ساواک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سازمان اطلاعات و امنیت کشور
SAVAK.svg
بنیان‌گذاری ۲۳ اسفند ۱۳۳۵
انحلال ۱۷ بهمن ۱۳۵۷
گونه اطلاعات و امنیت کشور
اطلاعات خارجی و ضدجاسوسی
هدف مقابله با کمونیسم، حفظ امنیت کشور و نظام سلطنتی،شاهنشاهی ایران مبارزه با فعالیت‌های جاسوسی و نفوذی خارجی
جایگاه سلطنت‌آباد تهران، ایران
گسترهٔ کاری ایران و سراسر جهان
شمار عضوها حدود ۸۰۰۰ نفر
رئیس سپهبد ناصر مقدم
(واپسین رئیس ساواک)
رئیس پرویز ثابتی
کسان کلیدی حسن علوی‌کیا
علی معتضد
پرویز ثابتی

سازمان اطلاعات و امنیت کشور

بااسم رمز در بین سرویس های اطلاعاتی دنیا به نامهای جویز- درفش-پرچم

مشهور با سرواژه ساواک، از اسفند سال ۱۳۳۵ تا بهمن ۱۳۵۷ سازمان اصلی امنیت داخلی و اطلاعات خارجی ایران در دوران سلطنت محمدرضاشاه پهلوی بود که در طی دورانی از جنگ سرد، به مدت ۲۲ سال نبض امنیت داخلی و اطلاعات خارجی ایران را در دست داشت.

ساواک در کنار مبارزه با فعالیت‌های جاسوسی سرویس های اطلاعاتی بلوک شرق و حتی غرب و نفوذی خارجی، در سرکوب عناصر ضد نظام سلطنتی فعالیت گسترده‌ای داشت.

از میان ۱۱ اداره ساواک، به‌طور مشخص اداره کل سوم ساواک، قدرت و اختیارات بسیاری در توقیف و بازجویی افراد داشت.

با اوج‌گیری ناآرامی‌های منجر به انقلاب ۱۳۵۷، محمدرضا شاه دستور انحلال ساواک را داد.[۱]

محتویات

تاریخچه تاسیس

«مبارزه و مقابله با کمونیسم و گروه‌های مختلف چپ، پایان‌دادن به فعالیت‌های مخرب در داخل و خارج از ایران و کسب اطلاع از وضعیت جاسوسان و خرابکاران.»
هدف از تشکیل ساواک به‌گفته محمدرضا شاه پهلوی[۲]

«
»

سه سال پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، سازمان اطلاعات و امنیت کشور در اسفند ۱۳۳۵ با تصویب مجلس شورای ملی تأسیس و به‌عنوان یکی از زیرمجموعه‌های نخست‌وزیری تأسیس شد. تا پیش از تأسیس ساواک، شهربانی و به‌طور مشخص، اداره اطلاعات شهربانی، مسئولیت برقراری امنیت کشور را برعهده داشت.[۳] قانون تأسیس ساواک دارای ۳ ماده اصلی بود:

  1. ساواک وابسته به نخست‌وزیری است، رئیس آن را شاه منصوب می‌کند و عنوان معاونت نخست‌وزیر را دارا است.
  2. وظیفه ساواک کسب اطلاعات لازم برای حفظ امنیت ملی، کشف جاسوسی، مقابله با ناقضان قوانین ضد سلطنت و ضد مبارزه مسلحانه، مرتکبان جرائم نظامی و عاملان سوءقصد به جان شاه و ولیعهد است.
  3. مأموران ساواک در جرائم مربوط به آن‌ها جز ضابطان قضایی به‌شمار می‌روند و طبق سیستم دادگاه‌های نظامی که برای رسیدگی به جرائم سیاسی برپا شده عمل می‌کنند.[۴]

از سال ۱۳۴۲ بخش‌هایی تخصصی تشکیل و چارت سازمانی آن توسعه یافت، به‌طوری‌که از ۵۳۰۰ افسر تمام‌وقت و تعداد بسیار نامعلومی از خبرچینان پاره‌وقت تشکیل شد.[۵]

در سال ۱۹۷۴ روزنامه نیوزویک مدعی شد که تا حدود ۳ میلیون نفر از ایرانیان به نحوی به عنوان خبرچین با ساواک همکاری می‌کنند.[۴] ساواک هم‌چنین با تأسیس اداره کل ضد جاسوسی، به مبارزه با فعالیت‌های جاسوسی و نفوذی بیگانگان در ایران مشغول شد.[۶]

ساواک در سرکوبی عناصر ضد نظام سلطنتی فعالیت گسترده‌ای داشت. به‌طور مشخص اداره کل سوم ساواک،[۳] به عنوان عامل «شکنجه» و «قتل» عناصر ضدسلطنتی شناخته می‌شد.[۷][۸] چنان‌که بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۵، تعداد ۳۶۸ تن از چریک‌های مسلح ضد حکومت سلطنتی را در درگیری‌های مسلحانه به قتل رسانده و در بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ (پیش از سرنگونی حکومت شاهنشاهی) حدود ۱۰۰ زندانی سیاسی را به قتل رسانده‌بود.[۹]

محل استقرار ساواک

در ابتدا محل کار و استقرار دفاتر ستادی ساواک در ساختمانی در انتهای خیابان فیشرآباد بود.باگسترش تعداد کارمندان آن دو ساختمان چسبیده به هم در ابتدای خیابان فیشر آباد- تقاطع تخت جمشید(طالقانی کنون) نیز در اختیار ساواک قرار گرفت و دفتر مرکزی مدیران به آن منتقل شد.

اما وجود سازمان جاسوسی کشور در کنار پیاده روی یک خیابان این تشکیلات را بسیار آسیب پذیر می کرد و از سوی دیگر به آسانی موجب شناسائی ماموران آن می شد.به همین جهت چندماه پس از تشکیل ساواک ایجاد ساختمانی ویژه برای آنکه از هیچ طرفی مشرف نداشته باشد، در دستور کار دولت قرارگرفت و سرانجام پس از بررسی و مطالعه زمین های متفاوتی که متعلق به دولت بود، تصمیم گرفته شد تا تاسیسات ستادی ساواک در باغ مهران واقع در حوالی ضرابخانه سلطنت آباد(پاسداران فعلی) ساخته شود.

باغ مهران متعلق به دولت بود و در چند سال قبل بع هنگام تصویب لایحه مبارزه با مواد مخدر دولت این باغ را مبدل به درمانگاه معتادین کرده بود و کلیه کسانی که در ارتباط با مواد مخدر دستگیر می شدند را برای ترک و درمان به این باغ اعزام می کرد. اما بعد از آن که محل کلو.پ افسران امریکایی در خیابان توانیر ونک که از سوی دولت آمریکا به دولت ایران واگذار شده بود به عنوان بیمارستان و درمانگاه معتادان در نظرگرفته شد، باغ مهران برای ساختمان ادارات ستادی در اختیار ساواک قرار گرفت.

نقشه های ساختمان های ساواک در باغ مهران توسط کارشناسان آمریکایی انجام شد و برای حفاظت کامل آن و برای اینکه از خارج از محوطه باغ قابل کنترل نباشد کلیه ساختمان های آن به صورت یک تا دو طبقه ساخته شد .

