دامغان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
دامغان
Cheshmeh-Ali by Hadi Karimi.jpg
کشور ایران
استانسمنان
شهرستاندامغان
بخشمرکزی
نام(های) پیشینصددروازه " شهر بزرگ در بین رومیان و یونانیان
مردم
جمعیت۸۶٬۱۰۶ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت۱٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱٬۱۷۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۵٫۹[۱]
اطلاعات شهری
شهردارمسلم نصرتی
ره‌آوردپسته
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۳
وبگاهhttp://damghan.ir

دامغان شهری باستانی است که در نقطهٔ جغرافیایی ۳۶°۱۰′۰۶″N 54°۲۰′53[۲]″E در حدود ۳۴۰ کیلومتری شمال شرق تهران در استان سمنان واقع شده‌است. این شهر کهن‌ترین و باستانی‌ترین شهر پارتی ایران است که در مسیر رودخانهٔ چشمه علی شکل گرفته و در دورهٔ شاهنشاهی اشکانی اولین پایتخت اشکانیان در ایران بود. نام قدیم آن ده مغان و صد دروازه بوده‌است و دارای آثار باستانی فراوانی از جمله تاریخانه می‌باشد. شهر دامغان در مسیر جاده ۴۴ قرار گرفته‌است.[۳]

نام‌گذاری[ویرایش]

نام دامغان از «ده» و «مغان» است. «ده» به معنای روستا است و «مغان» به معنای مگی است. این نام توسط زرتشتیان داده شد که شامل پادشاهانی چون شاه کوروش بزرگ و داریوش بزرگ از ایران باستان بود.[۴]

دیوار بارو

تاریخچه[ویرایش]

دامغان، زمانی با نام صد دروازه (به یونانی: هکاتوم پیلس Hecatompylos:Ηεκατομμυλός) پایتخت دولت امپراطوری اشکانیان بوده‌است. قدیمی‌ترین مسجد ایران به نام مسجد تاریخانه (چهل ستون) که ۱۳۰۰ سال قدمت دارد در این شهر قرار دارد. نام کهن دامغان (گومش یا قومش) در کتیبه سارگون دوم آشوری پات نانه آمده‌است یعنی شهری که ۹۹ نگهبان دروازه‌ها دارد. فاصله آن از دریای تی تی (دریای نیلوفر آبی، منظور دریای مازندران) هفت روز راه به‌شمار رفته‌است.

دور شهر دامغان کاملاً دیوار کشیده شده بودبه طوری گفته می‌شود به قدری دیوارهای ستبری داشته که دو درشکه از کنار هم بر روی دیوار رد می‌شدند. بازمانده‌های آن دیوار هم‌اکنون هم دیده می‌شود؛ و به نام دیوار بارو مشهور است. دامغان دو گونه آب‌وهوا دارد. از جنوب به دشت کویر و از شمال به دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز متصل است. به همین دلیل بیشتر گونه‌های میوه در این شهر می‌رویند.

جمعیت و زبان[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۸۶۱۵۶ نفر (دارای۲۳۴۱۰ خانوار) بوده‌است.[۵]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۱۳٬۱۹۷—    
۱۳۵۵۱۷٬۱۷۴+۳۰٫۱٪
۱۳۶۵۳۴٬۰۵۷+۹۸٫۳٪
۱۳۷۰۴۰٬۹۵۴+۲۰٫۳٪
۱۳۷۵۴۹٬۲۰۴+۲۰٫۱٪
۱۳۸۵۵۷٬۳۳۱+۱۶٫۵٪
۱۳۹۰۵۸٬۷۷۰+۲٫۵٪
۱۳۹۵۵۹٬۱۰۶+۰٫۶٪

زبان مردم شهرستان دامغان نیز گونه‌ای از زبان اصیل فارسی است که با لهجه خراسانی پیوستگی دارد. این گویش در تمامی مناطق این شهرستان یکسان تکلم نمی‌شود. در مناطق شمالی شهرستان دامغان مردمان طبری‌تبار ساکن هستند، مردم این ناحیه به گویش هایی همچون گویش شهمیرزادی، گویش چاردهی(دیباجی) و ... سخن می‌گویند که گویش هایی از زبان طبری هستند.[۶] روستاهای جنوبی حاشیه کویر (به جز روستای کوه زر)، تحت تأثیر مناطق مرکزی ایران بوده و به فراوانی لغات و واژه‌های آن مناطق را در تکلم آنان می‌توان دید. زبان روستاهای شرقی دامغان به گویش شاهرودی نزدیک است[۷].

