دامغان

مختصات: ۳۶°۱۰′۰۶″شمالی ۵۴°۲۰′۵۳″شرقی / ۳۶٫۱۶۸۳۸۳°شمالی ۵۴٫۳۴۸۰۵۶°شرقی / 36.168383; 54.348056
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دامغان
تپه حصار1.jpg
کشور ایران
استانسمنان
شهرستاندامغان
بخشمرکزی
نام(های) پیشینصددروازه شهر بزرگ در بین رومیان و یونانیان
مردم
جمعیتجمعیت ۵۹٬۱۰۶ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت۱٪+ (۵سال)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع۱٬۱۷۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۴٫۹
میانگین بارش سالانه۱۰۹میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه۳۷ روز
اطلاعات شهری
شهردارسید محمّد تقوی
ره‌آوردپسته
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۳
وبگاه
شناسهٔ ملی خودروایران ۹۶ ب
کد آماری۱۵۴۰
دامغان بر ایران واقع شده‌است
دامغان
روی نقشه ایران
۳۶°۱۰′۰۶″شمالی ۵۴°۲۰′۵۳″شرقی / ۳۶٫۱۶۸۳۸۳°شمالی ۵۴٫۳۴۸۰۵۶°شرقی / 36.168383; 54.348056

دامغان مرکز شهرستان دامغان در استان سمنان، شهری در شمال شرق ایران است. این شهر یکی از کهن‌ترین و باستانی‌ترین شهرهای پارتی ایران است که در شاهنشاهی اشکانی اولین پایتخت اشکانیان در ایران بود. نام قدیم آن دِه‌مغان و صددروازه بوده‌ است.

دامغان دارای چندین جاذبه‌ٔ تاریخی و طبیعی است که از جمله‌ٔ آن‌ها می‌توان به مسجد تاریخانه، تپه حصار، برج طغرل، پیر علمدار، چشمه علی، قلعه‌های گرد کوه، مهر نگار و منصور کوه ، تپه‌های مریخی، دریاچه نمک و… اشاره کرد.[۱]

هوای پاک و وجود مناطق طبیعی با اقلیم‌های متنوع در اطراف شهر یکی از جاذبه‌های گردشگری آن است به طوری که با طی مسافتی کوتاه در شمال دامغان، کوه و جنگل‌های انبوه قرار دارد و در جنوب دامغان، کویر و شنزار است.

از نظر راه‌های مواصلاتی، دامغان در مسیر یکی از پر ترددترین و اصلی‌ترین کریدورهای کشور یعنی کریدور تهران-مشهد قرار گرفته است، لذا روزانه اتوبوس‌ها و قطارهای مختلفی به مقاصد تهران-مشهد از این شهر عبور می‌کنند. همچنین دامغان جاده‌ای به ساری دارد که دسترسی به شمال کشور را بسیار آسان می کند. در جنوب دامغان هم جاده‌ای به سمت اصفهان قرار دارد که به دلیل عبور از دشت کویر نسبت به سایر راه‌های مواصلاتی به دامغان، کم ترددتر است.[۲]

تپه های مریخی
تپه های مریخی

نام‌گذاری[ویرایش]

نام دامغان از «ده» و «مغان» است. «ده» به معنای روستا است و «مغان» به معنای مگی است. این نام توسط زرتشتیان داده شده که شامل پادشاهانی چون کوروش و داریوش بزرگ از ایران باستان بود.[۳]

دیوار بارو

تاریخچه[ویرایش]

دامغان، زمانی با نام صد دروازه پایتخت دولت شاهنشاهی اشکانی بوده‌است. قدیمی‌ترین مسجد ایران به نام مسجد تاریخانه «چهل ستون» که ۱۳۰۰ سال قدمت دارد در این شهر قرار دارد. نام کهن دامغان «گومش یا قومش» در کتیبه سارگون دوم آشوری پات نانه آمده‌است یعنی شهری که ۹۹ نگهبان دروازه‌ها دارد. فاصله آن از دریای مازندران هفت روز راه به‌شمار رفته‌است.

