دزفول

دزفول دزفیل، دسفیل، دزپیل
دزفول °۴۸٫۳۹۷۴شرقی °۳۲٫۳۸۱۱شمالی / ۴۸٫۳۹۷۴;۳۲٫۳۸۱۱
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	خوزستان
شهرستان	دزفول
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	آوان، دژپل، روناش، دژپوهل
مردم
جمعیت	۴۲۰٬۰۰۰ تن
زبان‌ گفتاری	فارسی (گویش دزفولی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۴۰ متر
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه	ندارد
اطلاعات شهری
شهردار	محمد علی دوایی فر
ره‌آورد	مرکبات، کلوچه‌های دزفولی، کارهای دستی، قلم‌نی
پیش‌شماره تلفنی	۰۶۴۱
وبگاه	شهرداری دزفول شبکه خبری دزفول
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به دزفول، پایتخت مقاومت ایران خوش آمدید

دِزفول در بخش‌های جلگه ایی استان خوزستان و با گستردگیی نزدیک به ۴۷۶۲ کیلومتر مربع _که با برشمردن بخش‌های روستایی آن دارای گستردگیی برابر ۷۸۴۴ کیلومتر مربع می‌باشد_ جای دارد.

دزفول نام شهری است در نیمروز(جنوب) باختری ایران و مرکز شهرستان دزفول که در کنار رودخانه دز گسترده شده‌است. این شهر در دامنه‌های زاگرس میانی جای دارد و پیشینه تاریخی آن به زمان ساسانیان باز می‌گردد ولی پیش از ساسانیان هم آباد بوده و بخشی از سرزمین‌های امپراتوری‌های ایلام و هخامنشیان بشمار می‌رفته‌است. این شهر در ۷۲۱ کیلومتری تهران و ۱۵۵ کیلومتری اهواز جای دارد. شهرستان دزفول دارای زمستان و پاییزی مدیترانه‌ای بوده و زیستبوم سر سبز آن از پایان زمستان تا آغازه‌های بهار بسیار دلپذیر است.این شهرستان با زیستبوم زیبای جلگه ای-کوهپایه‌ای و کوهستانی خود در سراسر سال و به ویژه در روزهای نوروز پذیرای شمار بسیاری از گردشگران می‌باشد.

پیشینه

برپایه نوشته ایرج افشار (شهرهای ایران) دزفول شهری است که پیشینه آن به چندین هزار سال می‌رسد. از کهن ترین شهرهای استان خوزستان به شمار می‌رود واز دید تاریخ و فرهنگ ویژگی‌های برجسته ایی دارد.برپایه گفته‌های کاوشگران باختری در سده‌های گذشته _کسانی مانند والتر هینتس آلمانی_، آوان پایتخت نخستین امپراتوری پهناور کشور عیلام در دزفول کنونی جای داشته‌است. تپه‌های باستانی چغامیش با دیرینه‌ای نزدیک به ۴۰۰۰ سال پیش از زایش مسیح که به گفته باستان شناسان، گنجینه ارزشمندی از دانستنی‌های سودمند پیرامون رخدادهای زمان باستان از هزاره هفتم پیش از زایش تا شکوفایی شهرآیین شوش را در بر دارند نیز در دزفول جای دارد. بانو هلن کانتر _یکی از دست اندرکاران گروه کاوشگری و باستان‌شناسی این گستره_در هنگام یک سخنرانی در تهران پیرامون کاوشهای انجام گرفته در تپه چغامیش از دزفول به نام ‹‹ شهری از سپیده دم تاریخ ›› یاد کرده‌است.

