کاشان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
یک یا چند منبع یادشده در این مقاله بصورت دقیق ارجاع نشدهاست. شما میتوانید با اصلاح نحوهٔ ارجاع به منابع بر طبق شیوهنامهٔ ارجاع به منابع، به ویکیپدیا کمک کنید. مطالب با منبع غیردقیق احتمالاً در آینده حذف خواهند شد. |
| کاشان |
||
|---|---|---|
 |
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی: | کاشان | |
| کشور: | ایران  |
|
| استان: | اصفهان | |
| شهرستان: | کاشان |
|
| بخش: | مرکزی |
|
| نام محلی: | کاشو |
|
| نامهای قدیمی: | کاسیان ، چهل حصاران |
|
|
||
| مردم |
||
| جمعیت | ۲۵۳٬۵۰۹ |
|
| زبانهای گفتاری: | فارسی |
|
| مذهب: | شیعه و غیره |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| ارتفاع از سطح دریا: | ۹۸۲ متر |
|
| آبوهوا |
||
| میانگین دمای سالانه: | ۱۸ |
|
| بارش سالانه: | ۱۱۶ میلیمتر |
|
| اطلاعات شهری |
||
| رهآورد: | گلاب |
|
| پیششماره تلفنی: | ۰۳۶۱ |
|
| وبگاه: | شهرداری کاشان | |
شهر کاشان مرکز شهرستان کاشان در استان اصفهان است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۲۵۳٬۵۰۹ نفر بوده که در بین دامنه کوه کرکس نطنز و دشت کویر آران سکنی دارند. کاشان در رده یازدهمین شهر صنعتی ایران قرار میگیرد که دلیل آن وجود کارخانجات فرش ماشینی (بیش از یکصد کارخانه)، کارخانه تولید ورق گالوانیزه و کارخانجات تولید قطعات خودرو و مونتاژ است. قدمت صنایع نساجی در این شهر به تولیدات شعربافی شامل مخمل بافی، زربافی و حریربافی برمیگردد که هم اکنون بیش از چند هزار نفر در کارخانجات نساجی مشغول به کار میباشند.
شهرت این شهر بیشتر به واسطه گلاب و فرش دستباف آن است. از محصولات کشاورزی آن میتوان به انواع غلات و میوههای فصلی اشاره نمود. غذای غالب، در بین مردم این شهر آبگوشت و بالاخص گوشت و لوبیا میباشد.
آثار تاریخی و دیدنی فراوانی در این شهر وجود دارد که از آن میان میتوان به باغ فین، مسجد و مدرسه آقابزرگ، خانه عامریها، خانه عباسیها، خانه طباطبایی، خانه بروجردی، حمام سلطان امیراحمد و قبر شاه عباس صفوي اشاره نمود.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] وجه تسمیه
به عقیده دانشمندان زبان شناس، کاشان به خانههای تابستانی گفته میشود که از چوب و نی ساخته شده باشد. [۱] درمورد وجه تسميه کاشان سخن بسيار است.
