دامغان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
دامغان
Cheshmeh-Ali by Hadi Karimi.jpg
کشور  ایران
استان سمنان
شهرستان دامغان
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی صددروازه " شهر بزرگ در بین رومیان و یونانیان
مردم
جمعیت ۵۹٬۱۰۶ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت ۱٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۱۷۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۵٫۹[۱]
اطلاعات شهری
شهردار مسلم نصرتی
ره‌آورد پسته
پیش‌شماره تلفنی ۰۲۳
وبگاه http://damghan.ir

دامغان شهری باستانی است که در نقطهٔ جغرافیایی ۳۶°۱۰′۰۶″N 54°۲۰′53[۲]″E در حدود ۳۴۰ کیلومتری شمال شرق تهران در استان سمنان واقع شده‌است. این شهر کهن‌ترین و باستانی‌ترین شهر پارتی ایران است که در مسیر رودخانهٔ چشمه علی شکل گرفته و در دورهٔ شاهنشاهی اشکانی مدتی پایتخت ایران بود. نام قدیم آن ده مغان و صد دروازه بوده‌است و دارای آثار باستانی فراوانی از جمله تاریخانه می‌باشد. شهر دامغان در مسیر جاده ۴۴ قرار گرفته‌است. مردم دامغان به زبان فارسی و لهجه دامغانی تکلم می‌کنند.[۳]

نام‌گذاری[ویرایش]

نام دامغان از «ده» و «مغان» است. «ده» به معنای روستا است و «مغان» به معنای مگی است. این نام توسط زرتشتیان داده شد که شامل پادشاهانی چون شاه کوروش بزرگ و داریوش بزرگ از ایران باستان بود.[۴]

دیوار بارو

تاریخچه[ویرایش]

دامغان، زمانی با نام صد دروازه (به یونانی: هکاتوم پیلس Hecatompylos:Ηεκατομμυλός) پایتخت دولت امپراطوری اشکانیان بوده‌است. قدیمی‌ترین مسجد ایران به نام مسجد تاریخانه در این شهر قرار دارد. نام کهن دامغان (گومش یا قومس) در کتیبه سارگون دوم آشوری پات نانه آمده‌است یعنی شهری که ۹۹ نگهبان دروازه‌ها دارد. فاصله آن از دریای تی تی (دریای نیلوفر آبی، منظور دریای مازندران) هفت روز راه به‌شمار رفته‌است.

دور شهر دامغان کاملاً دیوار کشیده شده بودبه طوری گفته می‌شود به قدری دیوارهای ستبری داشته که دو درشکه از کنار هم بر روی دیوار رد می‌شدند. بازمانده‌های آن دیوار هم‌اکنون هم دیده می‌شود؛ و به نام دیوار بارو مشهور است. دامغان دو گونه آب‌وهوا دارد. از جنوب به دشت کویر و از شمال به دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز متصل است. به همین دلیل بیشتر گونه‌های میوه در این شهر می‌رویند.

جمعیت و زبان[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۸۶۱۵۶ نفر (دارای۲۳۴۱۰ خانوار) بوده‌است.[۵]

جمعیت تاریخی
سال جمعیت
۱۳۴۵ ۱۳٬۱۹۷
۱۳۵۵ ۱۷٬۱۷۴ ۳۰٫۱ ٪
۱۳۶۵ ۳۴٬۰۵۷ ۹۸٫۳ ٪
۱۳۷۰ ۴۰٬۹۵۴ ۲۰٫۳ ٪
۱۳۷۵ ۴۹٬۲۰۴ ۲۰٫۱ ٪
۱۳۸۵ ۵۷٬۳۳۱ ۱۶٫۵ ٪
۱۳۹۰ ۵۸٬۷۷۰ ۲٫۵ ٪
۱۳۹۵ ۵۹٬۱۰۶ ۰٫۶ ٪

مردم شهر دامغان زبان پارسی را با لهجه دامغانی صحبت می‌کنند.

راه‌ها[ویرایش]

شهر دامغان در مسیر جاده ۴۴ قرار گرفته و از غرب به شهر سمنان و از سمت شرق به شهر شاهرود منتهی می‌شود.

همچنین جادهٔ شمال-جنوب ۸۱ دامغان به خرانق جندق و خور به طول ۴۹۴ کیلومتر از راه‌های اصلی رفت و آمد به این شهر است.