دور شهر دامغان دیوارهای ستبری وجود داشته که دو درشکه از کنار هم بر روی دیوار رد می‌شدند. بازمانده‌های آن دیوار هم‌اکنون هم دیده می‌شود؛ و به نام دیوار بارو مشهور است. دامغان دو گونه آب‌وهوا دارد. از جنوب به دشت کویر و از شمال به دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز متصل است. به همین دلیل بیشتر گونه‌های میوه در این شهر می‌رویند.

جمعیت و زبان[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۹٬۱۰۶ نفر (دارای۲۳۴۱۰ خانوار) بوده‌است.[۴]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۱۳٬۱۹۷—    
۱۳۵۵۱۷٬۱۷۴۳۰٫۱٪+
۱۳۶۵۳۴٬۰۵۷۹۸٫۳٪+
۱۳۷۰۴۰٬۹۵۴۲۰٫۳٪+
۱۳۷۵۴۹٬۲۰۴۲۰٫۱٪+
۱۳۸۵۵۷٬۳۳۱۱۶٫۵٪+
۱۳۹۰۵۸٬۷۷۰۲٫۵٪+
۱۳۹۵۵۹٬۱۰۶۰٫۶٪+

زبان مردم شهرستان دامغان نیز گونه‌ای از زبان فارسی است که با لهجه خراسانی پیوستگی دارد. این گویش در تمامی مناطق این شهرستان یکسان تکلم نمی‌شود. در مناطق شمالی شهرستان دامغان (به جز شهر دیباج)،

مسجد جامع دامغان
مسجد جامع دامغان

به دلیل همجواری با استان مازندران با اندک تفاوت، مردم به لهجه مازندرانی سخن می‌گویند[۵] روستاهای جنوبی حاشیه کویر (به جز روستای کوه زر)، تحت تأثیر مناطق مرکزی ایران بوده و به فراوانی لغات و واژه‌های آن مناطق را در تکلم آنان می‌توان دید. زبان روستاهای شرقی دامغان به گویش شاهرودی نزدیک است.[۶][۷] دیباجی گویش مردم شهر دیباج است. پژوهشگران زبان‌شناس دیباجی را از گویش‌های حاشیه دریای خزر می‌دانند. گویش دیباجی علی‌رغم داشتن شباهت‌هایی با گویش‌های مجاور خود بویژه نواحی

امارت چشمه علی
امارت چشمه علی

شمالی، تفاوت‌هایی نیز با آنها دارد. پژوهشگران زبان‌شناس با توجه به قرابت خاص گویش دیباجی با گونه‌های مازندرانی به لحاظ صرفی و نحوی، گویش دیباجی یکی را از گونه‌های مازندرانی می‌دانند.[۸][۹][۱۰]

راه‌ها[ویرایش]

دامغان به عنوان مرکز اتصال راه‌های ایران شناخته می‌شود؛بدین جهت که جاده تهران مشهد که غرب و شرق ایران را به هم وصل می‌کند و همچنین کریدور جنوب - شمال که بخش‌های شمالی و جنوبی ایران را بهم متصل می‌کند، از دامغان می‌گذرد. شهر دامغان در مسیر جاده تهران مشهد جاده ۴۴ قرار گرفته و از غرب به شهر تهران و از سمت شرق به شهر مشهد منتهی می‌شود. همچنین جاده ۸۱ دامغان به خرانق جندق و خور به طول ۴۹۴ کیلومتر از راه‌های اصلی رفت‌وآمد به این شهر است.

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوای شهر دامغان به علت وزش بادهای شدید شمالی و بارندگی‌های ناشی از بادهای نواحی گرگان و مازندران زمستان‌ های سرد و تابستان های معتدل دارد.[۱۱]

مناظر شمال دامغان
مناظر شمال دامغان

فصل بهار در شهرستان دامغان آب و هوای معتدل به همراه وزش باد است. بومیان شهرستان دامغان معتقدند که بادهای شهرستان دامغان باعث به ثمر رسیدن و مرغوبیت محصول پستهٔ این شهرستان شده‌است.

