جلیل شهناز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جلیل شهناز
Jalil Shahnaz.jpg
جلیل شهناز
اطلاعات
تولد۱ خرداد ۱۳۰۰
اصفهان، ایران ۲۲ می ۱۹۲۱
ملیتایرانی
مرگ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ (۹۲ سال)
تهران، ایران ۱۷ ژوئن ۲۰۱۳
سبک‌(ها)موسیقی سنتی ایرانی
ساز(ها)تار
سال‌های فعالیت۱۳۳۰–۱۳۹۲
سازهای برجسته
تار
وبگاهhttp://jshahnaz.com
جایزه(ها)Medal of Culture and Art (1st Order).png نشان درجه یک فرهنگ و هنر از طرف محمود احمدی‌نژاد (رئیس‌جمهور وقت)

جلیل شهناز (زادهٔ ۱ خرداد ۱۳۰۰ در اصفهان – درگذشتهٔ ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ در تهران) موسیقی‌دان و نوازندهٔ تار اهل ایران بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

تارنوازی جلیل شهناز در جشنی در آرامگاه خیام، نیشابور؛ ۱۳۵۴
جلیل شهناز در مراسم نو‌گشایی خانه موسیقی ایران ۲ اردیبهشت ۱۳۸۹
تار جلیل شهناز به‌همراه تمبک محمد اسماعیلی (مایه حجاز ابوعطا)

جلیل شهناز، در سال ۱۳۰۰ در اصفهان به دنیا آمد. تقریباً همه اعضای خانواده وی با موسیقی آشنایی داشتند و در رشته‌های مختلف هنر از جمله تار، سه‌تار، سنتور و کمانچه به مقام استادی رسیدند. پدرش «شعبان‌خان» علاقه وافری به موسیقی اصیل ایرانی داشت و علاوه بر تار که ساز اختصاصی او بود، سه‌تار و سنتور هم می‌نواخت. عموی او غلامرضا سارنگ (سارنج) هم از نوازندگان کمانچه بود.[۱]

جلیل شهناز، از کودکی به موسیقی علاقه‌مند شد و نواختن تار را در نزد برادر بزرگ خود حسین شهناز که به خوبی ساز می‌نواخت، آغاز کرد. پشتکار زیاد و استعداد شگرف جلیل به حدی بود که در سنین جوانی از نوازندگان خوب اصفهان شد.[۲]

در کتاب «موسیقی‌دانان ایرانی» نوشته پژمان اکبرزاده آمده‌است: «شهناز نوازندگی در رادیو اصفهان را از سال ۱۳۲۸ آغاز کرد و در سال ۱۳۳۶ به دعوت سازمان رادیو به تهران آمد و در برنامه‌های گوناگونی مانند برنامه گلها، ارکستر حسین یاحقی و… به عنوان تکنواز و همنواز به فعالیت پرداخت. وی همچنین در گروه «یاران ثلاث» (همراه با تاج اصفهانی و حسن کسایی) و گروه اساتید موسیقی ایران کنسرت‌های بسیاری را در داخل و خارج از ایران اجرا نمود. شهناز در برنامه‌های جشن هنر شیراز نیز حضوری فعال داشت.»

این نوازنده تار در طول زندگی هنری خود با هنرمندان کشور از جمله فرامرز پایور، حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم، علی تجویدی، منصور صارمی، رضا ورزنده، امیر ناصر افتتاح، جهانگیر ملک، اسدالله ملک، حسن کسائی، سید محمد موسوی، حسین تهرانی، تاج اصفهانی، ادیب خوانساری، محمودی خوانساری، عبدالوهاب شهیدی، اکبر گلپایگانی، حسین خواجه امیری، محمد رضا شجریان، شهرام ناظری، حسن زیرک، علی‌اصغر شاه‌زیدی، طباطبائی و محمد اصفهانی همکاری داشته‌است.

