نیشابور
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| نیشابور |
||
|---|---|---|
 |
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی: | نیشابور | |
| کشور: | ایران  |
|
| استان: | خراسان رضوی | |
| شهرستان: | نیشابور |
|
| بخش: | مرکزی |
|
| نام محلی: | نشابور |
|
| نامهای قدیمی: | نیشاپور، نشابور،ابرشهر پَرنج،ايرانشهر نيست سابور سابور خواست[۱]، ریوند(رئونت)[۲] |
|
|
||
| مردم |
||
| جمعیت | ۲۰۵٬۹۷۲ [۳] |
|
| رشد جمعیت: | ۲٫۱۳٪[۴] |
|
| تراکم جمعیت: | ۱۷۱٫۰۱)(بخش مرکزی) نفر بر کیلومتر مربع |
|
| مذهب: | شیعه (۹۹٫۸۱٪) [۵] |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| مساحت: | ۳۱٫۸۷ (۱۳۷۵)[۶] |
|
| ارتفاع از سطح دریا: | حدود ۱۲۵۰ متر |
|
| آبوهوا |
||
| میانگین دمای سالانه: | ۱۴٫۸ [۷] ۱۳٫۸ [۸] |
|
| بارش سالانه: | ۳۶۵٫۸ [۷] |
|
| روزهای یخبندان سالانه: | ۱۰۰ [۷] |
|
| اطلاعات شهری |
||
| شهردار: | عباسعلی مدیح |
|
| رهآورد: | فیروزهٔ نیشابور، ریواس |
|
| پیششماره تلفنی: | ۰۵۵۱ |
|
| وبگاه: | neyshabur.ir |
|
| جملهٔ خوشآمد به شهر | ||
| به نیشابور، شهر قلمدانهای مرصّع، خوش آمدید. |
||
- برای دیگر کاربردها نیشابور (ابهامزدایی) را ببینید.
نِیشابور یکی از شهرهای استان خراسان رضوی در شرق ایران میباشد.این شهر از مراکز فرهنگی، گردشگری، صنعتی و تاریخی استان خراسان رضوی و ایران است. شهر نیشابور مرکز شهرستان نیشابور است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
بنای این شهر را از شاهپور اول دانستهاند و آن را یکی از چهار شهر بزرگ خراسان قدیم گفتهاند. در دوره یزدگرد دوم (۴۳۸ - ۴۵۷ م.) نیشابور مدتی محل اقامت او بودهاست. در دوره آخر حکومت ساسانیان ظاهراً نیشابور اهمیت اولین را از دست دادهاست، زیرا نام آن شهر به ندرت دیده میشود. مسلمانان در حکومت عثمان بن عفان (۲۶-۳۵ ه'.ق.) به صلح بدانجا درآمدند. در دوره طاهریان و سامانیان نیشابور از نو موقعیت دیرین خود را به دست آورد. در اواخر حکومت مسعودغزنوی که سلجوقیان به مشرق ایران هجوم آوردند طغرل این شهر را مقر خود ساخت. در دوره حکومت سنجر نیشابور مورد هجوم غزان واقع شد (۵۴۸ ه'.ق). یاقوت نویسدغزان هر که را در این شهر یافتند کشتند و مال او راگرفتند و شهر را آتش زدند. سپس یکی از غلامان سنجر به نام موید به نیشابور درآمد و مدرم را در یکی از محلات آن که شادیاخ نام داشت سکونت داد و شهر را آبادان کرد و باروئی بر گرد آن برآورد. اندک اندک نیشابور آبادان میشد که دیگر بار با هجوم مغولان (۶۱۸ ه'.ق.)ویران گردید. یاقوت که خود معاصر با مغولان بودهاست چنین آرد: در حمله مغول مردمی که از شهرهای خراسان گریخته بودند در نیشابور گرد آمدند و این شهر را برای سکونت خود استوار ساختند. مغولان شهر را محاصره کردند. یکی از مردم نیشابور تیری افکند و داماد چنگیزخان را بکشت. چنگیزخان خود عازم تسخیر نیشابور شد و این شهر را بگرفت و مغولان هر موجود زنده که یافتند بکشتند و شهر را با خاک یکسان کردند. درباره جمعیت نیشابور در این عهد سخن را به مبالغت کشاندهاند چنانکه عدهای مردم شهر را دوهزارهزار نوشتهاند که پیداست براساسی نیست ولی هرگاه شمار مردم مقیم آن را در عصر پس از غزان با مردمی که از شهرهای مختلف خراسان بدانجا گریخته بودند در نظر گیریم عددی بزرگ خواهد شد. پس از حمله مغول دیگر هیچ گاه نیشابور نتوانست مقام گذشته خود را به دست آورد. گذشته از قبر خیام و شیخ عطار که در نزدیکی این شهر واقع است، بنای امامزاده محروق را باید نام برد. این بنا از آثار قرن هشتم هجری است و گنبدی عالی و کاشی کاریهای بسیار زیبا دارد.