در ساختمان جدید واقع در باغ مهران10 شعبه در نظر گرفته شده بود و هریک از شعب از نظر کار و ساختمان بندی با یکدیگر متفاوت بود.حتی افراد شاغل در ساختمان یکدیگر را به خوبی نمی شناخته و اکثرا ارتباط آنها از طریق مکاتبه و با اسامی مستعار انجام می شد.

در هر شعبه کارکنان اداری کارت های شناسایی متفاوت با رنگهای مختلف داشتند و علت انتخاب رنگ در کارت های شناسایی این بود که افراد مختلف با یکدیگر در تماس نباشند. به عنوان مثال کارکنانی که کارت سبزرنگ شعبه اول را داشتند، نمی توانستند به ساختمان شعبه دوم وارد شوند و یا کسانی که کارت سفید رنگ شعبه دوم را داشتند هرگز به شعبه دیگر راه نمی یافتند. [۱۰]

ساختار سازمانی

سازمان اطلاعات و امنیت کشور دارای چارت سازمانی زیل بوده است :[۱۱]

حوزه ریاست

که شامل1-دفتر ریاست ساواک 2-دفتر قائم مقام ساواک 3-صندوق ویژه 4-دفتر مشاوران رئیس ساواک 5-اداره کنترل 6-اداره بازرسی کل 7-دبیرخانه شورای امنیت ملی 8-اداره پیمانها(این اداره وظیفه انعقاد،پیگیری،اجرای تفاهم نامه ها فی مابین ساواک با سرویس های دیگر کشورهای مشترک المنافع و... را داشته است)9-هیئت بدوی تخلفات اداری کارکنان ساواک 10-اداره بودجه سری 11-اداره موتوری

- اداره کل یکم امور اداری یا اداره کل 100

این اداره کل عمدتا عهده دار وظیفه امور اداری و کارگزینی بوده و بیشترین وظایف آن در 1-اجرای امور اداری رئیس و قائم مقام ساواک2-بررسی سازمان و وظایف ساواک با نشر متخصصین و مسئولین مربوطه و نگهداری آنها 3-تهیه نشریات و فرمهای اداری و کنترل در رعایت اجرای آنها 4- امور تشریفات و تبلیغات 5-امور توزیع مکاتبات صادره و وارده 6-امور پرسنلی 7-امور مخابرات 8- پشتیبانی

این اداره کل دارای ادارات ذیل بوده است.

110یا دفتر - 111یا اداره یکم توزیع مراسلات 112یا اداره دوم کارگزینی 113یا اداره سوم مخابرات 114یا اداره چهارم طرح و برنامه 115یا اداره پنجم تشریفات 116یا اداره ششم کامپیوتر 117یاکمیته استخدام.

- اداره کل دوم جمع آوری اطلاعات خارجی یا اداره کل 200

این اداره کل عهده دار وظایف1- کسب و جمع اوری اخبار خارجی لازم برای حفظ امنیت کشور از طریق عملیات پنهانی2-اجرای وظیفه از طریق عملیات مستقیم(برون مرزی) و غیر مستقیم(نمایندگیها و مامورین) در کشور هدف، تحقیق از مسافرین قانونی و معاودین 3-تهیه و تامین اخبار و مدارک آشکار بر حسب درخواست ادارات ذینفع

عمده وظیفه اداره کل دوم کسب اطلاعات خارجی از طریق پایگاههای برون مرزی در کشورهای هدف با ایجاد شبکه های پنهانی و یا با استفاده از پوششهای سیاسی دیپلماتیک در نمایندگی های سیاسی، سفارتخانه ها، کنسولگریهای ایران در کشورهای خارجی بوده است.

این اداره کل دارای بخشهای ذیل بوده است

دفتر یا 210 -اداره شوروی و کشورهای همسو یا اداره 211 -اداره آفریقا یا اداره 212-اداره اروپای غربی یا اداره 213-اداره آمریکا و کانادا یا اداره 214-اداره اقیانوسیه وآسیا یا اداره 215-اداره خاورمیانه یا اداره 216- -وزارت امورخارجه و نمایندگی ها یا اداره 217 -ایستگاههای قانونی

- اداره کل سوم امنیت داخلی یا اداره کل 300

این اداره کل دارای بیشترین وظیفه و قدرت در داخل کشور بوده و همین امر باعث اشتهار و معروفیت آن شده است.

1- دفتر یا اداره310:

شامل دو بخش 1 و2 که وظیفه انجام امور پرسنلی-مالی و کارپردازی و نگهداری سوابق مربوطه- تهیه لیست نگهبانی و آمادگی و نظارت بر اجرای مقررات مربوطه- نظارت در اجرای مقررات حفاظتی و حضور و غیاب پرسنل-توزیع مراسلات- تقسیم کار و نظارت در اجرای وظایف نظافتگران و رانندگان سرویسهای اداره کل.

2-بخش مستقل بازجویی یا اداره301

مشاوره اداره کل در امور قضائی-همکاری با بخشهای اداره کل در تشکیل پرونده های قضائی-اجرای بازجوئیها و اقدامات قضائی-شرکت در کمیسیونها

3-اداره یکم عملیات و بررسی یا اداره 311

این اداره وظیفه تجسس، کشف،مراقبت و تعقیب فعالیتهای بر اندازی را عهده دار بوده و شامل بخشهای 311-احزاب و کمونیست که متشکل از دایره اول عملیات(شهر تهران) و دایره دوم عملیات(شهرستانها) 312-احزاب و گروههای افراطی سیاسی و براندازی که متشکل از دایره اول عملیات (احزاب و گروههای افراطی سیاسی) و دایره دوم عملیات(گروههای برانداز) و دایره سوم بررسی بوده است.313-اعراب، بلوچ و هدفهای جدید که متشکل از سه داریه عملیات و یک دایره بررسی بوده است. 314-اکراد که دارای دایره اقدام و دایره عملیات و داریه بررسی بوده است.315-تحقیقات و تبلیغات ضد مارکسیسم و تبادل اطلاعات که این بخش نیز متشکل از دایره اول بررسی نشریات و کتب کمونیستی- داریه دوم بررسی تبلیغات ضداخلالگری و دایره بررسی و انجام تبادل اطلاعات با سرویس های همکار بوده است. 316-اقدام این بخش از دو دایره تشکیل و وظیفه دریافت پرونده، بررسی ، استعلام و... بوده است.