[ویرایش] قاسان و کاس رو
بر طبق حکایت تاریخ قم[کدام صفحه؟] قاسان نام دو تن از پادشاهان داستانی (پسران خراسان) بوده، قاسان اصغر پسر آفریدون است که نام او را به رودخانه (که به فارسی کاسه میگویند) نهادهاند؛ و قاسان دریا بوده که آن را کاس رود خواندهاند. [۲]
[ویرایش] چهل حصاران و کاه فشان
برخی از نویسندگان دورههای اسلامی گفتهاند که کاشان در اصل چهل حصاران بوده، در زمان هارون الرشید عباسی به خواهش مردم آنجا، زبیده خاتون همسر خلیفه دستور ساختن شهر و برج و باروی آن چون کاه افشانی کردهاند و به تدریج کاشان نامیده شده است. [۳]
[ویرایش] کی آشیان
این توجیه برخی از متاخرین، از آن نظر پیدا شد، که چون نخستین جایگاه آبادانی این ناحیه به امر پادشاهان داستانی ایران و در کنار چشمه فین برافراشته شده است، آن را کیاشیان (یعنی جایگاه ونشیمن پادشاه گفتهاند) [۴]
[ویرایش] کاشان و کاشانه
منظور، مصداق و معنی لغوی آن است. چنانکه ملکالشعرای بهار میگوید:
| لفظ کاشان و کاشانه به لغت های قدیم | معبد و جایگه جشن و دلاسائی بود |
و در جای دیگر نیز چنین میگوید: کاش و کاشان و کاشانه نیز که از اسامی بتخانهها است به معنی نوعی از مسکن شد، و نیز اسم خاص شهرها گردید.[۵]
[ویرایش] تاریخ کاشان
[ویرایش] تاریخ باستان
کاشان یکی از اولین مراکز تشکیل تمدن انسانی بودهاست. طبق حفاریهای باستانشناسی در تپههای سیلک کاشان، سابقه حضور بشر در این منطقه به هفت هزار سال پیش میرسد.
[ویرایش] پس از اسلام
کاشان در زمان سلجوقیان روبه رونق نهاد و در زمان قرهقویونلوها بیشتر ترقی کرد. تا جاییکه محل توجه دانشمندان شد. در نیمه دوم سده نهم و نیمه اول سده دهم این شهر، شهرت بسیاری داشت و یک شهر پرجمعیت به شمار میرفت. در سده ۱۱ و در دوره صفویه برای دومین بار به همان درجه از ترقی نائل شد و مانند اصفهان با شهرتی بسیار همراه گردید، اما با بروز زلزلهای بسیار شدید در سال ۱۱۹۲ هجری قمری دوباره ویران شد. بعد از زلزلهای که در زمان قاجار رخ داد کاشان دستخوش نابسامانی و منازعات محلی شد و از اینجهت زیانهای فراوان دید. (نگاه کنید به: نایبیان کاشان)
[ویرایش] زمین شناسی
منطقه کاشان که در غرب ایران مرکزی واقع شده است، بخشی از این واحد مهم زمین شناسی و ساختمانی ایران محسوب میگردد که به شکل مثلث در مرکز ایران قرار دارد. حد شرقی آن به بلوک لوت از شمال به ارتفاعات البرز مرکزی از جنوب به زون سنندج - سیرجان محدود شده است. واحد ایران مرکزی جزء بزرگترین و پیچیده ترین واحد زمین شناسی به شمار میرود. در این واحد قدیمی ترین سنگهای دگرگون شده (پرکامبرین) تا آتشفشان فعال و نیمه فعال امروزی وجود دارد. در واقع این منطقه را میتوان محل قدیمی ترین قاره در ایران محسوب داشت. که حوادث زمین شناسی فراوانی به خود دیده است. سنگهای پرکامبرین پیشین در ایران مرکزی که خود از فرسایش سنگهای آذرین دوره های قبل به وجود آمده اند. براثر حرکات کوهزایی کاتانگایی شدیداً دگرگون شده و پلاتفرم ایران مرکزی را تشکیل داده اند. این پلاتفرم از دوران پالئوزوئیک به بعد در امتداد گسلهای بزرگ شکسته شده و حرکات قائم مداومی را متحمل گردیده است این تحولات در پیدایش آتشفشانهای بزرگ ترشیاری موثر بوده اند. بعد از حرکات کوهزایی کرتاسه پایانی (لارامید)، رسوبات تخریبی منطقه را پوشانیده و به دنبال فاز کششی بعدی فعالیت آتشفشانی شدیدی در این زون رخ میدهد.[۶]