نام دزفول

«دزپل» یا «دژپل» را در گویش بومی دزفیل و دسفیل گویند و عربی شده آن دزفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی رود دز برای پدید آوردن پیوند میان پایتخت تازه (جندی شاپور) و شوشتر بنیان نهاده شد. دژ به چم(معنی) سنگر و سکوی دیدبانی می‌باشد و چنین برمی‌آید که نام دزفول یا دزفیل از نام دژ ساخته شده در کنار پل گرفته شده‌است. یکی از نام‌های دیگر دزفول اندامش بوده‌است که نام اندیمشک از این نام برگرفته شده‌است. گفتنی است یکی از محله‌های کهن شهر دزفول روناش است، (در سده چهارم هجری قمری شهر دزفول به قصر روناش نیز نامور بوده‌است)، که در دست راست رود دز جای داشته و هنوز ویرانه‌هایی به همین نام نمودار است. شهر دزفول بر روی تپه‌ای به بلندای ۲۱۰ متر از رودخانه بنیان نهاده شده‌است و سرداب‌های ژرفی دارد. شهردزفول پیش از ساسانیان -که ساخت پل کهن دزفول به آن زمان برمی‌گردد- نیز دارای شهرآیین‌هایی بوده‌است. از ایلامیان و گوتیان گرفته تا مادها و هخامنشیان همه روزگاری در این سرزمین زیسته‌اند. دزفول از یورش مغول جان بدربرد و پس از اسلام گاهی آباد و گاهی ویران گردید اما پیشرفت گسترده آن همزمان با ساخت سد دز (سد محمد رضا شاه پیشین) به‌دست ایتالیایی‌ها در ۳۰ سال گذشته به‌دست آمد. این شهرستان در زمان جنگ ایران و عراق آسیب‌های زیادی دید اما پس از جنگ بازسازی شده‌است.

دزفول در زمان جنگ ایران و عراق

ویرانه‌های یک خانه پس از یورش موشکی به دزفول

با آغاز جنگ ایران و عراق، دزفول یکی از شهرهایی بود که بیش از ۱۶۰ بار به آن یورش موشکی شد.دزفول به عنوان شهری که جزو اهداف اصلی حملات موشکی عراق بود شناخته می‌شده‌است. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسراییل در جنگ شش‌روزه به پایگاه‌های نیروی هوایی ایران یورش بردند. پایگاه چهارم شکاری دزفول (پایگاه وحدتی) یکی از این پایگاه‌ها بود.

پس از آن نیروهای عراقی بارها به شهرهای دزفول و اندیمشک با بمب و موشک یورش بردند دزفول در جنگ هشت ساله ۲٬۶۰۰ کشته داشت. پس از جنگ به پاس پایداری مردم دزفول، این شهر شهر نمونه نامیده شد. امام خمینی به پاس پایداری مردم این شهر گفته‌است:

«

شما دزفولی‌ها امتحان دادید و از این امتحان خوب بیرون آمدید. شما دین خود را به اسلام ادا کردید

»

گویش مردم دزفول

بیشتر مردم دزفول به گویش دزفولی که یکی از گویش‌های جنوب باختری زبان فارسی فارسی دری، سخن می‌گویند. گویش شوشتری نزدیکترین گویش به دزفولی به‌شمار می‌آید. گویشوران این دو گویش مردم بومی شهرهای دزفول و شوشتر می‌باشند. افزون بر این دو گویش لری لرستانی و لری بختیاری در نزد شمار بسیاری از مردم و دیگر بخشهای شهرستان دزفول بکار می‌روند.

ویژگی‌های جغرافیایی و آب و هوا

شهرستان دزفول از دید جغرافیایی در درازای جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه خاوری و پهنای جغرافیایی ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه شمالی گسترده شده‌است و بلندای آن از روی دریا ۱۴۰ متر می‌باشد. دزفول مانند بیشتر شهرهای خوزستان دارای آب و هوای گرم و شرجی می‌باشد و تابستانی گرم و زمستانی مدیترانه‌ای دارد. میانگین بارش سالانه باران ۲۵۰ میلی متر و میانگین دما ۳ درجه سانتی‌گراد در زمستان و ۴۹ درجه سانتی‌گراد در تابستان می‌باشد.

آب و هوای دزفول
	ژانویه	فوریه	مارس	آوریل	مـــــه	ژوئـن	ژوئیـه	آگوست	سپتامبر	اکتبـر	نوامبر	دسامبر	سـال
گرم‌ترین C°	۲۳	۳۰	۳۲	۳۷	۴۷	۴۸	۴۸	۴۸	۴۵	۴۰	۳۳	۲۶	۴۸
میانگین گرم‌ترین‌ها C°	۱۴	۱۸	۲۲	۲۸	۳۶	۴۱	۴۳	۴۲	۴۰	۳۲	۲۴	۱۷	۳۰
میانگین سرد‌ترین‌ها C°	۷	۸	۱۲	۱۷	۲۳	۲۷	۲۸	۲۸	۲۴	۱۸	۱۱	۹	۱۸
سردترین C°	-۳	-۲	-۲	۶	۱۲	۱۷	۲۰	۱۶	۱۲	۵	---	-۲	-۳
بارش mm	۷	۶	۵	۳	۱	---	---	---	۱	۱	۲	۶	۳۲
منبع: سایت ودربیس آپریل ۲۰۱۰

ترابری

فرودگاه

دزفول دارای یک فرودگاه است که بعنوان تنها فرودگاه شمال خوزستان در کنار پایگاه چهارم شکاری دزفول تاسیس شده و پروازهای روزانه آن به تهران و مشهد برقرار می‌باشد همچنین مسئولین در سالهای اخیر درپی گسترش آن و افزایش پروازها می‌باشند.

