حسین دهلوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حسین دهلوی
حسین دهلوی - Hosseyn Dehlavi.jpg
اطلاعات
تولد ۷ مهر ۱۳۰۶[۱]
تهران
ملیت ایران ایران
سبک‌(ها) موسیقی چند صدایی ایران
همکاری(‌های) مشترک از مدیران هنرستان موسیقی ملی، رهبری ارکستر شماره یک اداره هنرهای زیبا

حسین دهلوی (۷ مهر ۱۳۰۶، تهران[۲]آهنگساز، رهبر ارکستر ایرانی است. از مشهورترین آثار او «باله بیژن و منیژه» و «سبکبال» است.

زندگی[ویرایش]

حسین دهلوی، در سال ۱۳۰۶ در تهران به دنیا آمد. او آموزش موسیقی را از پنج سالگی نزد پدرش، معزالدین دهلوی، که از شاگردان علی اکبر شهنازی بود، آغاز کرد و در ۹ سالگی با تشویق مادرش به ساز ویولن علاقه‌مند شد.[۱] دهلوی مقدمات موسیقی را نزد پدرش فراگرفت و سپس فراگیری ویلن را نزد ابوالحسن صبا پی گرفت. او همچنین در هنرستان عالی موسیقی نزد حسین ناصحی و هایمو تویبر آهنگسازی را فرا گرفت. او به شکل خصوصی در این زمینه از آموزش‌های توماس کریسین داوید نیز بهره‌مند شد.[۳]

در گفتگوئی که سوسن اصلانی همسر حسین دهلوی در اردیبهشت 95 با شرق داشت از نامساعد بودن حال خالق مانا و مانی و عدم توجه مسئولان فرهنگی و هنری به وی خبر داد. [۴]

فعالیت حرفه‌ای[ویرایش]

حسین دهلوی، فرامرز پایور، حسین تهرانی

دهلوی در سال ۱۳۳۹ از هنرستان عالی موسیقی در رشتهٔ آهنگسازی دانش‌آموخته شد. پس از درگذشت استاد صبا در سال ۱۳۳۶، رهبری ارکستر شماره یک اداره هنرهای زیبا که بعداً «ارکستر صبا» نامیده شد، به دهلوی واگذار شد. این ارکستر از زمان گشایش تلویزیون ایران در سال ۱۳۳۷ به صورت هفتگی در تلویزیون به اجرای برنامه پرداخت.[۱]

حسین دهلوی، در سال ۱۳۴۱ به ریاست هنرستان موسیقی ملی برگزیده شد و تا فروردین ۱۳۵۰ این سمت را عهده‌دار بود. او خود در دوره دوم هنرستان رشته‌های تئوری موسیقی ایران، تلفیق شعر و موسیقی، فرم موسیقی ایران، هارمونی و ارکستر را شخصاً آموزش می‌داد. دراین سال، وی برای سفر دو ساله مطالعاتی به آلمان و اتریش رفت.[۱]

دهلوی از سال ۱۳۵۶ تصنیف اپرای مانا و مانی را به مناسبت سال جهانی کودک (۱۹۷۹) آغاز کرد. ساخت این اثر دو سال به طول انجامید که به خاطر محدودیت‌های استفاده از صدای خوانندهٔ زن تا به حال به اجرا درنیامده (در بخشی از اپرا، یک دزد برهٔ یک دختر کوچک را می‌رباید و دخترک که صاحب بره بوده به جنگل می‌رود و آواز می‌خواند) و تنها موسیقی سازی آن در خرداد ۱۳۷۹ با تلاش و رهبری علی رهبری با ارکستر فیلارمونیک اسلواکی در براتیسلاوا اجرا و ضبط شده‌است.[۱]

دهلوی در زمینهٔ نوآوری در موسیقی ایرانی تلاش‌های زیادی داشته‌است. تدوین متد تمبک به وسیلهٔ او و جمعی دیگر از جمله حسین تهرانی، مصطفی پورتراب، فرهاد فخرالدینی و هوشنگ ظریف برای بهبود جایگاه تمبک در موسیقی ایرانی و آسان‌سازی آموزش این ساز، توجه به ساخت سنتور کروماتیک برای جبران مشکل کوک این ساز برای استفاده در ارکستر از جمله این مواردند.[۱]

