کتابخانه
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
گُمان میرود حق تکثیر محتویات این صفحه با سیاستهای ویکیپدیا در مورد حق تکثیر سازگاری ندارد. لطفاً اطلاعات بیشتری در این مورد بیفزایید و یا وضعیت حق تکثیر منبع اصلی این مقاله را بررسی کنید. |
 |
این مقاله به تمیزکاری نیاز دارد. لطفاً آن را تا جایی که ممکن است از نظر املا، انشا، چیدمان و درستی بهتر کنید. سپس این الگو را از بالای مقاله حذف کنید. محتویات این مقاله ممکن است غیرقابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشد یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کرده باشد. |
کتابخانه به مجموعهای از اطلاعات و منابع و خدمات اطلاعاتی گفته میشود که توسط یک نهاد عمومی، خصوصی یا یک شخص نگهداری و اداره میشود. از نگاه سنتی، کتابخانه به طور معمول به مجموعهای از کتابها گفته میشود.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه کتاب و کتابخانه در عهد باستان
از خرابههای شهرهای باستانی سومریان چنین برمیآید که سومریان در حدود ۲۷۰۰ سال بعد از میلادمسیح کتابخانههای شخصی، مذهبی و دولتی بر پا کرده بودند، مشهور است که کتابخانه «تلو» مجموعهای متجاوز از ۳۰۰۰۰ لوحه گلین داشته است، تمدن سومریان از ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد پا گرفت و در عهد طلایی «اور» شکوفا شد.
مورخان سومری ثبت تاریخ جاری و باز سازی داستان گذشته شان را آغاز کردند. کهنترین نظام نگارش شناخته شده «خط میخی» است و اعتبار سومریها به سبب ابداع این خط و خدمت بزرگ آنها به بشریت است.
برای نوشتن از قلم فلزی و تیزی (به شکل میخ) استفاده میکردند و بر موادی چون گل نرم، عاج یا چوب مینوشتند. برای این منظور کاتبانی تربیت شده وجود داشتند و پس از نوشتن گل نرم را میپختند تا سخت شود قطعات گل پخته به صورت لوحه، نخستین کتابهایی است که تا کنون کشف کردهاند. چون لوحههایی ابزار ثبت اطلاعات تجاری، آثار مذهبی شامل دعاها، مناسک، علائم جادویی، افسانههای مقدس و حکایات و روایات قومی و ملی بودند.
می بینیم که برای این لوحه ادبیات، اندیشههای اجتماعی، سیاسی و فلسفی خود را حفظ کردهاند و در میان مواد حفاری شده از خرابههای شهرهای باستانی سومری لوحههایی وجود دارد که قطعات ادبی هزاران سال کهنتر از ایلیاد در آنها نقش بسته است.
سومریان کهنترین ادبیات شناخته شده انسان را تدوین کردند(موکهر جی،۱۳۷۵،ص۸۱) از تمامی متونی که بر گل یا مواد مناسب نگاشته است و تاکنون به دست آمده در میابییم که ۹۵ در صد این متون به امر بازرگانی، اداری و حقوقی ارتباط دارند.
فرهنگ سومری برای مدتی بیش از ۱۵۰۰ سال یعنی از نیمه هزاره چهارم تا آغاز هزاره دوم پیش از میلاد بر سرزمین«رافدین» سیطره داشت. در ازای این تاریخ، نویسندگان سومری توانستند شمار بسیاری از متون را در مو ضوعات مختلف و در نسخههای متعدد به نگارش در آورند. برخی از افسانههای رایج مانند داستان «دلاور ناکام گیلگمشن» در نسخهای فراوان و روایتهای گوناگون به جا مانده است .(استیویچ۱۳۷۳ص۲۶).
سومریان این گل نوشتهها را در معابد یا کاخهای سلطنتی یا مدارس حفظ میکردند(همان ۱۳۷۳ص ۲۷) در حقیقت سومریان نخستین کسانی بودند که این دستاوردها را به این هدف روشن یعنی حفظ آن برای نسلهای آینده ثبت کردند. به عبارت دیگر سومریا ن کسانی بودند که به کتاب نقشی اختصاص دادند که تا به امروز با آن در ارتباط است. بدین معنا که دستاوردهای فرهنگی و فناوری انسان را پاس دارد و پاسخگوی اهداف قانونی و آموزشی و دیگر نیازهای روزانه او باشد. (همان۱۳۷۳،ص ۲۹).