از نظر زمین شناسی ساختمانی ارتفاعات جنوب غرب و جنوب کاشان جزء ارتفاعات ایران مرکزی بوده و جزء کمربند آتشفشانی بزمان-تبریز قرار دارند. و ارتفاعات شمالی تر، یعنی مجموعه کوههای لطیف، یخ آب نیز به موازات آن کشیده میشود و این دو مجموعه خود به موازات زاگرس و روراندگی بزرگ آن و در امتداد منطقه دگرگونی سنندج - سیرجان کشیده شده است. بین ارتفاعات جنوب غرب و جنوب کاشان و ارتفاعات قدامی آن(کوههای لطیف و یخ آب و ...) فرورفتگی عظیمی است که از قم تا جنوب اردکان کشیده شده است و در زمین شناسی ساختمانی ایران از آن به نام فرو رفتگی بزرگ قم - اردکان نام می برند. (اشتوکلین، هوبر و دیگران)(معتمد،1367) بنابراین منطقه کاشان بخش کوچکی از یک واحد طبیعی و مورفولوژی و زمین شناسی است که خود به دو بخش مجزا و متمایز منطقه کوهستانی و منطقه دشتی تقسیم میشود. منطقه کوهستانی از نظر لیتولوژی منحصراً شامل تشکیلات دوران سوم زمین شناسی است که عبارتند از، تشکیلات پالئوسن، تشکیلات ائوسن، تشکیلات الیگوسن، تشکیلات میوسن (میانی- فوقانی)، تشکیلات پلیوسن و همچنین تشکیلات دوران چهارم زمین شناسی (کواترنر) و منطقه دشت که از آبرفت های جوانتری از جمله آبرفتهای سری C که این آبرفتها به طور تقریباً افقی سراسر دشت کاشان را پوشانده و از شن، ماسه و رس تشکیل یافتهاند، آبرفتهای سری D، این آبرفتها از جدیدترین تشکیلات دوران چهارم بوده و بیشتر مخروط افکنههای واقع در دامنههای جنوبی و غربی منطقه از این آبرفتها تشکیل گردیده است و همچنین بستر رودخانههای چم رود و برزه رود و بستر رودخانه قمصر در جنوب دشت تشکیل گردیده است. [۷]
[ویرایش] آب و هوا
به طور کلی شهرستان کاشان دارای دو حالت نسبتاً متفاوت اقلیمی است و در این امر بیش از هر چیز عامل ارتفاع مؤثر میباشد. این دو حالت عبارتند از شرایط اقلیمی پایکوه و شرایط اقلیمی دشت. دشت دارای اقلیمی بیابانی با تابستانهای بسیار گرم و خشک و زمستانهای نسبتاً معتدل میباشد و پایکوه دارای اقلیمی خشک و نیمه خشک با تابستانهای معتدل و خشک و زمستانهای سرد میباشد. میزان بارندگی چه در دشت چه در پایکوه کم است. شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه شرایط اقلیمی دشت میباشد. که بارندگی بسیار کم و افزایش قابل ملاحظه میزان حرارت در تابستان مشکلات فراوانی را در این منطقه به وجود میآورد. خشکی فیزیکی شدید یکی از خصوصیات بارز شرایط آب و هوایی این منطقه است. در مقایسه بین ناحیه پایکوه و ناحیه دشت عامل تبخیر و تعرق قابل ملاحظه است زیرا در پایکوه به علت ارتفاع دما افت پیدا میکند و درنتیجه تبخیر و تعرق بالقوه نسبت به دشت کاستی میگیرد. و همین امر سبب میشود که خشکی فیزیکی در پایکوه دیرتر از دشت شروع گردد و یا به شدت آن نرسد. از طرف دیگر اختلاف دما بین این دو ناحیه باعث میشود که زمان گل دادن درختان در پایکوه و دشت تغییر کند.