حسین دهلوی، در زمینهٔ موسیقی فیلم هم فعالیت داشته‌است که البته بیشتر برای فیلم‌های مستند، نقش مشاور و انتخاب کنندهٔ موسیقی را بر عهده داشته و در تیتراژ فیلم‌ها، از او به نام مستعار فریبا یاد شده‌است. دهلوی برای چند فیلم مستند از ابراهیم گلستان مثل یک آتش، موج و مرجان و خارا و گنجینهٔ گوهر و همچنین فیلم هفده روز به اعدام اثر هوشنگ کاووسی موسیقی نوشته‌است.[۵]

نودمین زادروز[ویرایش]

هومن دهلوی، فرزند استاد دهلوی در نودمین زادروز این هنرمند در گفتگویی با بی.بی.سی گفت که استاد به دلیل بیماری فراموشی دیگر چیزی از گذشته به یاد نمی‌آورد. برای نودمین زادروز دهلوی هیچ برنامه خاصی در ایران سازماندهی نشد و تلاش‌های هومن دهلوی، که او نیز در خارج از ایران به فعالیت‌ در زمینه آهنگسازی مشغول است برای اجرای دوباره بخشی از آثار پدرش به جایی نرسید.[۶]

آثار[ویرایش]

نخستین اثر ارکستری دهلوی به نام سبک بال در سال ۱۳۳۲ و در دستگاه شور ساخته شد. کنسرتینو برای سنتور و ارکستر، یکی از بخش‌های این آلبوم، نتیجهٔ همکاری مشترک دهلوی با فرامرز پایور است. آثار بعدی دهلوی مانند گفتگوی دل در شور (۱۳۳۶) و فروغ عشق در بیات اصفهان از تجربیات ارزشمند وی در تلفیق شعر و موسیقی ایرانی به شمار می‌روند.[۱]

ارکستر شماره یک اداره هنرهای زیبا به رهبری دهلوی

دهلوی همچنین قطعاتی از ابوالحسن صبا را نیز برای ارکستر تنظیم کرده‌است. به یاد صبا (۱۳۳۷)، برگرفته از قطعه به یاد گذشته در دشتی، شوشتری (۱۳۳۸)، چهارمضراب برای ویولن و ارکستر و نغمه ترک (براساس قطعه دوضربی بیات ترک) از آن جمله‌اند.[۱]
برخی از آثار چاپ‌شدهٔ دهلوی شامل پارتیتور آهنگ‌های او به نام‌های دوئو سنتور در سه‌گاه، شورآفرین در شور برای ارکستر، چهارنوازی مضرابی در اصفهان، سوئیت بیژن و منیژه (بر اساس اشعار حکیم ابوالقاسم فردوسی) برای ارکستر زهی، بیژن و منیژه برای ارکستر سمفونیک (۸ بخش) و سرباز برای آواز گروهی و ارکستر می‌شود.[۱]
یکی از مهم‌ترین آثار حسین دهلوی کتاب پیوند شعر وموسیقی آوازی است که حاصل بیش از ۴۰ سال تجربهٔ وی در تلفیق موسیقی با شعر است و جایزهٔ کتاب سال را بدست آورد.[۱]
آخرین کوشش او در زمینه کارهای جمعی موسیقی ملی، پایه‌گذاری ارکستر مضرابی است که با همکاری ۶۶ نفر از نوازندگان سازهای مضرابی ایرانی تشکیل شد و در سال ۱۳۷۲ به روی صحنه رفت.[۷]
حسین دهلوی در سال ۱۳۸۲ به عنوان چهره ماندگار مورد تقدیر قرار گرفت.[۱]
از دیگر کارهای حسین دهلوی می‌توان شورآفرین در ابوعطا برای ارکستر، چهارنوازی مضرابی اصفهان، فانتزی برای تار و ارکستر و فانتزی برای گروه تمبک و ارکستر را نام برد.

روزشمار زندگی هنری[ویرایش]