پس از آشوریان به تمدن بابلیان میرسیم. بابلیان نوشتن خط میخی و همه دانشهای ریاضی و ستارهشناسی و غیره را از سومریان آموختند. کتابخانههایی در معابد و قصرها وجود داشتند و یکی از مهمترین و بهترین نمونههای آنها کتابخانه «بورسیپا» بود که یکی از شاخصترین کتابخانههای عصر باستان بود. از مهمترین آثار باقیمانده از تمدن بابلیان میتوان «قانون حمورابی» را نام برد.(همان۱۳۷۳،ص۳۱،۳۰).
[ویرایش] کتابخانههای آشوریان
پادشاهی آشوریان همزمان با فرمانروایی بابلیان بود. مشهور است که کتابداری به منزله یک پیشه به آن دوران باز میگردد. آشور بانیپال که از سال ۶۲۶ تا ۶۶۸ پیش از میلاد میزیست، نخستین مفسر کار کتابداری در نظر گرفته میشود وی در شهر نینوا کتابخانهای بزرگ تأ سیس کرد و کاتبانی را به کتابخانه بورسیپا گسیل داشت تا لوحههای گلی را استنساخ و نوشتههای موجود در آنجا به کتابخانه نینوا منتقل کنند.(یتز،۱۹۸۹ص۴).
«آشور بانیپال» را باید به حق کتابدار پادشاه باستانی تاریخ تمدن نامید. در تاریخ کتابخانه برای نخستین بار در کتابخانه نینوا به فهرست بر میخوریم. لوحهها با نظمی منطقی بر حسب مو ضوع یا نوع مرتب شده و هر یک نشانه شناسایی داشت و سیاهه محتوا هر اتاقک یا حجره که بر سر در آن کنده کاری شده بود در فهرست نیز مندرج بود. کتابخانه آشور بانیپال در نینوا تصویر کم و بیش کاملی از رشد و پیشرفت نگارش و شکل و شیوه نگهداری میراث انسانی در فرهنگ سومری، بابلی و آشوری را طی ادوار آغاز تاریخ در اختیار میگذارد.
«گیتز» در همین ارتباط اظهار میدارد که اگر سهم سومریان در تمدن بشر اختراع خط و نگارش و سهم بابلیان قانون بود، عطیه آشوریان به آیندگان کتابخانه سازماندهی شده به شمار میرود. پس از مرگ آشور بانیپال کتابخانه به حیات خود ادامه داد تا اینکه در سال۶۱۲ پیش از میلاد (میدی کیازاس) نینوا را تخریب کرد و پس از آن شهر تجدید بنا نشد. به همین دلیل باتان شناسان توانستند باقیمانده کتابخانه آشوریان را به همان شکلی که سربازان میدی ترک کرده بودند کشف کنند. (۲).
[ویرایش] مصریان
تمدن باستان مصریان همزمان با تمدنهای سومریان و بابلی و آشوریان شکوفا شد اما کار مصریان از نظر شکل کتاب و مواد نوشتنی با آنها تفاوت بسیار داشت. ماده نوشتنی آن برگ «پاپیروس» بود. از قلم مو مانندی به منزله ابزار نگارش استفاده میشد و شکل کتاب آنها طومار پاپیروس نام داشت و نگارش آنها به خط تصویری (هیروگلیف) انجام میگرفت (موکهرجی ۱۳۷۵ص ۸۲).
مصریان خود کتاب را چنان بزرگ میداشتند که گویی آن را میپرستیدند. برای مثال در یکی از متون دیدگاه ژرفی را پیرامون ارزش در سخن نگارش یافته میخوانیم :«انسان میمیرد و جنازه او به خاک تبدیل میشود و همه همروزگاران او چهره در نقاب خاک میکشند و این کتاب است که یاد او را از زبانی به زبان دیگر انتقال میدهد. نگارش سودمند تر از یک خانه ساخته شده با یک صومعه در غرب یا از یک قلعه شکست ناپذیر یا یک بت در یک معبد است».(۱۳۷۳ص۵۳)
طومارهای پاپیروس معمولاً در کوزه دهان گشاد (خم) گلی یا استوانههای فلزی دارای نشانههای شناسایی نگهداری میشد. قدیمیترین کتاب مصری و مشهورترین کتاب عالم به نام «پاپیروس پرس» که قبل از سال ۲۸۸۰ پیش از میلاد به نگارش در آمد، اکنون در کتابخانه ملی پاریس نگهداری میشود. (موکهرجی، ۱۳۷۵، ص۸۳).