راه‌ها[ویرایش]

دامغان به عنوان مرکز اتصال راه های ایران شناخته میشود، بدین جهت که جاده تهران مشهد که غرب و شرق ایران را به هم وصل میکند و همچنین کریدور جنوب - شمال که بخش های شمالی و جنوبی ایران را بهم متصل میکند، از دامغان میگذرد. شهر دامغان در مسیر جاده تهران مشهد جاده ۴۴ قرار گرفته و از غرب به شهر سمنان و از سمت شرق به شهر شاهرود منتهی می‌شود.

همچنین جادهٔ شمال-جنوب ۸۱ دامغان به خرانق جندق و خور به طول ۴۹۴ کیلومتر از راه‌های اصلی رفت و آمد به این شهر است.

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوای شهر دامغان به علت وزش بادهای شدید شمالی و بارندگی‌های ناشی از بادهای نواحی گرگان و مازندران زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل دارد.[۸]

آثار تاریخی و دیدنی[ویرایش]

مهم‌ترین تفریحگاه این شهر چشمه علی است در نزدیکی این چشمه یک اردوگاه به نام اردوگاه شهید صدوقی است. تپه حصار نیز یکی از آثار به جای مانده از روزگاران کهن است و حدود ۷۰۰۰ سال قدمت دارد و تا به حال کاوشهای باستانی در آن صورت گرفته که نشان می‌دهد شهری است که در اثر زلزله بر سر مردمانش خراب شده‌است

فرهنگ و مذهب در دامغان[ویرایش]

مردم دامغان به دلیل همجواری با منطقهٔ خراسان بزرگ و وجود آثار تاریخی و فرهنگی بسیار در این منطقه از وارثین قابل اعتنای فرهنگ و ادب فارسی به حساب می‌آیند. شعر و ادب پارسی سایهٔ طولانی بر این شهر افکنده و وجود ادیبان و فلاسفهٔ بسیار این شهر را به عنوان یکی از مراکز شهر و ادب در کشور ایران شهره ساخته‌است. فرهنگ این شهر آمیخته‌ای از فرهنگ اسلامی ایرانی کهنیست که از علل آن می‌توان به قرن‌ها حضور اسلام در این وادی و وجود اولین مسجد ایران(مسجد تاریخانه) در این شهر اشاره نمود. اکثرین قریب به مطلق مردم دامغان پیروان شیعهٔ دوازده امامی بوده و وجود فرهنگ قدیمی و غنی عزاداری برای حسین بن علی سالیانه بسیاری از مردم را به این شهر و دیار فرامیخواند. فرهنگ دامغان به دلیل همجواری با استان مازندران از آن دیار نیز تأثیر پذیرفته‌است و می‌توان در گفتار دامغانی کلماتی از پارسی قدیم و زبان پهلوی را شناسایی کرد.

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

آثار تاریخی[ویرایش]

آثار طبیعی[ویرایش]

  • غار شیربند
  • کویر حاج علی‌قلیی
  • روستای شمالی با چشمه‌های خروشان و معماری پلکانی به نام بادله کوه
  • چشمه پیر خوشتر در شمال شهر کلاته رود بار واقع در شمال دامغان
  • سرچشمه دیباج
  • تنگه زندان دیباج
  • آبسیج دیباج
  • گرد کوه
  • معدن طلای روستای کوه‌زر

شهرهای خواهر خوانده[ویرایش]

🇮🇹 برونته ایتالیا

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. سالنامه آماری استان سمنان ۱۳۸۶
  2. «GeoHack - Damghan». tools.wmflabs.org. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۱۶.
  3. «پورتال ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۱۲.
  4. Enwiki. "Damghan (History)".
  5. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در خرداد ۱۳۹۶.
  6. «زبان مردم شهرستان دامغان». سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان سمنان.
  7. «معرفی استان سمنان (زبان در استان سمنان)». وبسایت استانداری سمنان.
  8. «دانستنی‌های استان سمنان».
  9. «معرفی زیارتگاه بکیربن اعین (رحمة الله علیه) ـ دامغان». www.emamzadegan.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۱۶.
  10. «خانه لطفی | جاهای دیدنی ایران». جاهای دیدنی ایران. ۲۰۱۴-۰۹-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۱۶.
  11. «دیوار بارو | جاهای دیدنی ایران». جاهای دیدنی ایران. ۲۰۱۴-۰۹-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۱۶.

پیوند به بیرون