4-اداره دوم عملیات و بررسی یا اداره 320

این اداره علاوه بر وظیفه اداره یکم وظیفه کسب خبر از فعالیتهای سیاسی طبقه آموزش دهنده و آموزش گیرنده و کارمندان وزارتخانه های علوم و آموزش و پرورش را عهده دار بوده است و شامل بخشهای321-آموزش عالی و دانشگاه تهران که دارای دایره اول عملیات و بررسی(وزارت علوم و آموزش عالی ، واحدهای تابعه دانشگاه تهران و مجامع دانشجویی ) دایره دوم عملیات و بررسی (دانشکده علوم تجربی دانشگاه تهران و دیگر موسسات وابسته که کار آنها به علوم تجربی ارتباط دارد)-دایره سوم عملیات و بررسی(دانشکده های نظری و موسسات تابعه که کار آنها با علوم نظری ارتباط دارد)322-بخش مراکز آموزشی مرکز به غیر از دانشگاه تهران که دارای دایره اول دانشگاهها و دانشکده ها- دایره دوم کانونهای آموزش عالی- دایره سوم کانونهای وابسته به وزارتخانه ها و سازمانها 323-بخش مراکز عالی آموزش شهرستانها که دارای دایره عملیات و بررسی(مناطق شمال و شرق) -دایره عملیات و بررسی(مناطق شمال غرب) -دایره عملیات و بررسی(مناطق مناطق غرب) -دایره عملیات و بررسی(مناطق جنوب و مرکز) -324-وزارت آموزش و پرورش که دارای دایره عملیات و بررسی(هنرجویان،اداری و آموزش محصلین و سایر آموزشهای مربوط به وزارت آموزش و پرورش) -دایره عملیات و بررسی(آموزش دوره متوسطه ، کادر اداری آموزش و محصلین وزارت آموزش و پرورش)-دایره عملیات و بررسی(کادر آموزش ابتدایی، کارمندان اداری وزارت آموزش و پرورش)

5-اداره سوم عملیات و بررسی یا اداره 330

این اداره نیز علاوه بر وظیفه اداره یکم وظیفه کسب خبر از ایرانیان خارج از کشور به منظور پی بردن به فعالیتهای مشکوک در زمینه مساعد فعالیتهای براندازی و کسب اطلاع در خصوص رفتار متقابل آنها با سازمانها خارجی دایر شده در کشورهای خارجی بوده که شامل بخشهای331-آلمان فدرال و کشورهای شرق اروپا که از یک دایره عملیات و یک دایره بررسی تشکیل می شده332-کشورهای اسکاندیناوی و غرب اروپا که از یک دایره عملیات و یک دایره بررسی تشکیل می شده333-آمریکا و کانادا که از یک دایره عملیات و یک دایره بررسی تشکیل می شده 334-آسیا، آفریقا و اقیانوسیه که از یک دایره عملیات و یک دایره بررسی تشکیل می شده.

6-اداره چهارم عملیات و بررسی یا اداره 340

این اداره وظیفه کسب خبر از طبقات مختلف و گروههای اجتماعی به منظور پی بردن به فعالیتهای مشکوک در زمینه براندازی و کسب اطلاع در خصوص رفتار متقابل افراد و سازمانهای اجتماعی و کسب خبر در امور مطبوعاتی و تبلیغاتی و همکاری با سازمانهای مسئول در جهت خط دهی -بررسی و انعکاس موارد اطلاعاتی به مبادی ذینفع برابر روشهای مصوبه- ارسال اخبار و اطلاعات مورد لزوم که شامل بخشهای 341حزب رستاخیز و انجمنهای ملی که شامل دایره حزب رستاخیز مرکزی-دایره دوم حزب رستاخیز شهرستانها- دایره سوم انجمنهای منتخب ملی و مجلسین 342-وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی و حساس ملی که متشکل از دایره اول عملیات و بررسی سازمانهای سیاسی و اجتماعی- دایره دوم عملیات و بررسی سازمانهای اقتصادی - دایره سوم عملیات و بررسی اعزام مامورین به سازمانها 343 امور کارگری و اصناف که متشکل از دایره عملیات و بررسی کارگران مرکز-دایره عملیات و بررسی وزارت کار و امور اجتماعی، امور کارگری وزارت بهداری و بهزیستی و بانکها-دایره عملیات و بررسی اصناف و کارفرمایان.344-روحانیون،جوامع و اقلیتهای مذهبی که متشکل از دایره عملیات و بررسی اوقاف و مجامع اسلامی-دایره عملیات و بررسی فرق و اقلیتهای مذهبی-دایره عملیات و بررسی موسسات اجتماعی 345-امور کشاورزی، دامپروری و عشایری که متشکل از دایره عملیات و بررسی کشاورزی و دامپروری -دایره عملیات و بررسی عشایر 346-مطبوعات و تبلیغات که متشکل از دایره عملیات و بررسی وزارت اطلاعات و جهانگردی،خبرنگاران،جراید و کتب-دایره عملیات و بررسی وزارت فرهنگ وهنر، رادیو و تلویزیون و کانونهای تبلیغاتی 347-نارضایتیهای عمومی و مسائل اجتماعی و اقتصادی که متشکل از دایره بررسی امور اقتصادی -دایره بررسی اجتماعی بوده است.

7-اداره پنجم پشتیانی عملیاتی یا اداره 350

این اداره وظیفه پشتیبانی عملیاتی و اطلاعاتی و هدایت و هماهنگی اداری و آموزشی اداره کل در تخصصهای مربوطه را انجام میداده و همچنین بازرسی و ارزیابی واحدهای امنیت داخلی ستاد و صحنه(سازمانها و نمایندگیها) را عهده دار بوده و شامل بخش های351-دکترین و اموزش که متشکل ازدایره اول دکترین و دایره دوم اموزش بوده است352-سانسور که مشتکل از دایره های عملیات-بررسی- ترجمه بوده است353-پشتیبانی فنی که شامل دایره اول اطلاعاتی -عملیاتی و دایره دوم پشتیبانی فنی354-بازرسی355-پشتیبانی و آمادگی

8-اداره ششم بایگانی یا اداره 360

این بخش وظیفه تنظیم، نگهداری و تصویب فیش ،مراجعه به فیش،تشکیل پروندهای انفرادی و موضوعی بوده که متشکل از بخش های 361-فیش و تشکیل پرونده 362-بایگانی که متشکل از دایره اول انفرادی-دایره دوم موضوعی-دایره میکروفیلم بوده است363-بررسی و تطبیق مشخصات 364-تصفیه پرونده بوده است.

9-اداره هفتم عملیات و بررسی یا اداره 370

این اداره ضمن انجام وظایف اداره یکم وظیفه کسب خبر از بین کادر شاغل و بازنشسته نیروهای انتظامی و افراد اخراجی و مستعفی ساواک و انجام امور مربوط به اسلحه و مهمات را برعهده داشته و متشکل از بخش های371-نیروی زمینی شاهنشاهی و سپاهیان دانش که متشکل از دایره عملیات و بررسی افسران،درجه داران و سربازان و سپاهیان دانش- داریهافسران و درجه داران بازنشسته، مستعفی،اخراجی و فراری 372-نیروی هوایی و دریایی و اهداف وابسته که متشکل از دایره عملیات و بررسی نیروی هوایی و دریایی- داریه عملیات و بررسی سازمان هواپیمایی کشوری،هواپیمایی ملی ایران،سازمان هواشناسی و ایر تاکسی373-شهربانی و زاندار مری و اسلحه قاچاق که متشکل از دایره عملیات و بررسی ژاندارمری-دایره عملیات و بررسی شهربانی-دایره عملیات و بررسی اسلحه قاچاق 374-گارد شاهنشاهی،وزارت جنگ و دیگر اهداف نظامی که متشکل ازدایره عملیات و بررسی ستاد بزرگ ارتشتاران و وزارت جنگ -دایره عملیات و بررسی سازمان صنایع نظامی-دایره عملیات و بررسی گارد شاهنشاهی،سازمان دفاع غیر نظامی،کارمندان اخراجی و مستعفی ساواک،شورای امنیت ملی،شورای آمادگی ملی و مستشاران خارجی بوده است.