در پرتو آب و هوای بسیار مناسب مصر، بسیاری از طومارهای پاپیروس بویژه در گورستانها و بقایای معابد و حتی در خانههای شخصی محفوظ مانده است. کتاب نگارش یافته به ورق پاپیروس در مصر شکل طومار داشت(استویچ ۱۳۷۳ ص۵۵).
به نظر میرسد تنها نوشتههایی که به تعداد فراوان در مصر استنساخ میشد و به معرض فروش میآمد مرده نامهها بود. مرده نامه عبارت بوده است از مجموعههایی با متون مختلف که به سحر و جادو مربوط میشد و از آنها انتظار میرفته است که آسایش مدفون را در گور تأمین نماید. (همان،ص۵۵)
زیباترین نمونههای این مرده نامهها به نقاشیهای رنگارنگی زینت یافته بود که مناظری از زندگی انسان مدفون شده را در گور نشان میداد. بسیاری اوقات گفته میشود که این مرده نامهها کهنترین نگاشتههای مصور در جهان هستند. این مرده نامهها از سوی کاهنان نوشته میشد. آنها در نسخههایی که برای فروش در بازار فراهم میآوردند جایی را خالی میگذاشتند تا در آن نام شخص درگذشته را بنویسد. نسبت مرده نامه به کل کتابها در مصر۹۵٪ بود.(همان ،ص۵۷) پادشاهی کهن مصراز3400تا2475ق.م بود.نوعی زبان مصریان باستان هیروگلیف است.
[ویرایش] ایرانیان
در زمان شاهنشاهی هخامنشی در ایران (۵۵۸-۳۳۰ پ.م.) کتابهای علمی و مذهبی ایران از زمان زرتشت در کتابخانههای «گنج هاپیگان» در تخت سلیمان و «دزی ناپشت» در تخت جمشید بایگانی شدهبودند.[۱] گمان میرود که این کتابها در موضوعات فلسفه، نجوم، کیمیاگری و علوم پزشکی بودهاست، موضوعاتی که مغان ایران در آنها استاد بودند. پس از فتح ایران توسط اسکندر مقدونی، کلیهٔ این کتابها در آتش سوختند.[۲]
باهاما[۱]، کتابخانههای. باهاما دولتی مستقل در جنوبیترین کرانه ایالات متحده در اقیانوس اطلس است که از ۷۰۰ جزیره تشکیل شده و تنها ۳۰ جزیره آن مسکونی است. جمعیت آن (طبق آمار سال ۲۰۰۰)، ۳۰۷۰۰۰ نفر، وسعت آن ۱۳۸۷۸ کیلومترمربع، و زبان رسمی آن انگلیسی است.
کتابخانه ملی. باهاما طرح تأسیس کتابخانهای را در نظر داشته که تهیه فهرستگان ملی و کتابشناسی ملی، ارائه خدمات امانت ملی و بینالمللی، و گردآوری مجموعهای غنی از تاریخ بومی را عهدهدار شود. در دهه ۱۹۸۰ تدابیری جهت تأسیس کتابخانهای برای واسپاری رسمی کلیه انتشارات دولتی و سایر انتشارات کشور و آثاری که حق نشر میگیرند اتخاذ گردید. این کتابخانه در نظر دارد که منابع و تجهیزات دیداری ـ شنیداری، نشریات ادواری، میکروفرمها، و منابع ویژه کودکان را در حد بالایی فراهم آورد. انتظار میرود کتابخانه ملی با حداقل ۴۴۰۰۰۰ جلد (یا دو جلد به ازای هر نفر) گشایش یابد و در طول بیست سال افزایشی معادل ۱۰۰۰۰۰ جلد داشته باشد. موجودی آرشیوهای ملی باهاما، در اواسط دهه ۱۹۸۰، جمعاً طولی معادل ۲۳۰۰ پا داشته و ۲۱ نفر، از جمله ۷ متخصص حرفهای، در آنها اشتغال داشتهاند.
