شاه رفت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تیتر اصلی روزنامه اطلاعات در ۲۶ دی ۱۳۵۷ با سرخط شاه رفت

شاه رفت تیتر نخست روزنامه اطلاعات در ۲۶ دی ۱۳۵۷ است. این تیتر در صفحه اول روزنامه اطلاعات و سپس سایر روزنامه‌های ایران از جمله روزنامه کیهان[۱] در روز ۲۶ دی ماه ۱۳۵۷ چاپ شد. در زیر تیتر آخرین عکس از شاه بر روی پلکان هواپیما و در حال خروج از ایران منتشر شد که توسط جعفر دانیالی عکاس روزنامه اطلاعات گرفته شده بود.[۲] این عبارت کوتاه نشان از پایان یک دوران در تاریخ ایران بود.[۳][۴][۵] پایان ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی در ایران. در پی انتشار این تیتر مجسمه‌های رضا شاه و محمدرضا پهلوی در سطح شهر پایین کشیده شد.[۶] این تیتر در یک روزنامۀ فرانسوی زبان نیز برای انتشار خبر خروج شاه استفاده شد: Le chah s`en va.[۷] به گفتۀ وبگاه بی‌بی‌سی فارسی این تیتر مشهورترین تیتر روزنامه‌های ایران است.[۸]

ویژگی‌های انحصاری[ویرایش]

این تیتر از سه ویژگی منحصر به فرد در تاریخ روزنامه‌نگاری ایران تا آن لحظه برخوردار بود:[۹]

  1. استفاده از بزرگترین فونت که عرض روزنامه را به‌طور کامل پر کند که تا آن زمان در مطبوعات ایران بی‌سابقه بود.
  2. استفاده از واژۀ سادۀ «شاه» به جای «شاهنشاه» یا «شاهنشاه آریامهر» که از القاب سلطنتی محمدرضا پهلوی بود و مطبوعات از آن استفاده می‌کردند و روزنامۀ اطلاعات تا چند روز پیش از لقب «شاهنشاه» برای محمدرضا پهلوی استفاده می‌کرد.
  3. استفاده از ضمیر اول شخص «رفت» به جای ضمیر سوم شخص «رفتند».

تیتر معروف دیگری با همین اندازه نیز پس از ورود سید روح‌الله خمینی در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ با عنوان «امام آمد» در روزنامۀ اطلاعات چاپ شد.[۹][۱۰]

چگونگی ابداع[ویرایش]

تیتر «شاه رفت» روزنامۀ اطلاعات از خلال گفتگوی تلفنی جعفر دانیالی، عکاس این رسانه و تحریریۀ این روزنامه ابداع شد. وی در مصاحبۀ خود با خبرگزاری فارس در سال ۱۳۹۴ گفت: «خبرنگار اطلاعات - که قصد داشت با بختیار مصاحبه کند - به من گفت: «جعفر زود برو و خبر بده که شاه رفت!» من سریع خودم را به پاویون فرودگاه رساندم و از مسئول آن‌جا خواستم اجازه بدهد به روزنامه تلفن بزنم. سردبیر نبود و معاونش گوشی را برداشت و گفت: «جعفر! چه خبر؟» گفتم: «شاه رفت!» باورش نشد. دوباره تکرار کردم: «شاه رفت! تازه گریه هم کرد.» حیرتش چند برابر شد. گفتم: «زود گوشی را به آقای صالحیار بده!» او گوشی را گرفت و با تردید پرسید: «جعفر! خودت با چشم‌های خودت دیدی؟» جواب دادم: «همین الان هواپیمایش از روی باند بلند شد، شاه رفت!» همین جمله هم تیتر درشت صفحۀ نخست اطلاعات شد: «شاه رفت!» بعد به سرعت به روزنامه برگشتم و عکس‌ها را دادم که چاپ کنند.»[۱۱][۱۲]

غلامحسین صالحیار سردبیر وقت روزنامۀ اطلاعات در خاطرات شفاهی خود در ۲۴ دی ۱۳۵۷، که سید فرید قاسمی آن را نقل کرده، می‌گوید که از مدتی پیش تیتر «شاه رفت» را روی یک کاغذ نوشته و به مسئول فنی روزنامه، عباس مژده‌بخش داده و خواسته که آن‌را به قدری بزرگ کند که تمام عرض صفحه را بپوشاند. تیتر ۲ ساعت بعد آماده شده‌است و آن‌را در کشو مخفی کرده‌اند.