9-کمیته مشترک ضد خرابکاری [۱]

علت اصلی به وجود امدن کمیته مشترک ضد خرابکاری که متشکل از ساواک و شهربانی بود اقدامات مسلحانه گروههایی مخالف بود که پس از وقایع سال 1349 ساواک کمیته ویژه ای از نیروهای امنیت داخلی را برای پیگیری مسئله ایجاد و در نهایت با نظر مساعد شاه و فرمان وی کمیته مشترک تاسیس شد . این کمیته به ریاست شهربانی فعالیت خود را با ادغام سایر کمیته های متشکله در اداره کل امنیت داخلی و ارایه سرنخ های اطلاعاتی فعالیت نمود. این کمیته دارای واحد های اطلاعاتی که متشکل از دایره بازجویی-بهره برداری- بررسی و هماهنگی اطلاعاتی- واحد دوم اجرایی که دارای دایره های اسلحه و مهمات- موتور پل-تجسس،شناسائی،دستگیری و بازرسی-فنی و تعقیب و مراقبت-مخابرات- واحد سوم پشتیبانی که دارای داریه های زندان-تدارکات-دفتر و انتظامات بوده است.

- اداره کل چهارم حفاظت یا اداره کل 400

این اداره کل عهده دار حفاظت از اطلاعات ساواک که شامل اسناد- کارمندان- تهیه پوشش و مدارک مستعار برای کارمندان و ماموریتها- تهیه طرح های حفاظتی در عملیاتهای اطلاعاتی-آموزش اصول حفاظتی - مقابله با نفوذ سرویس های حریف به سازمان از طریق استخدام کارمندان ساواک- حفاظت و عادی سازی ساختمانهای اصلی و فرعی و خانه ها امن ساواک -حفاظت فیزیکی از اختمنان های حساس و مراکز شنود مستقر در شهرستانهاو...... و همچنین عهده دار حفاظت از دوایر ،وزارتخانه ها،موسسات دولتی شامل اجرای طرح های حفاظتی اماکن-اسناد-پرسنل-کنترل اجرای مواد آئین نامه مقررات حفاظت آنها در مقابل بیگانگان و همچنین درجه بندی حفاظتی ادارات و وزارتخانه ها برای تصویب در هیئت دولت را دارابوده که متشکل از بخشهای زیر بوده است:

401یا دفتر

402 بخش مستقل بایگانی 403 بخش مستقل دربار 404 بخش مستقل دکترین و آموزش 405 بخش مستقل عملیات ویژه 406

411 اداره یکم حفاظت ساواک

412اداره دوم حفاظت سازمانها دولتی و حساس ملی

413 اداره سوم پاسداران

414 اداره چهارم کیهان

415 اداره پنجم بازداشتگاهها

416اداره ششم پشتیبانی حفاظتی

- اداره کل پنجم فنی یا اداره کل 500

این اداره کل وظایف پشتیبانی فنی و عملیاتی از ماموریتهای ادارات کل ساواک و آماده نگهداشتن و بکارانداختن وسائل فنی- بکاربردن فنونی همچون انواع مراقبتهای سمعی ،سویابی،عکاسی،فیلمبرداری،امورچاپ و هنری،گراورسازی،کلیشه سازی،تهیه اسناد و پوشش ماموریت صحنه،تشخیص اصالت اسناد،رفع احتیاجات مکانیکی و الکترونیکی و شیمیایی در عملیات های ضدجاسوسی- تعمیر وسائل فنی-تهیه برنامه آموزشی فنی و عملیاتی-نصب و برقراری دستگاههای فنی و وسائل مخابراتی در کل ماموریتهای داخل و خارج از کشور-تعقیب ومراقبت و ورود به پنهان و ربایش -تهیه طرح های فنی و عملیاتی- پیش بینی و برآورد هزینه طرح های مصوبه- نظارت فنی در خرید وسائل فنی- پیش بینی عملیات فنی ساواک برای سالهای آتی- تدوین دستورات فنی برای ساواک- نظارت بر حسن اجرای عملیات فنی- بررسی وپژوهش دائم در تحولات و تکامل وسائل فنی و عملیاتی-بازرسی و کنترل پرسنل و وسایل فنی که دارای بخش های زیر بوده است.

501 دفتر

502 -بخش مستقل پژوهشهای فنی 503 -بخش مستقل تدارکات 504-پایگاه ویژه

511 اداره یکم فنی

512 اداره دوم فنی

513 اداره سوم عملیات تعقیب و مراقبت

514 اداره چهام شنود

- اداره کل ششم مالی یا اداره کل 600

این اداره عهده دار انجام وظایف مالی و حسابداری و بودجه علنی و غیر سری ساواک بر عهده داشته است

- اداره کل هفتم بررسی و تحلیل اطلاعات خارجی یا اداره کل 700

این اداره رابطه مستقیم با اداره کل دوم جمع آوری اطلاعات خارجی را داشته بطوریکه اطلاعات مکتسبه از آن اداره بررسی و تعیین هدفهای اطلاعاتی و تهیه طرح ها و نیازمندیهای اطلاعاتی بر مبنای سیاست عالیه کشور- دریافت هرگونه اخبار خارجی لازم مفید برای حفاظت امنیت کشور از کلیه منابع و عوامل آشکار-پرورش اخبار خارجی دریافتی از کلیه منابع- بررسی اطلاعات حاصله تهیه گزارش اطلاعاتی- استفاده از گزارشات اطلاعاتی و ارسال آنها به مقامات و مراجع ذینفع بوده و از بخشهای زیر تشکیل می شده

701دفتر

702بخش مستقل ارتباطات خارجی703 بخش مستقل پیمان سنتو

711 اداره یکم اخبار جاریه که شامل بخشهای 1-خاورمیانه2-خلیج فارس3-اکراد

712اداره دوم اخبار جاریه که شامل بخشهای 1-آسیای مرکزی2-آفریقا3-اروپا و آمریکا

713 اداره سوم بررسی موضوعات شامل بخش های 1-نظامی2-اقتصادی3-سیاسی و حقوقی4-کمونیزم

714 اداره چهارم بهره برداری از منابع اشکار که شامل بخش های 1-شنود2-انتخاب و ترجمه که دارای یک دایره به نام دایره تهیه بولتن روزانه بوده است

715اداره پنجم بایگانی که شامل بخشهای1-فیش2-بایگانی

- اداره کل هشتم ضد جاسوسی یا اداره کل800

این اداره کل یکی از مهمترین ادارات کل در سازمان اطلاعات و امنیت کشور محسوب شده و عمده وظیفه آن عملیات ضدجاسوسی و مقابله با اقدامات عوامل خارجی در مرکز یا مناطق دیگر ایران که هدف برخی از کشورها بوده و وظایف آن شامل شناسائی بیگانگان و کنترل فعالیتهای آنها-شناسائی موسسات و سازمانهای قانونی و غیر قانونی بیگانه و کنترل فعالیت آنها-تعیین و تشخیص هدفها و نقشه های بیگانگان در ایران و روش کار آنها به منظور رسیدن به این هدفها- کشف شبکه های جاسوسی و اقدامات تدافعی و تهاجمی به منظور خنثی کردن فعالیتهای مزبور-کشف فعالیتهای مضره و غیر قانونی بیگانگان مقیم ایران و خنثی نمودن آنها- دستگیری و بازجویی به منظور تشکیل پرونده مقدماتی جاسوسان و عمال و ایادی بیگانگان و ارسال آن به مقامات قضائی - کنترل سفارتخانه ها و دیپلماتهای مستقر در آن - مقابله با ایجاد شبکه های جمع آوری اخبار طرح ریزی شده از وی سفارتخانه ها و...که دارای بخشهای زیر بوده است:

