شاه رفت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تیتر اصلی روزنامه اطلاعات در ۲۶ دی ۱۳۵۷ با سرخط شاه رفت

شاه رفت تیتر نخست روزنامه اطلاعات در ۲۶ دی ۱۳۵۷ است. این تیتر در صفحه اول روزنامه اطلاعات و سپس سایر روزنامه‌های ایران از جمله روزنامه کیهان[۱] در روز ۲۶ دی ماه ۱۳۵۷ چاپ شد. در زیر تیتر آخرین عکس از شاه بر روی پلکان هواپیما و در حال خروج از ایران منتشر شد که توسط جعفر دانیالی عکاس روزنامه اطلاعات گرفته شده بود.[۲] این عبارت کوتاه نشان از پایان یک دوران در تاریخ ایران بود.[۳][۴][۵] پایان ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی در ایران.در پی انتشار این تیتر مجسمه های رضا شاه و محمدرضا پهلوی در سطح شهر پایین کشیده شد.[۶] این تیتر در یک روزنامه فرانسوی زبان نیز برای انتشار خبر خروج شاه استفاده شد: Le chah s`en va.[۷] به گفته وبگاه بی‌بی‌سی فارسی این تیتر مشهورترین تیتر روزنامه‌های ایران است.[۸]

ویژگی‌های انحصاری تیتر[ویرایش]

این تیتر از سه ویژگی منحصر بفرد در تاریخ روزنامه‌نگاری ایران تا آن لحظه برخور دارد بود:[۹]

  1. استفاده از بزرگترین فونت که عرض روزنامه را به‌طور کامل پر کند که تا آن تاریخ در مطبوعات ایران بی‌سابقه بود.
  2. استفاده از واژه ساده «شاه» به جای «شاهنشاه» یا «شاهنشاه آریامهر» که از القاب سلطنتی محمدرضا پهلوی بود و مطبوعات از ان استفاده می‌کردند. روزنامه اطلاعات تا چند روز قبل تر نیز از لقب «شاهنشاه» برای محمد رضا پهلوی استفاه کرده بود.
  3. استفاده از ضمیر اول شخص «رفت» بجای ضمیر سوم شخص «رفتند».

تیتر معروف دیگری با همین اندازه نیز پس از ورود سید روح‌الله خمینی در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ با عنوان «امام آمد» در روزنامه اطلاعات چاپ شد.[۹][۱۰]

چگونگی ابداع تیتر[ویرایش]

تیتر «شاه رفت» روزنامه اطلاعات از خلال گفتگوی تلفنی جعفر دانیالی عکاس روزنامه اطلاعات و تحریریه این روزنامه ابداع شد. وی در مصاحبه خود با خبرگزاری فارس در سال ۱۳۹۴ گفت: «خبرنگار اطلاعات - که قصد داشت با بختیار مصاحبه کند - به من گفت: «جعفر زود برو و خبر بده که شاه رفت!» من سریع خودم را به پاویون فرودگاه رساندم و از مسئول آنجا خواستم اجازه بدهد به روزنامه تلفن بزنم. سردبیر نبود و معاونش گوشی را برداشت و گفت: «جعفر! چه خبر؟» گفتم: «شاه رفت!» باورش نشد. دوباره تکرار کردم: «شاه رفت! تازه گریه هم کرد.» حیرتش چند برابر شد. گفتم: «زود گوشی را به آقای صالحیار بده!» او گوشی را گرفت و با تردید پرسید: «جعفر! خودت با چشم‌های خودت دیدی؟» جواب دادم: «همین الان هواپیمایش از روی باند بلند شد، شاه رفت!» همین جمله هم تیتر درشت صفحه اول اطلاعات شد: «شاه رفت!» بعد به سرعت به روزنامه برگشتم و عکس‌ها را دادم که چاپ کنند.»[۱۱][۱۲]

غلامحسین صالحیار سردبیر وقت روزنامه اطلاعات در خاطرات شفاهی خود به تاریخ ۲۴ دی‌ماه ۵۷، که سید فرید قاسمی آن را نقل کرده، می‌گوید که از مدتی قبل تیتر «شاه رفت» را روی یک کاغذ نوشه و به مسول فنی روزنامه عباس مژده‌بخش داده و خواسته‌است که آنرا به قدری بزرگ کند که تمام عرض صفحه را بپوشاند. تیتر ۲ ساعت بعد آماده شده‌است و آنرا در کشو مخفی کرده‌اند.