[ویرایش] اقتصاد
کشاورزی در کاشان و پیرامون آن رونق دارد، و بخش بزرگ زمین های آن، هر ساله زیر کشت پنبه، غلات، صیفی کاری و سبزی است. همچنین گوجه درختی، سیب درختی، انگور، هویج، پیاز و... از دیگر محصولات کاشان است. علاوه بر آن پرورش گل در بخش قمصر، هندوانه و طالبی در آران و کشت سیب زمینی در حومه رونق خوبی دارد و در نهایت، انار فین و راوند و عطر و گلاب قمصر از شهرت ویژه ای برخوردار است. در کاشان معادنی مانند مس، آهن، سولفات باریم، زاج سبز، نمک طعام، سنگهای مرمر و تراورتن وجود دارد که بعضی از آنها دست نخورده باقی مانده است. کاشان در زمینه صنایع دستی، از قدیم الایام زبانزد بوده و جایگاه و پایگاه اصلی صنایعی چون مخمل بافی، زری بافی، ابریشم بافی، پارچه بافی، شعر بافی، قالی بافی، کاشیگری، سفالگری، مسگری و هنرهای فراوان بوده است که به دلیل رشد روز افزون تکنولوژی ماشینی اکثراٌ رو به افول نهاده و اینک تنها در زمینه صادرات فرشهای دست بافت در عرصه اقتصادی کشور نقش مهمی ایفاء میکند. کاشان در زمره اولین شهرهای ایران است که صنایع کارخانه ای را در خود جای داده است. از مهمترین صنایع ماشینی کاشان میتوان از چندین کارخانه ریسندگی و بافندگی، دهها کارخانه فرش ماشینی، قند سازی، پارچه بافی، بلورسازی، پلاستیک سازی، چینی سازی و ملامین سازی و ... نام برد. کاشان هم اکنون با بیش از دهها واحد صنعتی پیشرفته و فعال یکی از مهمترین قطب های صنعتی کشور محسوب میشود.
[ویرایش] آثار تاریخی
کاشان یکی از شهرستانهایی است که در آنجا نمونههای جالبی از شاهکارهای هنر ایران یافت میشود. آثار معماری که دراین شهر باقیمانده معدودی از دوره صفویه و بقیه آثار دورههای قاجاریه است. بنا به مقتضیات جغرافیایی و موقعیت طبیعی این شهر معماری مخصوص به خود دارد. که همه ساله جهانگردان بسیاری از دورترین مناطق دنیا را به سوی خویش میکشاند.
[ویرایش] خانههای بزرگ و قدیمی کاشان
این خانهها که از نظر خصوصیات معماری محلی یکی از بهترین خانههای دو قرن اخیر شناخته شده است. خانه بروجردیها، خانه عامریها، خانه عباسیان، خانه شریفیان، خانه قدیمی حاجی سید آقا، خانه قدیمی میرزا ابوالفضل حکیم باشی و همچنین نظایر دیگر آنها در کوی و برزنهای داخلی شهر قدیم کاشان کم و بیش باقیمانده است، از سبک معماری منطقهای و نشان دادن سلیقه هنرنماییهای محلی بسیار جالب توجه بوده و اغلب نیز برازنده نگاهداری و ثبت در فهرست آثار باستانی است.[۸]
[ویرایش] حمام های قدیمی
از جمله ابنیه مهم و آثار تاریخی کاشان گرمابههای بزرگ و عمومی آن شهر است؛ به طوریکه درعهد صفویه مورد توجه کامل و ستایش گردشگردان خارجی قرار گرفته است. تعداد این گرمابه های بزرگ و عمومی بر حسب تغییر و تحول اوضاع اجتماعی از 25 تا 30 باب به شمار آمده است. که میتوان به این موارد اشاره کرد: حمام ملاقطب ،حمام عبدالرزاق خان ، حمام میرعماد ، حمام سربازار
[ویرایش] برکه یا آب انبارهای قدیمی