801 دفتر

802 شعبه مستقل قضائی

803بخش مستقل مترجمین

804بخش مستقل فیش و بایگانی

805بخش تحقفیق

811 اداره یکم کنترل بیگانگان شامل بخشهای1-امور معاودین،مهاجرین،پناهندگان،متجاوزان،ایرانیان2-امور بیگانگان مقیم ایران3-کنترل فرودگاهها و مرزها-شعبه اول کنترل موسسات بیگانه- شعبه دوم کارت تردد

812اداره دوم عملیات و بررسی شوروی و اقمار که شامل بخشهای1-عملیات کشورهای شوروری2-عملیات کشورهای شوروری3-بررسی

813 اداره سوم عملیات و بررسی کشورهای عربی و همجوار که شامل بخشهای 1-عملیات کشورهای عربی2-سایر کشورهای جهان

- اداره کل نهم تحقیق و بررسی یا اداره کل 900

این اداره کل وظیفه اجرای هرگونه تحقیق - بررسی سوابق و یا کسب اطلاعات لازم درباره تحقیق و صلاحیت استخدام در ساواک- تحقیق و صلاحیت استخدام یا ادامه خدمت در سازمانهای حساسس دولتی و ملی- تحقیق درباره اشخاص و مظنونین- کسب اطلاعات متفرقه-اجرای تحقیقات و بررسیها درباره افراد-پرسنل سازمانها و کسب اطلاعات متفرقه لازم صرفا بنا به درخواست مقامات مسئول در حدود خواسته شده که لازم است ذکر شود این اداره صلاحیت بررسی موارد موضوعی را نداشته صرفا در حدود بررسی صلاحیتی عمومی و امنیتی افراد فعالیت می نموده است.

- اداره کل دهم آموزش یا اداره کل 1000

این اداره وظیفه برنامه ریزی و برگزاری کلاسهای آموزشی برای کارمندان جدید الورود ویا ارتقا سطح علمی کارکنان ادارات کل اعم از برگزاری کلاسهای آموزش زبان خارجی- خط شناسی- بازجویی- بررسی اطلاعات و تهیه گزارش-مخابرات- حفاظت- تعقیب و مراقبت -هدایت منابع- استخدام منابع و... را برعهده داشته که با توجه به تخصصی تر شدن وظایف ساواک دانشکده ساواک تاسیس و اقدام به جذب دانشجو وتربیت افسران اطلاعاتی را برعهده داشته است.

برخی از آموزشهای ارایه شده توسط اساتید و سروریس های اطلاعاتی خارجی[۱۲]

  • جمع آوری اطلاعات و امور عملیات پنهانی (مستقیم)- سرویس اسرائیل
  • نحوه اداره پایگاههای برون مرزی و نحوه کار رهبران عملیات صحنه - سرویس اسرائیل
  • طرز کار و نحوه توجیه و بهره کشی- نحوه بایگانی و نگهداری پرونده های مامورین- توسط آقای رون معاون اداره جمع آوری سرویس اسرائیل
  • عکسبرداری پنهانی - توسط رئیس اداره فنی سرویس اطلاعاتی اسرائیل
  • ایجاد مخفیگاه وسایل عملیاتی - توسط رییس اداره فنی سرویس اسراییل
  • آدرسهای پوششی - توسط آقای جانی رییس اداره جمع آوری آدرسهای پوششی در اسرائیل سرویس اسرائیل
  • اطلاعات عملیاتی در فعاالیتهای جمع آوری پنهانی- آقای اسحق رئیس اداره آموزش سرویس اسرائیل
  • دوره خط شناسی - سرویس اسرائیل
  • جمع آوری اخبار پنهانی از طریق کشور ثالث - سرویس اسرائیل
  • اطلاعات و ضد اطلاعات(تحقیق- تعقیب و مراقبت- وظیفه ساواک- طبقه بندی اطلاعات- منابع اطلاعات- ضدجاسوسی- مشاهده و توصسف- بازپرسی- بازرسی و جستجوی مکان) - توسط آقای کلی از کشور آمریکا
  • اطلاعات و ضد جاسوسی (حفاظت- پوشش- مواصلات مخفیانه- مراقبت- کنترلخای حفاظتی-بازرسی بدنی- بازپرسی- تماس با مامور استخدام افراد- طرز اداره کردن مامور- هدفهای ضدجاسوسی- احزاب کمونیست- طرز کار مامورین اطلاعاتی شوروی- رخنه احزاب کمونیست- سازمان دادن مخفیانه- عمال دوبل- انواع قفل ها) توسط سرویس اطلاعاتی انگلستان
  • پرورش استاد و نحوه تدریس- آقایان تاد و اندرائنیک
  • بررسی و تهیه گزارش - سروبس اسرائیل
  • ضدجاسوسی- سرویس انگلستان
  • نبرد پنهانی و جنگ روانی- ضد کمونیزم- سابوتاژ- تعقیب و مراقبت- سرویس انگلستان
  • ضد کمونیزم- آقای جودو منتیست از سرویس آمریکا
  • اطلاعات و ضد اطلاعات- سرویس اسرائیل
  • اطلاعات مثبت- سرویس امریکا
  • اطلاعات و ضد اطلاعات - سرویس آلمان غربی
  • اطلاعات و ضد اطلاعات- سرویس انگلستان
  • تعقیب و مراقبت- آقایان پنیر و بنین از سرویس اسرائیل
  • اسلحه شناسی- سرویس آمریکا
  • شناسائی مدارک - سرویس انگلستان

- اداره کل یازدهم بهداری یا اداره کل 1100

این اداره کل وظیفه بهداشت و درمان افسران عملیاتی ساواک و همچنین بررسی سلامتی دوره ای کارمندان را برعهده داشته است

ساواک تهران یا 20 ه

تا مدتها پس از تشکیل ساواک، ساواک تهران 9 ساواک دیگر را تحت مدیریت داشته که عبارت بودند از ساواکهای ورامین- شهرری- شمیران- دماوند-کرج-بلوار- امیریه- امجدیه-بازار که چهار ساواک اخیر که در مناطق مختلف شهر تهران فعالیت می کردند تحت عنوان ساواک شمال غرب- ساواک شمال شرق هم معروف بودند.پس از مدتی ساواکهای دماوند و ورامین از حوزه استحفاظی ساواک تهران خارج شده و تحت مدیریت ساواک سمنان قرارگرفتند، ساواکهای چهارگانه سطح شهر تهران هم منحل شده و در ساواک مرکزی تهران دفاتری برای کنترل این مناطق تشکیل شد.