[ویرایش] موقعیت جغرافیایی
موقعيت امروزين . نيشابور يکي از شهرهای مهم استان چهارم ايران است و محدود است از طرف شمال به کوه بينالود، از غرب به شهرستان سبزوار، از شرق به بخش فريمان از شهرستان مشهد و بخش کدکن از شهرستان تربت حيدريه و از جنوب به شهرستان کاشمر.
[ویرایش] جمعیت
جمعیت این شهر بنا بر سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ برابر ۲۰۵٬۹۷۲ نفر بودهاست که پس از شهرهای مشهد و سبزوار، سومین شهر پرجمعیت استان خراسان رضوی به شمار میآید و سی و هفتمین شهر پرجمعیت ایران به حساب میآید.[۳]
[ویرایش] گویش
گویش این شهر گویشی منحصر بفرد و خاص است.در این گویش کلمات اصیل فارسی به وفور دیده میشود.برای آگاهی بیشتر از این گویش به سایت واژه نامه گویش نیشابوریhttp://neyshaburdialect.blogfa.com مراجعه کنید.
[ویرایش] نشریات
هفته نامه صبح نیشابور اولین نشریهٔ محلی خراسان، هفته نامه شادیاخ و هفته نامهٔ خیام نامه در سطح محلی و استانی منتشر میشوند.
[ویرایش] مراکز علمی
- دانشگاه علوم پزشکی نیشابور
- آموزشکدهٔ فنی پسران
- دانشکده کشاورزی شهید رجایی
- دانشکدهٔ پرستاری
- دانشکدهٔ هنر
- دانشگاه آزاد اسلامی
- دانشگاه پیام نور
- انجمن سینمای جوانان ایران دفتر نیشابور
- پژوهش سرای دانش آموزی(پدان)
- سازمان مدیریت صنعتی
- موسسهٔ آموزشی زبانسرای تهران نمایندگی نیشابور
- مرکز تربیت معلم دانشور (آموزش عالی فرهنگیان)
- آموزشکده عالی فنی و حرفهای سما - واحد نیشابور
- آموزشکده فنی وحرفهای دختران نیشابور
- انجمن نجوم خیام
[ویرایش] گردشگری
نیشابور دارای بناهای تاریخی و مراکز گردشگری زیادی است که از جمله میتوان به آرامگاه کمالالملک، آرامگاه خیام، آرامگاه عطار، امامزاده محروق وابراهیم، بیبی شطیطه، و قدمگاه نیشابور اشاره کرد. زیباترین گردشگاههای نیشابور در دامنهٔ رشتهکوههای البرز قرار دارند، از جمله میتوان به روستاهای دیزباد، خرو، درود و حصار بوژان و غار و کوه ابراهیم ادهم در اطراف باغرود و همچنین اردوگاه تربیتی کشوری شهیدرجایی (باغرود) اشاره کرد.[نیازمند منبع] نيشابور بر سر راه تهران به مشهد واقع شده است و فاصله آن نسبت به شهرهاي اطراف به شرح زير است : تا تهران 776، تا مشهد 117 و تا سبزوار 116 کيلومتر است.