نظر به وضع قدیمی کاشان در منطقه خشک و کم بارندگی کنار کویر مرکزی ایران، از قدیم الایام ساختن برکههای عمومی آب آشامیدنی در شهر و جادههای عمومی و دهات از جمله مبانی مهم خیرات و مبرات به شمار میرفته است. و چون آب این برکهها به هنگام یخبندان زمستان از آبهای کوهستانی ذخیره میشد.در فصل گرمای سوزان تابستان آنجا بسیار خنک و گوارا بود. تا قبل از احداث خیابانها و لوله کشی در شهر کاشان بالغ بر هفتاد آب انبار بزرگ و متوسط وجود داشته که سالی یک دفعه در زمستان آنها را آبگیری میکردند. از آب انبارهایی که در عهد صفوی ساخته شده میتوان به این موارد اشاره کرد: آب انبار میرسید علی (در مقابل جلوخان حبیب بن موسی)، آب انبار بزرگ کوی کوشک صفی، آب انبار جنب مسجد وزیر، آب انبار بزرگ ر کوی سرپله، آب انبار مسجد مثقال، آب انبار مسجد و مدرسه میان چال، آب انبار عبدالرزاق خان کاشی، آب انبار گذر نودر بازار، آب انبار جنب بقعه چهل تن، در ضمن قابل ذکر است که بیش از نصف از هفتاد آب انبار کاشان که در دو قرن اخیر ساخته شده دارای تزئینات مشابه میباشد.[۹] و همچنین امروزه با بکارگیری پمپهای آب از برخی از این آب انبارها استفاده میشود.[۱۰]
[ویرایش] بقاع و مساجد معروف
بقعه شاهزاده ابراهیم، بقعه حبیب بن موسی(ع) ، بقعه سلطان امیر احمد، بقعه پنجه شاه،بقعه بابا افضل مرقی، بقعه شاهزاده حسین علوی، بقعه سلطان علی محمد باقر(ع) (واقع در مشهد اردهال) ، بقعه طاهر و منصور، بقعه ابولؤلؤ، بقعه خواجه تاج الدین، بقعه میر نشانه، بقعه شاه یلان، بقعه پیر داود قمصر، آرامگاه شاه عباس در حبیب بن موسی، مسجد و مدرسه آقا بزرگ، مسجد گذر بابا ولی، مسجد جامع میدان کهنه، مسجد میر عماد معروف به مسجد میدان سنگ از آثار بقاع و مساجد معروف کاشان هستند.[۱۱]
[ویرایش] باغات معروف کاشان
شامل باغ تاریخی فین: شامل حمام تاریخی که امیر کبیر در آن به قتل رسید. و چشمه سلیمانیه و موزه مردم شناسی و همچنین باغ وکیلی در روستای علی آباد کاشان.
[ویرایش] برج و باروی شهر
به ویژه قلعه جلالی از بناهای ملک شاه سلجوقی که به سال 460 هجری قمری در جنوب کاشان ساخته شده است. همراه با دو یخچال دیده میشود.
[ویرایش] بازار کاشان
این بازار در یک چشم انداز فضایی در مجموعه بافت تاریخی شهر به طول 3 کیلومتر واقع شده است قدمت بازار کاشان مربوط به دوره سلجوقی میباشد.
[ویرایش] آتشکده نیاسر
چهارتاقی نیاسر، یکی از آثار تاریخی شهر نیاسر در بیست کیلومتری غرب کاشان است. این آتشکده که متعلق به عصر اردشیر بابکان و از اولین احداثات عهد ساسانی است. این بنا در عصر ساسانی به عنوان محل نگهداری آتش استفاده میشد و مراسم مذهبی در کنار آن برگزاری میشد. ضمنا این بنا چون در ارتفاع قرار داشت و نور آتش آنها از فاصله دور دیده میشد، به عنوان راهنمایی برای کاروانها، یا در هنگام جنگ برای اطلاعرسانی از آنها استفاده میشد.
[ویرایش] کاروانسرای مرنجاب
این کاروانسرا در دوران صفوی ساخته شده است و در 70 کیلومتری شرق شهرستان کاشان قرار دارد. این کاروانسرا به دلیل اینکه در مسیر حرکت گردشگران به تپههای ماسهای اطراف کاشان واقع شده میتواند به عنوان محلی برای اقامت موقت گردشگران مورد استفاده قرار گیرد.