ساواک تهران در خیابان میکده(دهکده کنونی) در بلوار کشاورز بوده است[۱۳]

ساواکهای استانها و شهرستانها دارای ساختار زیر بودند:

رئیس

معاون

دفتر

شعبه امنیت که دارای بخشهای فعالیتهای پنهانی -کشف و گزارش نارضایتیها

شعبه حفاظت

شعبه فنی

شعبه تحقیق

شعبه برون مرزی(برای ساواکهای استانهای مرزی)

شعبه ضد جاسوسی(برای ساواکهای استانهای مرزی و بعضی از ساواکها مثل شیراز)

البته در تمامی این ساواکها دو یا سه رهبر عملیات برای فعالیتهای جمع آوری پنهان حضور داشتند.

ساواک استانها

ساواک تعداد26 ساواک در سراسر کشور دفتر تاسیس و فعالیت می نموده است

1ه ساواک گیلان

2ه ساواک مازندران

3ه ساواک آذربایجان شرقی

4ه ساواک آذربایجان غربی

5ه ساواک کرمانشاه

6ه ساواک خوزستان

7ه ساواک فارس

8ه ساواک کرمان

9ه ساواک خراسان

10ه ساواک اصفهان

11ه ساواک سیستان و بلوچستان

12ه ساواک کردستان

13ه ساواک همدان

14ه ساواک سمنان

15ه ساواک لرستان

16ه ساواک بوشهر

17ه ساواک هرمزگان

18ه ساواک کهگیلویه و بویراحمد

19ه ساواک چهارمحال و بختیاری

21ه ساواک قم

22ه ساواک اراک

23ه ساواک قزوین

24ه ساواک ایلام

25ه ساواک زنجان

26ه ساواک یزد

نمایندگیهای خارج از کشور

ساواک دارای تعداد42 نمایندگی در خارج از کشور برای فعالیتهای اطلاعاتی خود داشته است[۱۴]

بودجه

بودجه ساواک به‌طور رسمی از طرف دولت در سال‌های ۱۹۷۳–۱۹۷۲ بالغ بر ۹٫۱۷ میلیارد ریال (برابر ۲۵۵ میلیون دلار) و در سال ۱۹۷۴–۱۹۷۳ بالغ بر ۲۲ میلیارد ریال (برابر با ۳۱۰ میلیون دلار) اعلام شد

نشریات اطلاعاتی-خبررسانی داخلی ساواک

ساواک برای تغذیه اطلاعاتی- خبری و جهت دهی فکری- سیاسی کارکنان خود در رده های مختلف نشریات داخلی و محرمانه متعددی چاپ و در اختیار آنها قرار می داده که عمده ترین نشریات داخلی آن می توان به نشریه امنیت داخلی و آگاهی نامه اشاره نمود.

نشریه امنیت داخلی به صورت ماهانه چاپ شده و از تولیدات بخش دکترین و آموزش ساواک بوده است. البته بررسی و تحلیل های خبری هم در هر 15 روز یکبار برای اطلاع رسانی کارمندئان نیز توسط بخشهای مختلف سساواک تهیه و نشر می شده است.

رؤسا و کادرها و افسران ساواک

رؤسا

درجه‌های نظامی رؤسا مربوط به آغاز تصدی‌شان می‌باشد.

قائم‌مقام‌ ها

مدیران ارشد ساواک

  • پرویز ثابتی، واپسین رئیس ادارهٔ سوم ساواک بود. حسین‌زاده و عضدی از دیگر مدیران ارشد اداره سوم ساواک از سال ۱۳۵۲ تا انقلاب ایران بودند.[۱۵] احمد فراستی از رهبران عملیاتی اداره سوم ساواک بود.[۲]
  • سرلشکر علی معتضد، رئیس اطلاعات خارجی ساواک[۶]
  • سرتیپ منوچهر هاشمی ریاست اداره کل هشتم ساواک (ضدجاسوسی)
  • مرتضی موسوی، از سال ۱۳۵۲ تا انقلاب ایران، ریاست اداره سوم عملیات اداره کل ضدجاسوسی ساواک[۶]

افسران آموزش دیده ساواک

  • اسمعیل ناهید معاون اداره کل دوم
  • هوشنگ شیخ الا سلامی رییس اداره برون مرزی
  • عبدالجلیل آرمان رییس بخش 233
  • هادی امامی رییس بخش برونمرزی ساواک کردستان
  • بهرام حمزه لو کارمند ساواک تهران
  • احمد منصوری از ساواک تهران
  • محمد مرتاضی تهرانی از ساواک تهران
  • پرویز بهمن فرزاد از اداره یکم امنیت داخلی
  • عزیزاله مقدری از اداره یکم امنیت داخلی
  • هوشنگ وزیری از اداره یکم امنیت داخلی
  • حسن شهسواری مقدم از اداره یکم امنیت داخلی
  • محسن تابش از اداره یکم امنیت داخلی
  • داود رحمانیان از اداره یکم امنیت داخلی
  • مهدی یوسفی از اداره یکم امنیت داخلی
  • منوچهر فدائیان از اداره یکم امنیت داخلی
  • محمدرضا فدائی قمی از اداره یکم امنیت داخلی
  • کرامت اله شباب از ساواک تهران

اقدامات برون مرزی

همکاری با سرویس‌های غربی

سازمان سیا، اطلاعاتی دربارهٔ کشورهای شوروی، افغانستان، کشورهای عربی و دیگر کشورها در اختیار ساواک قرار می‌داد. ساواک هم اطلاعاتی دربارهٔ مسائل منطقه‌ای، حزب توده، چریکی‌ها، و دیگر سازمان‌های سیاسی ایرانی، در اختیار سیا قرار می‌داد.[۱۶] در ۱ فروردین ۱۳۵۶ خورشیدی شبکه اول تلویزیون سراسری آلمان غربی در یک برنامه مستند ۱۲ دقیقه‌ای دربارهٔ فعالیت مأموران ساواک در آلمان و همکاری گسترده سازمان‌های اطلاعاتی دو کشور توضیح داد.[۱۷]

نظارت بر ناراضیان ایرانی خارج از کشور

اسناد ربوده شده از سفارت ایران در ژنو در سال ۱۹۷۵ آشکار کرد که این سفارت‌خانه به عنوان ستاد مرکزی فعالیت‌های ساواک در اروپا فعالیت می‌کند. به دنبال افشای این اسناد دولت سوییس، احمد ملک مهدوی، دبیر اول سفارت ایران را با ادعای عضویت در ساواک و سرپرستی آن در اروپا از خاک آن کشور اخراج کرد.[۴]