کتابخانههای دانشگاهی. کتابخانه دانشکده باهاما، مهمترین کتابخانه دانشگاهی باهاماست. این کتابخانه در سال ۱۹۷۵ با ادغام کتابخانه دانشکده تربیت معلم باهاما (که اکنون تعطیل شده)، کتابخانه دانشکده فنی، و کتابخانه دانشکده تربیت معلم سان سالوادور تأسیس گردید. تعداد کل مجموعه آن ۳۰۰۰۰ جلد کتاب با سه مجموعه ویژهاست و شامل آثار مربوط به باهاما، آثار آفریقایی و هند شرقی، منابع درسی، و پایاننامههای دانشجویان است.
کتابخانههای عمومی. پنج کتابخانه عمومی در ناسائو و حدود ۳۲ کتابخانه در جزایر دیگر (خارج از ناسائو) فعالیت دارند. کتابخانههای عمومی که بهعنوان واحدهایی مستقل، تحت نظر هیأت امنای خود خدمت میکنند، بر اساس قانون کتابخانههای عمومی ناسائو[۱] (۱۸۴۷) و قانون کتابخانههای عمومی برون جزیرهای[۲] (۱۹۰۹) تأسیس شدهاند. این کتابخانهها از سال ۱۹۶۴ تحت نظارت وزارت آموزش و پرورش قرار گرفتهاند. در ۱۹۷۲، دولت باهاما کمیتهای را برای افزایش اعتبارات لازم جهت ایجاد خدمات کتابخانههای عمومی منصوب کرد.
کتابخانههای آموزشگاهی. بیشتر مدارس (دولتی و خصوصی) باهاما دارای کتابخانه هستند، اما اطلاعات و آمار تفصیلی مربوط به مجموعههای آنها تا ۱۹۹۰، در دسترس نبودهاست.
کتابخانههای تخصصی. کتابخانه برون جزیرهای رانفورلی[۳]که در سال ۱۹۵۴ در ناسائو تأسیس شد، شعبهای از یک سازمان خیریه داوطلبانهاست که اداره مرکزی آن در لندن واقع شده و در ۶۳ کشور شعبه دارد. این سازمان، که دارای ماهیتی فرافرقهای و فرانژادی است، در وحله اول، تأسیس کتابخانههای آموزشگاهی را مدنظر دارد و کتابهای ویژه کودکان و بزرگسالان را بهصورت بستههای رایگان، برای معلمان ارشد جزایر باهاما ارسال میکند تا بدینوسیله در اختیار مردم قرار گیرند. در طول ۲۵ سال حدود ۲۰۰۰۰۰ جلد کتاب از این طریق اهدا شدهاست. برخی ادارات دولتی، از جمله اداره آمار و مرکز آموزش خدمات عمومی، کتابخانههایی دایر کردهاند که علاوه بر خدمت به اعضای خود، خدمات عمومی نیز ارائه میدهند.
[ویرایش] کتابخانههای مهم دنیا
-
نوشتار اصلی: کتابخانههای بزرگ جهان
[ویرایش] منبع
- کتابخانه دیجیتال وستا - مقاله "امنیت در کتابخانه دیجیتال"
- آیکتاب (برداشت آزاد با ذکر منبع)
- استیویچ، الکساندر، کتاب در پویه تاریخ، ترجمه حمید رضا آژیر
- مزینانی، علی، کتابخانه و کتابداری
- موکهرجی،ا،ک؛ تاریخ و فلسفه کتابداری
- اطلاعات علمی
- سرگذشت ملل کهن
[ویرایش] جستارهای وابسته
- کتابخانه ملی ایران
- تاریخ کتابخانه در ایران
- کتابخانه ملی رشت
- کتابخانه دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران
- کتابخانه بریتانیا
- کتابخانه کنگره آمریکا
- کتابخانه دانشگاه آکسفورد
- کتابخانه عمومی سن آنتونیو
- کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده آمریکا
[ویرایش] پیوند به بیرون
- مقایسه مشهورترین کتابخانههای تمدن اسلام و بزرگترین کتابخانههای امروزی جهان
- امنیت در کتابخانه دیجیتال
|
|||||