وی در دههٔ ۱۳۶۰ همراه با فرامرز پایور (سنتورعلی اصغر بهاری (کمانچهمحمد اسماعیلی (تنبک) و سید محمد موسوی (نی) «گروه اساتید موسیقی ایران» را تشکیل داد و با این گروه، مسافرت‌های متعددی به کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکا داشت. آلبوم کنسرت اساتید موسیقی ایران با آواز شهرام ناظری یکی از حاصل‌های این همکاری است.[۳]

وی در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار هنر و موسیقی برگزیده شد.[۴] همچنین در ۲۷ تیر سال ۱۳۸۳، مدرک درجه یک هنری (معادل دکترا) برای تجلیل از یک عمر فعالیت هنری به جلیل شهناز اهدا شد. در سال ۱۳۸۷، محمدرضا شجریان، گروهی که با آن کار می‌کرد را به افتخار جلیل شهناز، گروه شهناز نام گذاشت.[۵]

جلیل شهناز، علاوه برنواختن تار، که ساز اختصاصی او بود، با نواختن سه‌تار، ویلون، سنتور، تمبک و نیز آشنایی داشت.[۶]

شهناز در نگاه دیگران[ویرایش]

در آیین نکوداشت جلیل شهناز و درویش خان در فرهنگسرای هنر در سال ۱۳۸۵ گفته شده‌است:[۷][۸][۹]

حسن کسائی: شناخت موسیقی کار هرکسی نیست. همه موسیقی را گوش می‌دهند و دوست می‌دارند اما کسی که سره را از ناسره تشخیص بدهد و بتواند درک مقاماتی را که استاد شهناز نواخته‌اند داشته باشد بسیار نادر است. همه ساز می‌زنند و همه خوب ساز می‌زنند ولی قدرت نوازندگی و محفوظات و لحظات موسیقی که آقای شهناز می‌دانند و اجرا کرده‌اند، چیزی که در دست همگان باشد نیست. یعنی ردیف موسیقی ایران نیست. قدرت آقای شهناز در جواب دادن و دونوازی خارق‌العاده‌است. من ۶۰ سال با ایشان همنوازی کرده‌ام و ساز بنده با ساز شهناز گره خورده‌است.

محمدرضا شجریان: ساز شهناز در من زندگی می‌کند و من با ساز شهناز زندگی می‌کنم. من تنها خواننده‌ای هستم که خودم را شاگرد جلیل شهناز می‌دانم. ساز این نوازنده بی بدیل، یک ساز آوازی است؛ برخلاف دیگر نوازنده‌ها که ۸۰ درصد سازی می‌زنند و فقط ۲۰ درصد آوازی. جلیل شهناز به بیان واقعی در نوازندگی تار رسیده‌است؛ چرا که در گیرودار ردیف و تقلید از دیگران نماند و مانند آبشاری خروشان در جریان است.

داریوش پیرنیاکان: در تار نوازی شهناز با توجه به تمام نواندیشی‌هایش می‌توان ردپای ردیف و احاطه ایشان به ردیف را دید. جمله‌بندی شهناز به تمام معنا آوازی است، انگار که یک خواننده آواز می‌خواند و شما می‌توانید دنبالش کنید… جواب آوازهای شهناز از شاهکارهای جواب آواز در موسیقی ایرانی است. او از تمامی امکانات ساز بهره می‌گیرد و با قرینه سازی و سؤال و جواب‌های زیبا، قدرت و تکنیک را در خدمت زیبایی می‌آورد. من با ساز ایشان به تارنوازی علاقمند شدم و به کارم ادامه دادم .