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوای شهر دامغان به علت وزش بادهای شدید شمالی و بارندگی‌های ناشی از بادهای نواحی گرگان و مازندران زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل دارد در فصول گرم سال این شهر از خنکترین شهرهای ایران بشمار می‌رود.[۶]

آثار تاریخی و دیدنی[ویرایش]

مهم‌ترین تفریحگاه این شهر چشمه علی است. تپه حصار نیز یکی از آثار به جای مانده از روزگاران کهن است و حدود ۷۰۰۰ سال قدمت دارد و تا به حال کاوشهای باستانی در آن صورت گرفته که نشان می‌دهد شهری است که در اثر زلزله بر سر مردمانش خراب شده‌است

کاوش‌های باستانی اخیر نشان می‌دهد که هفت هزار سال پیش در این منطقه فولاد تولید می‌شده‌است. نخستین بار در سال ۱۳۱۲ پروفسور اسمیت در تپه حصار حفاری‌های باستان‌شناسی خود را انجام داد و به آثار ارزشمندی از تمدن این منطقه دست یافت.

فرهنگ و مذهب در دامغان[ویرایش]

مردم دامغان به دلیل همجواری با منطقهٔ خراسان بزرگ و وجود آثار تاریخی و فرهنگی بسیار در این منطقه از وارثین قابل اعتنای فرهنگ و ادب فارسی به حساب می‌آیند. شعر و ادب پارسی سایهٔ طولانی بر این شهر افکنده و وجود ادیبان و فلاسفهٔ بسیار این شهر را به عنوان یکی از مراکز شهر و ادب در کشور ایران شهره ساخته‌است. فرهنگ این شهر آمیخته‌ای از فرهنگ اسلامی ایرانی کهنیست که از علل آن می‌توان به قرن‌ها حضور اسلام در این وادی و وجود اولین مسجد ایران(مسجد تاریخانه) در این شهر اشاره نمود. اکثرین قریب به مطلق مردم دامغان پیروان شیعهٔ دوازده امامی بوده و وجود فرهنگ قدیمی و غنی عزاداری برای حسین بن علی سالیانه بسیاری از مردم را به این شهر و دیار فرامیخواند. فرهنگ دامغان به دلیل همجواری با استان مازندران از آن دیار نیز تأثیر پذیرفته‌است و می‌توان در گفتار دامغانی کلماتی از پارسی قدیم و زبان پهلوی را شناسایی کرد.

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

آثار تاریخی[ویرایش]

آثار طبیعی[ویرایش]

  • غار شیربند
  • کویر حاج علی‌قلیی
  • روستای شمالی با چشمه‌های خروشان و معماری پلکانی به نام بادله کوه
  • چشمه پیر خوشتر در شمال شهر کلاته رود بار واقع در شمال دامغان
  • سرچشمه دیباج
  • تنگه زندان دیباج
  • آبسیج دیباج

مشاهیر[ویرایش]

هنر و فلسفه[ویرایش]

علی اصحابی

افشین شاهرودی

اسماعیل شاهرودی

بهنام بانی

هما خاکپاش

یدالله رؤیایی

محمود قنبری

محمدعلی معلم دامغانی

علی معلم

منوچهری دامغانی

محمدرضا نصیری

مهدی نصیری

سیف‌الله یزدانی

ورزش[ویرایش]

علیرضا منصوریان

داوود مقبلی

سیاست[ویرایش]

شهرهای خواهر خوانده[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. سالنامه آماری استان سمنان ۱۳۸۶
  2. «GeoHack - Damghan». tools.wmflabs.org. بازبینی‌شده در 2018-10-16. 
  3. پورتال ایران
  4. Enwiki. “Damghan (History)”. 
  5. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار. 
  6. «دانستنی‌های استان سمنان». 
  7. «معرفی زیارتگاه بکیربن اعین (رحمة الله علیه) ـ دامغان». www.emamzadegan.ir. بازبینی‌شده در 2018-10-16. 
  8. «خانه لطفی | جاهای دیدنی ایران»(fa-IR)‎. به کوشش جاهای دیدنی ایران. 2014-09-02. بازبینی‌شده در 2018-10-16. 
  9. «دیوار بارو | جاهای دیدنی ایران»(fa-IR)‎. به کوشش جاهای دیدنی ایران. 2014-09-03. بازبینی‌شده در 2018-10-16. 

پیوند به بیرون