایران تاسیس گردید.

پس از استقرار مشروطیت هنگامی که دولت از مجلس شورای ملی اجازه استقراض خارجی خواست، احساسات ملی که از وامهای گذشته و رفتار بانکهای بیگانه جریحه دار شده بود به هیجان آمد و نمایندگان مردم به منظور قطع نفوذ سیاسی و اقتصادی بانکهای مذکور و در ترمیم وضع مالی خزانه ضمن مخالفت با استقراض خارجی تأسیس بانک ملی را خواستار شدند، و جمعی از بازرگانان و صرافان متعهد مشارکت در این بانک شدند و در آذرماه ۱۲۸۵ با اعلانی که مبین احساسات عمومی و علاقه مردم به تأسیس یک بانک اعتباری ملی در ایران بود، انتشار یافت.

در روز ۲۳ آبان ۱۲۸۵ میرزا ابوالقاسم ناصرالملک وزیر مالیه وقت مظفرالدین شاه در مجلس شورای ملی حاضر شد و از اوضاع نابسامان مالی کشور خبرداد و پیشنهاد داد که دولت برای رفع این مشکل مبلغی از کشورهای اروپایی وام دریافت کند که با مخالفت شدید نمایندگان مواجه شد. نمایندگان پس از شور و پیگیری در روز ۹ آذر ماه همان سال با تأسیس بانکی که بتواند برای کشور سود داشته و با سپرده‌های مردم به نفع کشور و مردم کارکند موافقت کردند. خبر تشکیل بانک ملی با سرمایه ۱۵ میلیون (۳۰ کرور) قابل افزایش به ۵۰ میلیون تومان با وجد و شعف عموم ملت روبرو شد.

پس از پایان جنگ جهانی اول و خروج اشغالگران از ایران، سرانجام قانون تأسیس بانک ملی ایران در جلسه مورخ ۱۴ اردیبهشت ۱۳۰۶ به تصویب مجلس رسید و اساسنامه بانک در ۱۴ تیر ماه ۱۳۰۷ مورد تصویب کمیسیون مالیه مجلس قرار گرفت و در روز سه شنبه۲۰ شهریور ۱۳۰۷ بانک ملی ایران در تهران رسماً کار خود را آغاز کرد.

اولین مدیر عامل بانک ملی دکتر کورت لنیدن بلات [[Kurt Lindenblatt]] و معاون او فوگل به همراه ۷۰ کارشناس از کشور آلمان به ایران آمدند.

بر حسب اساسنامه بانک، بانک ملی ایران بصورت یک شرکت سهامی دارای شخصیت حقوقی شناخته شد و تابع قوانین تجاری تلقی گردید.

سرمایه اولیه بانک ۲۰ میلیون ریال بود که فقط ۸ میلیون آن پرداخت شد و در سال ۱۳۱۴ سرمایه بانک به ۳۰۰ میلیون ریال و در سال ۱۳۳۱ به دو میلیارد ریال افزایش یافت که تمام آن پرداخت شده‌است. این سرمایه در حال حاضر با افزایشی که در سال ۹۵ داشت بالغ بر ۱۸۷ هزار میلیارد ریال می‌باشد.

با توجه به اینکه در آن تاریخ متخصصین بانکی در ایران وجود نداشت به موجب قانونی اجازه استخدام اتباع سویسی یا آلمانی بمنظور اداره بانک داده شد. تعداد کارکنان بانک در روز افتتاح اعم از ایرانی و آلمانی از ۲۷ نفر تجاوز نمی‌کرد در حال حاضر تعداد کارکنان بانک ملی ایران بالغ بر ۴۵ هزار نفر است.

در ابتدای تأسیس بانک علاوه بر شعبه مرکزی دو شعبه در بازار تهران و بندربوشهر که مهمترین بندر بازرگانی آنروز ایران بود تأسیس گردید.

نخستین نمایندگی بانک در خارج از کشور در سال ۱۳۲۷ در هامبورگ تأسیس شد.[۹]

بر روی سکه ۲۰ ریالی پهلوی با دو تصویر آمده‌است: در یک طرف تصویر رضا پهلوی با نوشته صحبت رضاشاه: تأسیس بانک ملی ایران یکی از آرزوهای دیرینه ملت من بوده‌است و در طرف دیگر با تصویر محمدرضا پهلوی با نوشته: تأسیس بانک ملی ایران یکی از پایه‌های حقیقی استقلال ایران بود.