پرویز یاحقی: شهناز دفتر تار را بست.[۱۰]

شعری در وصف شهناز،[۱۱] این رباعی منسوب به پرویز یاحقی است:[۱۲]

یک عمر توان به ساز دمساز شدنوز ساز نواختن سرافراز شدن
صد سال توان به تار مضراب زدناما نتوان جلیل شهناز شدن

درگذشت[ویرایش]

جلیل شهناز پس از یک دوره بیماری صبح و کهنسالی زیاد در سن ۹۲ سالگی روز دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ در بیمارستان آراد درگذشت[۱۳] محمدرضا شجریان پس از درگذشت جلیل شهناز گفت: «استاد جلیل شهناز در من شور و عشق آفرید و من با صدای تار شهناز بدین جا رسیدم و کلمهٔ استاد فقط لایق شهناز و استاد جلیل شهناز را بسان حافظ که تکرار ناشدنی‌ست و با احترام به تمام نوازندگان تار پس از استاد شهناز باید دفتر تار ایران بسته شود.»

پس از درگذشت جلیل شهناز، رامیز قلی‌اف نوازنده برجسته تار در جمهوری آذربایجان پیام تسلیتی به همین مناسبت از طریق سفارت جمهوری اسلامی ایران ارسال نمود.[۱۴]

آثار[ویرایش]

- آلبوم «عطرافشان» (همراه با تمبک محمد اسماعیلی). «زبان تار» (تا تمبک جهانگیر ملک)...

- کتاب «گل‌های جاویدان» (پانزده قطعه برای تار و سه تار). نت نگاری: هوشنگ ظریف. انتشارات سرود، تهران، ۱۳۷۹. برخی از آلبوم‌های جلیل شهناز:[۱۵]

پانویس[ویرایش]

  1. شبکه خبر
  2. ««جلیل شهناز»، فردا ۸۶ ساله می‌شود». خبرگزاری فارس. ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۶ شهریور ۱۳۹۰.
  3. روزنامهٔ ایران، شمارهٔ ۲۸۰۳
  4. آخرین وضعیت جسمانی «جلیل شهناز» چهره ماندگار موسیقی خبرگزاری فارس
  5. «براي تواناترين «شاعر تار» و انتشار آلبومش «شهناز شهنواز» شجريان:«"جليل شهناز" را به عنوان نوازنده برتر تار در چند دهه‌ي گذشته مي‌ستايم»». ایسنا. ۲۰۱۰-۰۸-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۲۷.
  6. «جلیل شهناز». وبگاه هنر و موسیقی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ شهریور ۱۳۹۰.
  7. «تجلیل جلیل و اشک شهناز». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان. ۲۰۰۶-۰۸-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۲۷.
  8. «محمدرضا شجریان: من با ساز شهناز زندگی می‌کنم». ایسنا. ۲۰۱۳-۰۶-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۲۷.
  9. «شجریان: من با ساز شهناز زندگی می‌کنم». همشهری آنلاین. ۲۰۱۳-۰۶-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۲۷.
  10. «استاد جلیل شهناز از نگاه محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، حسین علیزاده، فرهاد فخرالدینی و…». خبرآنلاین. ۲۰۱۳-۰۶-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۲۷.
  11. «روزنامه همدلی: به بهانه نود و هفتمین سالروز میلاد جلیل شهناز، شهنواز موسیقی ایران آوازه‌خوانی به نام جلیل». روزنامه همدلی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۲۷.
  12. «تاختن به نوازنده چهارنعل!». روزنامه جام جم. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۲۷.
  13. جلیل شهناز درگذشت ایسنا
  14. نوازنده پیشکسوت تار جمهوری آذربایجان، درگذشت استاد شهناز را تسلیت گفت ایرنا
  15. جلیل شهناز بایگانی‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine - وب سایت موزیکانه

منابع[ویرایش]

- «چشم‌انداز موسیقی ایران». نوشته ساسان سپنتا، مؤسسه انتشاراتی مشعل، اصفهان، ۱۳۶۹.

- «موسیقی‌دانان ایرانی» (جلد سوم). نوشته پژمان اکبرزاده. نشر روشنک / تهران، انجمن میراث ایران / لوس آنجلس، ۲۰۰۸.

- همنشین بهار: جلیل شهناز شهنواز تار ایران به میهمانی خاک رفت.

پیوند به بیرون[ویرایش]