[ویرایش] تپههای سیلک
تپه سیلک و زیگورات واقع شده در تپه با قدمتی هشت هزار ساله در میان کویرخود نمایی میکند. تپههایی با ساختار نامنظم و پستی و بلندیهای فراوان پوشیده از خاک که هنوز در زیر آن شهری نفس میکشد و گویی انسان را به درون اعماق تاریخ پیش میبرد، عامل مهمی در جذب توریست میباشد. سیلک در 24 شهریور 1310 خورشیدی با شماره 38 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. محوطه سیلک در کنار روستای دیزچه آن زمان که امروز به صورت شهرکی بزرگ در آمده است و در سمت جادهای که کاشان را به فین متصل میکند واقع شده است.
[ویرایش] افراد مشهور
- غیاث الدین جمشید کاشانی
- ملا محسن فیض کاشانی
- سهراب سپهری
- کمال الملک
- علی مریم که البته اصلیت وی به نطنز از استان اصفهان بر میگردد.
- قطب راوندی
- میر سید مهدی یثربی
- میر سید علی یثربی
- جواد کاظمیان (فوتبالیست)
- احسان حاج صفی (فوتبالیست)
- مصطفی چترآبگون (فوتبالیست)
- محمد علوی (فوتبالیست)
- یدیدا شوفت (خاخام یهودی)
- بابا افضل
- سپیده کاشانی
- کلیم کاشانی
- میرزا صائب (شاعر)
- قاضی اسد کاشانی (شاعر)
- حسین علی کاشی: از خوش نویسان معروف کتابخانه سلطنتی اکبر شاه بودهاست نفیس ترین کتابهای خطی از اثر قلم او باقی ماندهاست.
- محمد هادی معروف به شیخ رمزی نقاش و منبت کار روی چوب
- محمود خان ملک الشعراء نقاش
- ابوالحسن ثانی یا صنیع الملک غفاری (صنیعالملک) نقاش
- ابوتراب خان غفاری نقاش باشی نقاش
[ویرایش] منابع
- ↑ امام شوشتری.س محمد علی، فرهنگ واژههای فارسی در زبان عربی، صفحه ۵۵۷، انتشارات انجمن آثار ملی ۱۳۵۸، تهران ۱۳۴۷.
- ↑ حسن نراقی، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، ( تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۴۸ ) ، صفحه ۵
- ↑ حسن نراقی، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، ( تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۴۸ ) ، صفحه ۵
- ↑ حسن نراقی، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، ( تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۴۸ ) ، صفحه ۵
- ↑ ملکاشعرای بهار، محمد تقی. ص ۱۶۱، دیوان اشعار، موسسه امیرکبیر، چاپ اول، ۱۳۳۵.
- ↑ ابراهیمی، ف. (1385)، شناخت اکوتوریسم نواحی بیابانی، مطالعه موردی کاشان. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری.
- ↑ ابراهیمی، ف. (1385)، شناخت اکوتوریسم نواحی بیابانی، مطالعه موردی کاشان. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری.
- ↑ نراقی، ح. (1383). آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز ، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- ↑ نراقی، ح. (1383). آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز ، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- ↑ ابراهیمی، ف. (1385)، شناخت اکوتوریسم نواحی بیابانی، مطالعه موردی کاشان. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری.
- ↑ ابراهیمی، ف. (1385)، شناخت اکوتوریسم نواحی بیابانی، مطالعه موردی کاشان. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری.
- www.kashan.ir
- ویکی پدیای انگلیسی
[ویرایش] پیوند به بیرون
- شهرداری کاشان
- خانههای قدیمی کاشان (بخش یکم)، گزارش جدیدآنلاین
- خانههای قدیمی کاشان (بخش دوم)، گزارش جدیدآنلاین