موزه بانک ملی ایران[ویرایش]

با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهوری در روز ۲۱ تیر ۱۳۹۶شمسی، موزه بانک ملی ایران افتتاح شد. موزه بانک ملی ایران، با مجموعه‌ای از آثار و اشیای نفیس و کهن به‌ویژه گنجینه‌های بانکداری از سنوات مختلف تاریخی ایران، در ساختمان صندوق پس‌انداز افتتاح شد. از آنجا که بانک ملی ایران دارای اشیای قدیمی از دوره هخامنشیان، ساسانیان و آثار گرانبهای هنری ازجمله تابلوهای نفیس نقاشی، خط، فرش و مسکوکات است. نمایش ادوات و ابزارهای تاریخی و قدیمی بانکداری و همچنین هدایای کشورهای مختلف در طول فعالیت بانک ملی ایران، از دیگر اهداف راه‌اندازی موزه بانک ملی ایران است. ساختمان صندوق بانک ملی ایران، سال ۱۳۰۷ خورشیدی در خیابان فردوسی تهران ساخته شد و در ۲۰ آذر ۱۳۷۹ به شماره ۲۹۳۰ در آثار ملی ایران به ثبت رسید. این ساختمان را معماری آلمانی به‌نام هنریش با الهام‌گیری از بناهای به‌جای‌مانده از دوره هخامنشیان و تلفیق معماری ایرانی و معماری اروپا طراحی کرد. در این موزه مجموعه کاملی از هدیه‌های تاریخی بانک، افزارهای دفتری و دستگاه چاپ اسکناس، عکس‌های کهن، سکه و اسکناس‌های کهن و افزارهای تشریفاتی بانک در معرض بازدید عموم قرار می‌گیرند.[۱۰]

چاپ اسکناس[ویرایش]

نمونه اسکناس چاپ شده در بانک ملی ایران

در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۳۱۰ مجلس شورای ملی حق چاپ اسکناس را به مدت ۱۰ سال به بانک ملی ایران واگذار کرد و مقرر گردید تا پس از انقضای این مدت، در صورتی که این حق لغو نشود، به همین ترتیب برای دوره‌های ده ساله بعد نیز عمل شود.

سرانجام نخستین اسکناس‌های بانک ملی در اول فروردین ماه سال ۱۳۱۱ ش انتشار یافت. از آن تاریخ تا سه ماه، اسکناس‌های بانک شاهنشاهی و بانک ملی همزمان رواج داشتند و از اوایل تیر ماه آن سال اسکناس‌های بانک ملی به صورت تنها پول کاغذی ایران درآمد.

بانک ملی ایران تا سال ۱۳۳۹ بنابر نیازهای اقتصادی کشور، اقدام به نشر اسکناس می‌کرد، ولی در آن سال، با تأسیس بانک مرکزی ایران، حق انحصاری نشر اسکناس به این بانک محول شد، که تاکنون ادامه دارد.

 نقش بانک ملی ایران در فسادهای عظیم اقتصادی[ویرایش]

بعد از ماجرای محمودرضا خاوری مدیرعامل بانک ملی ایران در پرونده رسوایی بزرگ اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی در ایران نکته جالب در این پرونده آن است که این برای چندمین بار است که در یک پرونده فساد بزرگ مالی در کشور، بانک ملی ایران[۱۱] هم دخالت اساسی دارد پیشتر نیز در جریان فسادی در پرونده المکاسب از اسدالله امیر اصلانی مدیرعامل بانک ملی ایران به عنوان متهم ردیف اول نام برده شد که این به شبه‌ها و ابهامات اقتصادی بسیار زیادی در ساختار و بدنه و همچنین نقش این بانک بزرگ در فسادهای اقتصادی انجامیده‌است.[۱۲]

سرمایه[ویرایش]

بانک ملی ایران از همان ابتدای تأسیس، شکل شرکت سهامی عام را داشت و سرمایه اولیه آن یعنی ۲۰ میلیون ریال به بیست هزار سهم هزار ریالی (۱۳٫۵۰۰ سهم بانام و ۶٫۵۰۰ سهم بی‌نام) تقسیم شده بود. اما در سال ۱۳۱۷ انتقال سهام بانک به سهامداران غیردولتی ممنوع شد. سرمایه بانک ملی ایران در سال ۱۳۱۴ به ۳۰۰ میلیون ریال و در سال ۱۳۳۱ به ۲ میلیارد ریال افزایش یافت.