  • ۱۳۳۲: آغاز ساخت قطعات ویژه موسیقی ارکسترال ایرانی: سبکبال؛ در شور.
  • ۱۳۳۳: آفرینش نخستین دونوازی برای سنتور به نام «دوئو سنتور» در سه گاه (با اجرای فرامرز پایور و داریوش صفوت). «شور آفرین» در ابوعطا برای ارکستر.
  • ۱۳۳۶: رهبری «ارکستر شماره ۱ اداره کل هنرهای زیبای کشور» و تعویض نام ارکستر به صبا، انتشار دوئو سنتور در سه گاه.
  • ۱۳۳۷: «کنسرتینو برای سنتور وارکستر» درچهار بخش؛ با همکاری و تکنوازی فرامرز پایور.
  • ۱۳۴۳: چهار نوازی مضرابی در اصفهان.
  • ۱۳۴۴: بندباز: فانتزی برای تار و ارکستر، براساس قطعه «بندباز» اثر علینقی وزیری.
  • ۱۳۴۵: ساخت قطعه «سرباز» برای آواز و گروهی و ارکستر با شعری از ابراهیم صفایی.
  • ۱۳۴۷: پایه‌گذاری «ارکستر ایرانی تالار رودکی».
  • ۱۳۴۹: ساخت اپرای خسرو و شیرین روی سروده‌های نظامی.
  • ۱۳۵۰: کناره‌گیری از مدیریت هنرستان عالی موسیقی ملی. انتشار متد «آموزش تمبک» با همکاری و راهنمایی حسین تهرانی و تعدادی دیگر از استادان هنرستان موسیقی ملی.
  • ۱۳۵۴:اجرای باله «بیژن و منیژه» در تالار بزرگ رودکی.
  • ۱۳۵۴:انتشار. پارتیتور «سبکبال» در شور، برای ارکستر.
  • ۱۳۵۵: انتشار مجموعه دوم نغمه‌های کودک.
  • ۱۳۵۶: تنظیم بخش‌هایی از باله بیژن و منیژه برای ارکستر زهی، انتشار شور آفرین (در ابوعطا) برای ارکستر، انتشار چهار نوازی مضرابی در اصفهان.
  • ۱۳۵۸: بازنشستگی حسین دهلوی از وزارت فرهنگ وهنر.
  • ۱۳۵۸: برگزاری مجلس بزرگداشت علینقی وزیری، به مناسبت درگذشت وی بااجرای موسیقی در تالار رودکی.
  • ۱۳۶۰: انتشار پارتیتور «کنسرتینو برای سنتور وارکستر» (حسین دهلوی و فرامرز پایور).
  • ۱۳۶۳: انتشار پارتیتور فانتزی برای تار و ارکستر براساس قطعه بند باز، اثر علینقی وزیری.
  • ۱۳۶۳: انتشار پارتیتور بیژن ومنیژه: سوئیت برای ارکستر زهی.
  • ۱۳۶۴: انتشار پارتیتور فانتزی برای گروه تمبک و ارکستر.
  • ۱۳۶۵: انتشار پارتیتور «شوشتری برای ویولون و ارکستر»، براساس اثری از ابوالحسن صبا.
  • ۱۳۶۸: تجدید چاپ متن ویراسته شده آموزش تمبک (به کوشش حسین دهلوی، همکاری حسین تهرانی و جمعی دیگر).
  • ۱۳۷۰: انتشار پارتیتور «بیژن ومنیژه» برای ارکستر سمفونیک.
  • ۱۳۷۱: انتشار گفتگو با حسین دهلوی – گفتگو با علی تجویدی (ناصر حریری). انتشار گفتگوی دل: برای آواز وارکستر.
  • ۱۳۷۲: نخستین اجرای «ارکستر مضرابی» به رهبری حسین دهلوی در تهران.
  • ۱۳۷۳: انتشار فروغ عشق: برای آواز وارکستر، انتشار نخست گلبانگ مضرابی: برای ارکستر مضرابی.[۸]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ «زندگینامه: حسین دهلوی (۱۳۰۶-)». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۰. 
  2. روزنامه اعتماد، ۵ دی ۱۳۸۶، بخش موسیقی «نگاهی به زندگی و آثار استاد حسین دهلوی، غریبی از شهر آشنایی».
  3. [http://www.bbc.com/persian/arts-41453836/اپرایی که دهلوی در ۹۰ سالگی به یاد ندارد ]، بی.بی.سی.
  4. خالق «مانا و مانی» در خانه سالمندان، روزنامه شرق، بازبینی‌شده در اردیبهشت 1395.
  5. «موسیقی در سینمای ایران؛ حسین دهلوی، هرمز فرهت و فریدون ناصری». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۱ مرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۰. 
  6. [http://www.bbc.com/persian/arts-41453836/ اپرایی که دهلوی در ۹۰ سالگی به یاد ندارد ]، بی.بی.سی.
  7. «سال‌ها تلاش دهلوی برای موسیقی و عاقبت ناراحتی روحی!». وب‌گاه خبری - تحلیلی موسیقی ایرانیان، ۳۰ آبان ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در دی ۱۳۸۶. 
  8. «حسین دهلوی، هفت دهه تلاش برای موسیقی». گفتگوی هارمونیک، ۷ مهر ۱۳۸۴. بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۹۰. 

پیوند به بیرون[ویرایش]