عملیات‌های برجسته

  • ترور سپهبد تیمور بختیار، اولین رئیس ساواک، در استان دیاله عراق.[۱۸]
  • کمک به سرکوب رویداد سیاهکل، در بهمن سال ۱۳۴۹ خورشیدی.
  • حمله به خانه‌های تیمی سازمان مجاهدین خلق و دستگیری بنیان‌گذاران و اکثریت کادرهای آن در شهریور ۱۳۵۰ خورشیدی.
  • حمله به پایگاه‌های چریک‌های فدایی خلق در ۲۶ اردیبهشت و ۲۸ اردیبهشت ۱۳۵۵ خورشیدی.[۱۹]
  • شناسائی و دستگیری احمد مقرّبی یکی از افسران عالیرتبه ارتش شاهنشاهی در تاریخ ۴ دی ماه ۱۳۵۶ توسط اداره کل هشتم ضدجاسوسی ساواک به جرم جاسوسی برای اتحاد جماهیر شوروی دستگیر و پس از محاکمه اعدام گردید. وی به مدت ۳۰ سال برای کاگ‌ب خدمت می‌کرد و ۱۱ سال بطور مستمر با اسم رمز «مرد» با سفارت شوروی در تهران در ارتباط بود.(روز چهارم دي 1356 سرلشكر مقربي كه در دادگاه بدوي و تجديد نظر نظامي به جرم جاسوسي براي بيگانگان به اعدام محكوم شده بود تيرباران شد.احمد مقربي فرزند حسن در سال 1300 در تهران متولد شد. پس از طي تحصيلات ابتدايي و متوسطه وارد دانشكده افسري گرديد و با درجه ستوان سومي فارغ‌التحصيل شد. نامبرده همچنين دوره‌هاي متعددآموزش نظامي من‌جمله، دوره مقدماتي و عالي مهندسي، دوره فرماندهي و ستاد در امريكا، دوره پدافند عالي از آمريكا و دانشگاه جنگ را گذرانيد و از سال 1327 وارد خدمت در ارتش شد و مشاغلي از جمله عضو نهضت مقاومت ملي، عضو انجمن جغرافيا و مهندسين امريكا، معاون اداره پنجم و رئيس ركن پنجم ستاد ارتش را بر عهده داشت. طبق اسناد ساواك، مقربي پس از انحلال حزب توده و دستگيري اكثر افراد وابسته به حزب مدت هفت ماه بازداشت گرديده ولي به علت فقدان مدارك لازم آزاد مي‌گردد ولي مجدداً در سال 1344 روسها با توجه به موقعيت وي و دسترسي اطلاعاتي‌اش به نامبرده نزديك شده و با تهديد و افشاء ارتباط وي با يك سرهنگ فراري، او را وادار به همكاري مي‌كنند. مشاراليه حدود 11 سال با سفارت شوروي سابق در تماس بود و اطلاعات مهمي را درباره حكومت پهلوي در اختيار روسها گذاشت.در آذرماه 1356 در مطبوعات و رسانه‌هاي رسمي و نيمه‌رسمي ايران اعلام شد كه يك شبكة جاسوسي كا.گ.ب در ايران كشف شد و «سرلشكر مقربي» دستگير و محاكمه گرديد، با فاصلة زماني اندك،‌ اعلام شد كه يكي از مقامات وزارت آموزش وپرورش به نام «علي‌نقي رباني» نيز به همان اتهام دستگير شد و مورد محاكمه قرار گرفت. در چهارم دي‌ماه 1356 مطبوعات رژيم اعلام كردند كه «... حكم دادگاه براي سرلشكر احمد مقربي، كه به موجب رأي صادره از دادگاه تجديد نظر به اعدام محكوم گرديده بود، در بامداد امروز اجرا گرديد. سرلشكر مقربي، به جرم جاسوسي و دادن اسرار نظامي ايران به عمال بيگانه، در دادگاه نظامي محكوم به اعدام شده بود.» «رباني» نيز، پس از تأييد حكم اعدام وي در دادگاه تجديد نظر نظامي در 25 دي ماه 56، اعدام شد.نحوة كشف ارتباط سرشكر مقربي، كه از بزرگ‌ترين پيروزي‌هاي ضد‌جاسوسي به شمار مي‌رفت و كارايي بالاي ادارة هشتم ساواك را نمايان ساخت، همواره براي مقامات روس حالت معما داشته است. كوزيچكين در مورد سوابق مقربي مي‌نويسد كه وي«سي‌ سال از عمال كا.گ. ب بود. از زماني كه افسري جوان بود، در سال 1945 [= 1324 خورشيدي] به خدمت اين سازمان درآمد. او بهترين عامل رزيدنسي به حساب مي‌آمد و اطلاعات محرمانه‌اي را كه واقعاً براي اتحاد شوروي حايز اهميت بود، در اختيار ما مي‌گذاشت در طي سالها ترقي بسيار كرد و مسئول خريد اسلحه از امريكا و ديگر كشورهاي غربي شد. ديگر جانشيني براي او يافت نمي‌شد؛ به اين علت بديهي است كه مقربي تنها عامل رزيدنسي بود كه مي‌توانست اطلاعات مهمي عرضه بدارد. ديگران با او قابل مقايسه نبودند و عده‌شان هم بسيار اندك بود. با از دست رفتن مقربي، در رزيدنسي يك خلأ اطلاعاتي پيدا شد؛ اضافه بر اينها، او عملاً همه‌ افسران PI [= جاسوس سياسي Political Intelligence] را كه در زمانهاي مختلف و در آن دوران طولاني همكاري با او كار كرده بودند، مي‌شناخت»)[۲]

اتهام‌ها

سید روح‌الله خمینی در خودروی کرایه‌ای در حال عزیمت به مجلس درس (این تصویر مدت‌ها به اشتباه به دستگیری توسط ساواک نسبت داده می‌شد)
ابزار کشیدن ناخن که گفته‌می‌شد توسط بازجویان ساواک مورد استفاده قرار می‌گرفته.

این سازمان به ویژه در سال‌های دهه ۱۳۵۰ و قبل از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، «نفرت‌انگیزترین و مخوف‌ترین» نهاد حکومتی در بین مردم به‌شمار می‌آمد.[۷] با این وجود، به گفته بسیاری از زندانیان سیاسی سابق، ساواک به «حوزه خصوصی افراد و خانواده‌هایشان» وارد نمی‌شد.[۲۰]

شکنجه

زندانیان ساواک و سازمان‌های مدافع حقوق بشر، بارها بازجویان ساواک را به استفاده از فشار و خشونت با استفاده از تکنیک‌های شکنجه‌کردن متهم می‌کردند. برخی از شکنجه‌هایی که ساواک به اعمال آن متهم است، شامل شلاق‌زدن و کتک زدن و در موارد مرتبط با چریک‌های مسلح، وارد آوردن شوک الکتریکی، داخل نمودن خرده‌شیشه یا آب جوش در مقعد، بستن وزنه‌های سنگین به بیضه و کندن و کشیدن دندان و ناخن برای اعتراف و کسب اطلاعات از چریک‌های مسلح می‌شد.[۲۱]

مرگ صمد بهرنگی

صمد بهرنگی در شهریور ۱۳۴۷، در منطقه خدا آفرین در یک حادثه هنگام شنا در رود ارس غرق شد. تا مدت‌ها به اشتباه گمان می‌رفت که او توسط ساواک به قتل رسیده‌است. جلال آل احمد از جمله کسانی بود که در تثبیت این نکته که «او نه در یک حادثه، بلکه توسط ساواک به قتل رسیده»، نقشی پررنگی داشت.[۲۲]

مرگ غلامرضا تختی

غلامرضا تختی در ۱۷ دی ۱۳۴۶ در هتل آتلانتیک تهران، به خاطر اختلافات خانوادگی با همسرش، خودکشی کرد.[۲۳] با این وجود عده‌ای از جمله جلال آل احمد، ساواک را متهم می‌کردند که تختی را به دلیل محبوبیت زیاد و عدم وفاداری به نظام وقت ایران به قتل رسانده است.