[ویرایش] رهآورد نیشابور
[ویرایش] مشاهیر و برگزیدگان
-
- نوشتار اصلی: فهرست اهالی نیشابور
[ویرایش] معاصر
- امید مجد
- پرویز مشکاتیان
- حسین صادقی
- یغمای نیشابوری
- ژولیده نیشابوری
- فریدون جنیدی
- فریدون گرایلی
- محمد پروانه
- محمد رضا شفیعی کدکنی
- ژوليده نيشابوري
[ویرایش] مشاهیر مسافر نیشابور
[ویرایش] قبل از حمله مغول
- یزدگرد دوم
- قباد پادشاه ساسانی
- یزدگرد سوم
- ابومسلم خراسانی
- المهدی خلیفهٔ عباسی
- هارون الرشید
- ابوتمام حبیب بن اوس الطایی
- علی بن موسی الرضا
- دیباج
- ابن بابویه
- حسن صباح
- خواجه نظام الملک
- ناصر خسرو
- سلطان محمد خوارزمشاه
- مولوی
- خواجه نصیرطوسی
- ابوسعید ابوالخیر
- امامزاده محروق
[ویرایش] مشاهیر مسافر معاصر
- محمد حسین شهریار
- کمالالملک
- محمد علی دادور فرهاد اصفهانی
- بی ریای گیلانی
[ویرایش] آب و هوا
| نمودار آب و هوا برای نیشـابور | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ژ | ف | م | آ | م | ژ | ژ | آ | س | اُ | ن | د |
|
27
10
-3
|
16
16
1
|
11
22
5
|
1
29
10
|
1
33
15
|
1
34
18
|
3
32
16
|
26
27
12
|
49
21
8
|
52
14
2
|
36
9
-3
|
33
7
-5
|
| دما بر حسب سلسیوس • مجموع بارش بر حسب میلیمتر | |||||||||||
|
معادل در واحدهای انگلیسی
|
|||||||||||
دوچیز مرد سفر را زغم کند آزاد علی الصباح نیشابور وخفتن بغداد هوای این شهر درشمال و جنوب مغایر و متفاوت است .در شمال که کوهستانی است هوانسبتا سرد است .درفصول بهار و پاییز وزش بادهای شدید موسمی و محلی ،اراضی مزروعی و محصولات کشاورزی دستخوش آسیب وآفت می گردد و همچنین تفاوت آب و هوای نیشابور به خاطر وسعت بسیار چشمگیرش میباشد .مثلا سر ولایت از نواحی کوهستانی حدود قوچان هوایی به مراتب سردتر از بلوک عشق آباد ،منطقه ی کویری دارد. بطور کلی چگونگی آب وهوای نیشابور توسط دو عامل مهم زیر تعیین می گردد: ۱)با توجه به تودههای مهم هوا (جریان های هوایی سیبری ،مدیترانهای ،شمالی وغربی اقیانوس اطلس،موسمی اقیانوس هند وصحرایی عربستان )که بطور کلی شمال شرق کشور را تحت تاثیر خود قرار می دهند . ۲) ارتفاع وجهت رشته کوههای بینالود و کوه سرخ که دشت نیشابور را احاطه کرده اند. [۹]
[ویرایش] شهرهای خواهرخوانده
شهرهای بزرگ خراسان خواهر خوانده این شهر هستند خراسان بزرگ:
[ویرایش] رویدادهای ناگوار
- سیل بوژان
- فاجعهٔ قطار نیشابور
- تاخت و تاز مغول و تخریب نیشابور و کشتار دستهجمعی نیشابوریان
- [زمینلرزه 763 میلادی]- خراسان
در سال 763 میلادی زمینلرزه فاجعه باری در خراسان روی داد که کوهها را از جای خود حرکت داد و هیچ درختی و سنگی را به جای خویش استوار باقی نگذاشت. بزرگای این زمینلرزه 6/7=Ms برآورد گردیده است. محلهای احتمالی این زمینلرزه که رههای ارتباطی مهمی از آن می گذشته میتواند قهستان ( خواف، قاین، طبس) و یا ناحیه جاجرم، جوین و نیشابور باشد.