بانک ملی با توجه به محدودیت‌های نظام بانکی تا پیش از سال ۱۳۳۵ کلیه وظایف بانک مرکزی در اقتصاد را نیز به عهده داشت. پس از تأسیس بانک مرکزی ایران وظایف مزبور به این بانک واگذار گردید. آخرین سرمایه ثبتی بانک ملی در خرداد ماه ۱۳۹۶ به ۱۹۸ هزار و ۵۶۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون ریال بوده‌است.[۱۳]

تحریم[ویرایش]

اسکناس ۵۰۰ ریالی معادل ۵ پهلوی با عبارت بانک ملی ایران

ایالات متحده آمریکا از سال ۲۰۰۷[۱۴] و اتحادیه اروپا از سال ۲۰۰۸ بانک ملی را مورد تحریم قرار دادند، که در پی آن، اتحادیه اروپا دستور تعطیلی دفاتر این بانک در اروپا را صادر کرد.[۱۵] در قطعنامه تحریمی سازمان ملل در ایران از این بانک به عنوان یکی از موسسات مظنون نام برده شد، که بطور مستقیم در تأمین مالی برنامه هسته‌ای و ساخت موشک‌های دوربرد برای جمهوری اسلامی ایران دست داشته‌است.[۱۶]

دادگاه عالی انگلیس در سال ۲۰۱۳ با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که تحریم اعمال شده علیه بانک ملی ایران از طرف دولت انگلیس را لغو کرده‌است.[۱۷] همچنین بر اساس اعلام معاون امور ارزی و بین‌الملل بانک ملی ایران، مقام‌های پولی هنگ کنگ در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۶(۴ تیر ۱۳۹۵) محدودیت‌های نظارتی خود را از شعبه هنگ کنگ برداشته اند.[۱۸]

بدهی‌ها و مطالبات[ویرایش]

محمدرضا حسین‌زاده مدیرعامل بانک ملی ایران خبر داد دولت جمهوری اسلامی ایران بیش از ۲۲۰ هزار میلیارد ریال به بانک ملی ایران بدهکار است[۱۹] در سال ۱۳۸۸ خبری از گفتگوی محمودرضا خاوری مدیرعامل این بانک با خبرگزاری ایسنا، مبنی بر بدهی ۵۰ هزار میلیارد ریالی دولت ایران به این بانک و عدم امکان دولت برای بازپرداخت این بدهی منتشر شد،[۲۰] ولی چندی بعد، خبر «عدم توان دولت برای پرداخت بدهی» توسط خاوری تکذیب شد.[۲۱]

منابع[ویرایش]

  1. http://imi100.imi.ir/Pages/Home.aspx
  2. میزان خالص دارایی بانک‌های ملی و ملت
  3. [bmi.ir/Fa/uploadedFiles/ArchiveFiles/2013_4_23/amar__875209a099.xlsx (جدول آمار کارکنان بانک)]
  4. «شرکت برتر ایران کدامند؟». سازمان مدیریت صنعتی، 1395. 
  5. وبگاه سازمان مدیریت صنعتی - فهرست ۱۰۰ شرکت برتر ایران در سال مالی 1395
  6. «برندهای ارزشمند ایران معرفی شدند». خبرآنلاین، ۲۱ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 
  7. آرم بانک ملی و چند اصلاح گرافیکی
  8. وبگاه مؤسسه مطالعات ایران
  9. وبگاه رسمی بانک ملّی ایران
  10. سایت رسمی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
  11. http://web.archive.org/web/20080926072727/http://www.voanews.com/persian/archive/2008-08/2008-08-08-voa13.cfm
  12. http://www.bbc.co.uk/persian/iran/030312_a-almakaseb.shtml
  13. باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران
  14. http://afp.google.com/article/ALeqM5jmvAtmi8jIooOgKDjfJ06cxUdalA
  15. EU Widens Iran Sanctions, Shuts Bank Melli's European Offices
  16. تهدید به تشدید تحریم ایران
  17. پایگاه خبری - تحلیلی مهرستان
  18. تحریم‌های شعبه هنگ‌کنگ بانک ملی ایران لغو شد
  19. ریالی-دولت-به-بانک-ملی-فعالیت-شعب-خارجی-از-سر-گرفته-شد-انعقاد-20-قرارداد-مهم-با-بانک-های-خارجی بدهی ۲۲۰ هزار میلیارد ریالی دولت به بانک ملی
  20. خاوری: دولت توانایی پرداخت بدهی خود به بانک‌ها را ندارد
  21. مدیرعامل بانک ملی خبر عدم توان دولت برای پرداخت بدهی به بانک‌ها را تکذیب کرد

پیوند به بیرون[ویرایش]