بهایی‌ستیزی

به ادعای دنیس مک‌ایون و حامد الگار، ساواک با میدان دادن به انجمن تبلیغات اسلامی در «بهایی ستیزی» همدست بود.[۲۴][۲۵]

آتش‌سوزی سینما رکس آبادان

در آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در شب ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، صدها نفر کشته‌شدند.[۲۶] انقلابیون، ساواک را متهم کردند و سید روح‌الله خمینی واقعه سینما رکس را «شاهکار بزرگ شاه برای بدنام کردن انقلاب» خواند.[۲۷]

پس از پیروزی انقلاب، شواهدی از سوی حسین تکبلی‌زاده، متهم ردیف اول واقعه ارائه شد که نشان می‌داد، آتش‌سوزی سینما رکس کار دولتِ وقت و ساواک نبوده‌است.[۲۸]

سرانجام

شهادت یک زن مجاهد، علیه فریدون توانگری، مشهور به آرش
عکسی از بهمن نادری‌پور، مشهور به تهرانی، ایستاده در دادگاه انقلاب

با اوج‌گیری ناآرامیهای قبل از انقلاب در ایران، بختیار که تازه نخست وزیر شده بوده در یکی از اولین اقدامات دستور انحلال ساواک را داد و رئیس پیشین ساواک تیمسار نصیری که در آن زمان سفیر ایران در پاکستان بود به ایران فراخوانده شد و به زندان افتاد، که این اقدامات نتیجه‌ای در برنداشت. با پیروزی انقلاب، نصیری دادگاهی شد و در نهایت دادگاه انقلاب رای به اعدام وی داد. اما با این حال آنان به همراه بسیاری از اعضای رده‌های میانی و پایینی سابق ساواک در تشکیل وزارت اطلاعات و سازماندهی آن با جمهوری اسلامی همکاری کردند.[۲۹]

عوامل نفوذی ساواک

درپی سقوط حکومت پهلوی و افشا شدن بایگانی محرمانه ساواک، اتحادیه کمونیست‌های ایران، در دی‌ماه ۱۳۵۸، فهرستی بالغ بر ۸۰۰۰ نفر از افسران، کارمندان، اعضا و همکاران ساواک را به همراه مشخصات کامل و اسامی رمزشان را منتشر کرد.
اعترافات بهمن نادری پور، بازجوی سازمان مشترک ضد خرابکاری با نام مستعار تهرانی

شکنجه‌گران کمیته مشترک ضدخرابکاری

همکاران ساواک

جستارهای وابسته

نگارخانه

پانویس

  1. ساواک: نگاهبان شاه بسیج‌کننده مخالفان؟، بی‌بی‌سی فارسی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ برنامه پرگار- بخش اول: ساواک، بی‌بی‌سی فارسی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ قساوت ساواک و تیشه چریک‌ها و تحصیلکردگان به ریشه کشور، بی‌بی‌سی فارسی
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ فرد هالیدی. ایران: دیکتاتوری و توسعه. ترجمهٔ علی طلوع و محسن یلفانی. تهران: علم، ۱۳۵۸. 
  5. Iran Between Two Revolutions by Ervand Abrahamian, p.۴۳۷
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ از نگاه ساواک: گروه‌های چپ و ارتباط با اتحاد جماهیر شوروی، بی‌بی‌سی فارسی
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ SAVAK: "Like the CIA" at Time.com
  8. اداره اطلاعات (در ایران)، دانشنامه بریتانیکا بازیابی در ۲ ژوئیه ۲۰۰۸ میلادی
  9. Abrahamian, Ervand, Tortured Confessions, University of California Press, 1999 p.103, 169
  10. دفتر پژوهشهای موسسه کیهان، دفتر پژوهشهای موسسه کیهان. امپراطوری وحشت(ساواک از آغاز تا فرجام). ایران: شرکت انتشارات کیهان، 1392. 97تا98. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۴۵۸-۲۸۶-۸. 
  11. شاهدی، مظفر. ساواک. ایران: موسسه مطالعات وپژوهشهای سیاسی، 1388. از107تا158. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۵۶۴۵-۸۵-۲. 
  12. موزه عبرت ایران، موزه عبرت ایران. ساواک شاگرد موساد. ایران: موزه عبرت ایران، 1389. 30الی190. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۰۴-۶۹۲۹-۳. 
  13. ذفتر پژوهشهای موسسه کیهان، ذفتر پژوهشهای موسسه کیهان. امپراطوری وحشت(ساواک از آغاز تا فرجام). ایران: ذفتر پژوهشهای موسسه کیهان، 1392. 98. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۴۵۸-۲۸۶-۸. 
  14. موزه عبرت ایران، موزه عبرت ایران. ساواک شاگرد موساد. ایران: موزه عبرت ایران، 1389. ضمائم. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۰۴-۶۹۲۹-۳. 
  15. ابراهیم در آتش، بی‌بی‌سی فارسی
  16. Mark J. Gasiorowski, "CENTRAL INTELLIGENCE AGENCY" in ENCYCLOPÆDIA IRANICA, Vol. V, Fasc. 3, pp. 253-258. see: http://www.iranicaonline.org/articles/central-intelligence-agency-cia-in-persia
  17. «مشاهده تقویم تاریخ ۱ فروردین». مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، برای مشاهده متن منبع، در بخش جستجو، «۱ فروردین» را انتخاب کنید.. بازبینی‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۵. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ شهریاری: جاسوس ساواک در حزب توده، بی‌بی‌سی فارسی
  19. رزم سیاهکل و نامه‌های ساواک ساخته، بی‌بی‌سی فارسی
  20. نامه حسین کروبی به خامنه‌ای در مورد رفتار «غیرشرعی» مأموران امنیتی، رادیو فردا
  21. Ministry of Security SAVAK, Federation of American Scientists (FAS)
  22. عصیان علیه فراموشی؛ روایت هنرمندان معاصر و جوان از صمد بهرنگی، بی‌بی‌سی فارسی
  23. بهنود، مسعود. «تختی و مرگش؛ بعد از چهل سال سؤالی بی‌پاسخ». بی‌بی‌سی فارسی، ۷ ژانویه ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۴ سپتامبر ۲۰۰۸. 
  24. Algar, H. “ANJOMAN-E TABLĪḠĀT-E ESLAMĪ”. In ENCYCLOPÆDIA IRANICA. vol. II. 90. Archived from the original on 8.21.2015. Retrieved 8.21.2015. 
  25. MacEoin, D. M. “Bahai Persecutions”. In ENCYCLOPÆDIA IRANICA. vol. III. 1989. 461-464. Archived from the original on 8.20.2015. Retrieved 8.20.2015. 
  26. از ایران تا مصر: انقلاب‌ها چگونه رخ می‌دهند، بی‌بی‌سی فارسی
  27. گاهشمار انقلاب، بی‌بی‌سی فارسی
  28. سالگرد آتش‌زدن سینما رکس آبادان؛ روایت حادثه از زبان شاهدان، رادیو فردا
  29. «Jamestown». 
  30. جاسوسی در حزب توده، پرده برداری از رازهای نگفتنی، بی‌بی‌سی فارسی
  31. قساوت ساواک و تیشه چریک‌ها و تحصیلکردگان به ریشه کشور، بی‌بی‌سی فارسی
  32. حکایت دست اول از لو رفتن دانشیان و گلسرخی در «یک فنجان چای بی‌موقع»، بی‌بی‌سی فارسی