پسته[ویرایش]

پسته مهم‌ترین سوغات شهر دامغان است. وجود آب و هوای مناسب و خاک حاصلخیز برای محصول پسته،

پسته
پسته

دامغان را به مهم‌ترین قطب تولید پسته در کشور تبدیل کرده‌است. سالانه حجم زیادی از محصول پسته در دامغان برداشت می‌شود و به نقاط مختلف کشور و کشورهای همسایه صادر می‌شود. انواع مختلف این محصول از جمله پستۀ کله‌قوچی، پستۀ قرمز علیان، پستۀ فخری، پستۀ شاهپسند، پستۀ اکبری، پستۀ عباسعلی، پستۀ خنجری و پستۀ احمدآقایی می‌باشند که همگی در دامغان کشت و برداشت می‌شوند.

پسته
پسته

آثار تاریخی و دیدنی[ویرایش]

یکی از مهم‌ترین تفریحگاه های دامغان، چشمه علی است.

چشمه علی
چشمه علی دامغان


تپه‌حصار نیز یکی از آثار به جای مانده از روزگاران کهن است و حدود ۷۰۰۰ سال قدمت دارد و تا به حال کاوشهای باستانی در آن صورت گرفته که نشان می‌دهد شهری است که در اثر زلزله بر سر مردمانش خراب شده‌است.

برای اطلاع از سایر آثار تاریخی و طبیعی، به بخش جاذبه های گردشگری رجوع نمایید.

تپه حصار دامغان
تپه حصار دامغان

فرهنگ و مذهب در دامغان[ویرایش]

مردم دامغان به دلیل همجواری با منطقهٔ خراسان بزرگ و طبرستان وجود آثار تاریخی و فرهنگی بسیار در این منطقه از وارثین قابل اعتنای فرهنگ و ادب فارسی به حساب می‌آیند. فرهنگ این شهر آمیخته‌ای از فرهنگ اسلامی ایرانی کهنی است که از علل آن می‌توان به قرن‌ها حضور اسلام در این وادی و وجود اولین مسجد ایران، مسجد تاریخانه در این شهر اشاره نمود. اکثریت قریب به مطلق مردم دامغان پیروان شیعهٔ دوازده امامی[نیازمند منبع] بوده و وجود فرهنگ قدیمی و غنی عزاداری برای حسین بن علی سالیانه بسیاری از مردم را به این شهر و دیار فرا می‌خواند. فرهنگ دامغان به دلیل همجواری با استان مازندران از آن دیار نیز تأثیر پذیرفته‌است و می‌توان در گفتار دامغانی کلماتی از پارسی قدیم و زبان پهلوی را شناسایی کرد.

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

دریاچه نمک
دریاچه نمک

آثار تاریخی[ویرایش]

آثار طبیعی[ویرایش]

قلل مرتفع[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «پورتال ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۱۲.
  2. «نقشه راهها و جاده های - ایران (آبان 1401)». behrah.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۱.
  3. Enwiki. "Damghan (History)" (به انگلیسی).
  4. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  5. «زبان مردم شهرستان دامغان». سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان سمنان.
  6. «معرفی استان سمنان (زبان در استان سمنان)». وبسایت استانداری سمنان. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۹.
  7. Dialect: Damghani Persian, glottolog. , “Damghani Persian” ,
  8. نقشبندی، شهرام؛ حاج عیدی، حوا. «چند فرایند واجی در گویش دیباجی». مجله علمی مطالعات زبانی و بلاغی دانشگاه سمنان. دریافت‌شده در ۹ مارس ۲۰۲۱.
  9. نقشبندی، شهرام؛ حاج عیدی، حوا. «چند فرایند واجی در گویش دیباجی». سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه سمنان. دریافت‌شده در ۹ مارس ۲۰۲۱.
  10. نقشبندی، شهرام؛ حاج عیدی، حوا. «چند فرایند واجی در گویش دیباجی». پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی. دریافت‌شده در ۹ مارس ۲۰۲۱.
  11. «دانستنی‌های استان سمنان».
  12. «معرفی زیارتگاه بکیربن اعین (رحمة الله علیه) ـ دامغان». www.emamzadegan.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اكتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در 2018-10-16. تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  13. «خانه لطفی | جاهای دیدنی ایران». جاهای دیدنی ایران. ۲۰۱۴-۰۹-۰۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۱۶.
  14. «دیوار بارو | جاهای دیدنی ایران». جاهای دیدنی ایران. ۲۰۱۴-۰۹-۰۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۰-۱۶.

پیوند به بیرون