۲۶ دی از همان اولین ساعات صبح، خبرهای رسیده … نشان می‌دهد که امروز خروج شاه قطعی است. … ناگهان صدای رئیس دفترم بلند شد که گوشی دیگری را به دستم داد و گفت: فرودگاه! صدای خبرنگار مستقر در فرودگاه را شنیدم و کلماتش را به این شرح یادداشت کردم: «هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ شهباز حامل شاه و فرح سر ساعت ۱۲:۳۰ از زمین بلند شد و من الان دارم با چشم مسیر اوج گرفتن آن را در آسمان دنبال می‌کنم.» گوشی را گذاشتم و عین جمله‌ای را که یادداشت کرده بودم درگوشی تلفنی که به دانشجویان ایرانی وصل بود با صدای بلند برای آن‌ها و همچنین جماعتی که دور میزم و در سالن تحریریه اجتماع کرده بودند، قرائت کردم… در این میان قیافه مژده‌بخش جلب نظر می‌کرد که از پشت حلقه جمعیت با حرکات دست و سر و گردن می‌خواست مرا متوجه خود کند. وقتی دیدم چشمم به او افتاده‌است، فریاد زد: برم؟! جواب دادم: برو! کار اصلی‌اش را در صفحه اول، برای نخستین بار دو روز زودتر انجام داده بود.

در رسانه‌ها[ویرایش]

خبر رفتن شاه با عنوان «شاه رفت» که در رسانه‌های آمریکایی نیز بازتاب یافت، در همان روز توسط Root Boy Slim و گروهش در آهنگی با عنوان «شاه رفت» مورد استفاده قرار گرفت.[۱۳]

منابع[ویرایش]

  1. Amy Motlagh. Burying the Beloved: Marriage, Realism, and Reform in Modern Iran. Stanford University Press. شابک ۹۷۸۰۸۰۴۷۷۸۱۸۳.
  2. محمدرضا کائینی. «عکاسی که خبر داد «شاه رفت»:». تاریخ ایرانی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  3. Massoumeh Torfeh. «Forty Years of the Iranian Revolution: 'The Shah is Gone'». TRT.
  4. «40 years ago Iran's shah fled the country». Guardian.
  5. William Shawcross. The Shah's Last Ride. Simon and Schuster. صص. ۳۷. شابک ۹۷۸۰۶۷۱۶۸۷۴۵۸.
  6. https://www.nytimes.com/1979/01/17/archives/on-streets-cheers-roses-falling-statues-one-man-in-crowd-hailing.html
  7. http://ir-psri.com/?Page=ViewPhoto&PhotoID=2620&SP=Farsi
  8. «روزی که آخرین شاه ایران برای همیشه کشورش را ترک کرد» (به انگلیسی). ۲۰۱۸-۰۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۱۳.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ مهرداد خدیر. ««شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران». عصر امروز.
  10. Michael Axworthy. Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. Oxford University Press. شابک ۹۷۸۰۱۹۹۳۲۲۲۶۸.
  11. «عکاسی که خبر داد «شاه رفت»: صدای ناله‌اش را شنیدم». تاریخ ایرانی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  12. «گفتگو با جعفر دانیالی که «فرار شاه» را عکاسی کرد تیتر «شاه رفت» چگونه انتخاب شد؟ / شاه چرا در روز فرار گریه کرد؟». فارس.
  13. «Bill McCullough Remembers: Track Recorders (pt. 2)». zeroto180. مارس ۳۱, ۲۰۱۷.

پیوند به بیرون[ویرایش]