- [زمینلرزه 22 دسامبر 856] میلادی[ قومس]
در روز سه شنبه 18 شعبان 242 قمری زمینلرزه فاجعه باری در البرز خاوری روی داد که منطقه قومس و ناحیه خراسان باختری، توابع نیشابور را ویران کرد. در درازنای قطعه زمین حاصلخیزی که به طول 350 کیلومتر میان البرز و دشت کویر، از خور تا فراسوی بسطام و در بخشهایی از طبرستان و گرگان کشیده شده است و 200000 تن کشته شدند و عملاً تمامی روستاها ویران گردید. بزرگای زلزله 9/7=Ms بوده شدت رو مرکز زلزله در حدود Io=X تخمین زده شده است.
- [زمینلرزه 1145 میلادی- نیشابور]
در سال 540 قمری زمینلرزهای با بزرگای 3/5=Ms با ویرانگری محلی برخی از ساکنان نیشابور را به فکر مهاجرت انداخت.
- [زمینلرزه 1209 میلادی- نیشابور]
در سال 605 قمری زمینلرزه فاجعه باری که در سرتاسر بخش بزرگی از خراسان حس شد، منطقه نیشابور را تقریباً بکلی ویران کرد. بزرگای این رویداد6/7= Ms بوده است. شمار بسیار اندکی از ساختمانها در نیشابور توانستند در برابر زلزله ایستادگی کنند و بقیه شهر فروریخت و به رغم این واقعیت که پیشلرزهها به مردم هشدار داده بودند و بسیاری از آنان به فضای باز گریخته بودند شمار بسیاری از مردم کشته شدند. آسیب در بیرون شهر نیز به همان اندازه سنگین بود، به گونهای که در چندین روستا حتی یک نفر هم جان بدر نبرد. در مجموع پیرامون 10000 نفر کشته شدند.
- [زمینلرزه 1251 میلادی- نیشابور]
زمینلرزهای در سال 649 قمری با بزرگای 3/5=Ms در نیشابور روی داد که بخشی از شادیاخ را بکلی ویران کرد.
- [زمینلرزه 7 اکتبر 1270 میلادی- نیشابور]
در بامداد 19 صفر 669 قمری رویداد لرزهای فاجعه باری با بزرگای 1/7=Ms نیشابور روی داد، حومه پیشین شهر، شادیاخ و شماری روستا را ویران کرد و 10000 تن از مردم از میان رفتند. پسلرزهها تقریباً بدون وقفه به مدت دو هفته دنباله داشت. به همه ساختمانهای عمده از جمله مناره مسجد جامع زیان رسید. سرانجام نیشابور در جایی که از جایگاه پیشین قدری فاصله داشت دگر باره ساخته شد.
- [زمینلرزه فوریه 1389 میلادی- نیشابور]
در صفر 791 بار دیگر زمینلرزه نیرومندی به دنبال پیشلرزههای قوی که به مدت چهار روز روی میدادند به نیشابور آسیب رساند. لرزه اصلی که بزرگایی برابر 6/7=Ms و شدت رومرکزی برابر Io=X را دارا بود مایه ویرانی تقریباً آنی در تمامی شهر گردید و همه ساکنان شهر، بجز شمار اندکی را کشت. دگر ریختی های زمین، احتمالاً زمین لغزهها، آسیب جدی به برخی روستاها رساند.