۲۶ دی از همان اولین ساعات صبح، خبرهای رسیده … نشان می‌دهد که امروز خروج شاه قطعی است. … ناگهان صدای رئیس دفترم بلند شد که گوشی دیگری را به دستم داد و گفت: فرودگاه! صدای خبرنگار مستقر در فرودگاه را شنیدم و کلماتش را به این شرح یادداشت کردم: «هواپیمای بوئینگ ۷۲۷ شهباز حامل شاه و فرح سر ساعت ۱۲:۳۰ از زمین بلند شد و من الان دارم با چشم مسیر اوج گرفتن آن را در آسمان دنبال می‌کنم.» گوشی را گذاشتم و عین جمله‌ای را که یادداشت کرده بودم در گوشی تلفنی که به دانشجویان ایرانی وصل بود با صدای بلند برای آن‌ها و همچنین جماعتی که دور میزم و در سالن تحریریه اجتماع کرده بودند، قرائت کردم… در این میان قیافۀ مژده‌بخش جلب نظر می‌کرد که از پشت حلقه جمعیت با حرکات دست و سر و گردن می‌خواست مرا متوجه خود کند. وقتی دیدم چشمم به او افتاده‌است، فریاد زد: برم؟! جواب دادم: برو! کار اصلی‌اش را در صفحۀ اول، برای نخستین بار دو روز زودتر انجام داده بود.

در رسانه‌ها[ویرایش]

خبر رفتن شاه با عنوان «شاه رفت» که در رسانه‌های آمریکایی نیز بازتاب یافت، در همان روز توسط Root Boy Slim و گروهش در آهنگی با عنوان «شاه رفت» مورد استفاده قرار گرفت.[۱۳]

منابع[ویرایش]

  1. Amy Motlagh. Burying the Beloved: Marriage, Realism, and Reform in Modern Iran. Stanford University Press. شابک ۹۷۸۰۸۰۴۷۷۸۱۸۳.
  2. محمدرضا کائینی. «عکاسی که خبر داد «شاه رفت»:». تاریخ ایرانی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  3. Massoumeh Torfeh. «Forty Years of the Iranian Revolution: 'The Shah is Gone'». TRT.
  4. «40 years ago Iran's shah fled the country». Guardian.
  5. William Shawcross. The Shah's Last Ride. Simon and Schuster. صص. ۳۷. شابک ۹۷۸۰۶۷۱۶۸۷۴۵۸.
  6. https://www.nytimes.com/1979/01/17/archives/on-streets-cheers-roses-falling-statues-one-man-in-crowd-hailing.html
  7. http://ir-psri.com/?Page=ViewPhoto&PhotoID=2620&SP=Farsi
  8. «روزی که آخرین شاه ایران برای همیشه کشورش را ترک کرد» (به انگلیسی). ۲۰۱۸-۰۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۱۳.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ مهرداد خدیر. ««شاه رفت»؛ ماندگارترین تیتر تاریخ مطبوعات ایران». عصر امروز.
  10. Michael Axworthy. Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. Oxford University Press. شابک ۹۷۸۰۱۹۹۳۲۲۲۶۸.
  11. «عکاسی که خبر داد «شاه رفت»: صدای ناله‌اش را شنیدم». تاریخ ایرانی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۱۹.
  12. «گفتگو با جعفر دانیالی که «فرار شاه» را عکاسی کرد تیتر «شاه رفت» چگونه انتخاب شد؟ / شاه چرا در روز فرار گریه کرد؟». فارس.
  13. «Bill McCullough Remembers: Track Recorders (pt. 2)». zeroto180. مارس ۳۱, ۲۰۱۷.

پیوند به بیرون[ویرایش]