- [زمینلرزه 23 نوامبر 1405 میلادی- نیشابور]
در 30 جمادی الاول 808 قمری زمینلرزه فاجعه بار دیگری با بزرگای 6/7= Ms و شدت رو مرکز برابر Io=X به فاصله 16 سال از زلزله قبلی مجدداً نیشابور و توابع آن را در هم کوبید. شهر کاملاً ویران شد و تنها کسانی که در بیرون و در صحرا بودند جان بدر بردند. پسلرزههای ویرانگر به مدت چندین روز دنباله داشت و در مجموع بیش از 30000 تن جان باختند و هیچ ساختمانی پابرجا نماند.
- [زمینلرزه 30 ژوئیه 1673 میلادی- مشهد]
در 15 ربیع الثانی سال 1084 قمری زمینلرزه ویرانگری در خراسان با بزرگای 6/6= Ms روی داد. دو سوم مشهد، از جمله گنبد مرقد امام رضا (ع)، سقف گنبدی مسجد گوهر شاد و بسیاری ساختمانهای همگانی ویران شد و 4000 تن کشته شدند. نیشابور به سختی آسیب دید و نیمی از شهر فروریخت و 1600 نفر جان خود را از دست دادند.
[ویرایش] نگارخانه
 آرامگاه مفخر حکیم عمر خیـام نیشابوری. |
 آرامگاه عطار نیشابوری. |
 آرامگاه کمال الملک. |
 بنای تاریخی و زیبای امام زاده محروق. |
 تصویری از امام زاده محروق. |
 ورودی پیشین باغ خیام و امامزاده محروق |
 مسجد چوبی که در دهکده چوبین نیشابور است |
 چسم اندازی از آرامگاه محروق. |
 مزار شهمیر، بنایی به جا مانده از دوران سلجوقی. |
 باغ امینالاسلامی و تندیس کوزهگر و کوزهفروش |
 افلاک نمای نیشابور. |
[ویرایش] پیوند به بیرون
- پایگاه اطلاع رسانی کانون نجوم خیام نیشابور
- دانشگاه آزاد اسلامی واحد نیشابور
- دانشگاه پیام نور - نیشابور
- فرمانداری نیشابور
[ویرایش] منابع
- ↑ مدیح، عباسعلی، کتاب نیشابور و استراتژی توسعه، جلد اول، صفحههای ۵۱ و ۵۲
- ↑ کیانی، محمدیوسف، کتاب شهرهای ایران، مقالهٔ فریدون جنیدی، انتشارات دانشگاهی)
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران
- ↑ پیدا کردن x از معادلهٔ P(n۲)=P(n۱)*(۱+x)^(n۲-n۱) که n۱ و n۲ شمارهٔ سال هستند. این کار برای سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ بنا به آمار سرشماری انجام شد. جمعیت سال ۱۳۷۵َ، ۱۶۹۱۴۱ بودهاست.
- ↑ مدیح، عباسعلی، کتاب نیشابور و استراتژی توسعه، جلد اول، صفحههای ۴۷
- ↑ مدیح، عباسعلی، نیشابور و استراتژی توسعه(جلد اول)، صفحهٔ ۶۵
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ مدیح، عباسعلی، نیشابور و استراتژی توسعه(جلد اول)، صفحهٔ ۱۱، به گزارش ادارهٔ کل هواشناسی در سال ۱۳۷۹
- ↑ مدیح، عباسعلی، نیشابور و استراتژی توسعه(جلد اول)، صفحهٔ ۱۰، به گزارش ادارهٔ کل هواشناسی، میانگین دمای روزانه در دورهٔ ۳۰ ساله
- ↑ آب و هوای شهرستان نیشابور (فارسی). پورتال شهرستان نیشابور (در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۸۷). بازدید در تاریخ ۳۱ مرداد ۱۳۸۸.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