راه‌آهن

این شهر حدود ۴۰ سال از سه محور شمالی و جنوبی و مرکزی خود به راه آهن سراسری متصل بود اما بعد از استقلال بخشهایی از شهرستان این شهر از نعمت راه آهن در بخشهای شمالی و جنوبی خودمحروم گشت و اکنون فاصله ایستگاه فعال قطار از شهر ۷ کیلومتر می‌باشد و تنها جایگاه قطار دزفول ایستگاه سبزآب در بخش سنجر می‌باشد که تقریبا در منطقه‌ای متروکه می‌باشد.

پایانه مسافربری

دزفول دارای یک پایانه بزرگ مسافربری در خاور شهر می‌باشد. افزون بر این سازمانها و نهادهای مسافربری بسیاری در جای جای شهر برپا می‌باشد که کار ترابری مسافران را برای سفرهای درون استانی و برون استانی بر دوش دارند.

‏بزرگراه دزفول - اندیمشک

پایانه میوه و تربار

دزفول دارای ۲ میدان میوه و تره بار بزرگ می‌باشد که بخش عظیمی از مرکبات و سیفیجات خوزستان از آنجا به اکثر نقاط کشور حمل می‌شوند. علاوه ب آن در اطراف میدان میوه و تره بار ده‌ها پایانه ترابری وجود دارد که این مجموعه دزفول ار به قطب میوه و تربار و ترابری خوزستان و غرب کشور تبدیل کرده‌است.

راه‌های زمینی دزفول

• بزرگراه دزفول – اندیمشک به درازای ۵ کیلومتر
• بزرگراه دزفول – شوش به درازای ۲۵ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول – شهیون به درازای ۵۵ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول – شوشتر به درازای ۶۷ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول – لالی به درازای ۸۵ کیلومتر

تاکسیرانی

سازمان تاکسیرانی دزفول در سال ۱۳۷۶ راه‌اندازی شد و هم اکنون پس از گذشت یک دهه از آغار به کارش با زیر پوشش دادن شمار ۱۲۰۰ دستگاه تاکسی شهری گردشی و خطی و ساماندهی ۱۰۰ دستگاه خودروی مسافربر و همچنین شمار ۲۹۰ دستگاه وانت بار درون شهری به شهروندان خدمت رسانی می‌کند.

اتوبوسرانی

سازمان اتوبوسرانی دزفول در سال ۱۳۶۹ راه‌اندازی شده‌است. هم اکنون بیش از ۵۰ دستگاه اتوبوس در ناوگان ترابری درون شهری دزفول به خدمت رسانی می‌پردازند.

کارهای دستی

نمایی از تراش بدنه قلیان بدست یک سازنده قلیان در بازار کهنه دزفول

‏بازار «کهنه» دزفول در سال ۱۳۵۷

ابزارهای دست ساز چوبی مانند زیرقلیان، قلیان، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و... از سازه‌های دستی شهرستان دزفول به‌شمار می‌آیند. یکی دیگر از سازه‌های دستی این شهر کارهای دستی بر روی فلزها می‌باشد که از آن میان می‌توان ورشوسازی، قلم‌زنی روی زر و سیم و زرگری را نام برد. در کارگاه‌های ورشوسازی بازار کهنه دزفول ابزار چای‌خوری و سینی و آتشدان ساخته می‌شود.نمدمالی، خراطی، کپوبافی و گیوه دوزی نیز از دیگر سازه‌های این شهر به‌شمار می‌آیند.

دیدنی‌ها

سازه‌های تاریخی

نامی‌ترین سازه تاریخی دزفول «پل قدیم» دزفول است که شاپور نخست ساسانی به کمک زندانیان رومی آن‌را بر روی رود دز ساخت است از این رو پل رومی نیز خوانده می‌شود. این پل پیشینه‌ای نزدیک به ۱۷۰۰ سال دارد. هم‌چنین دژی نیز برای دیدبانی و پاسداری شهر در کنار پل دزفول ساخته شده بود که امروز هم ویرانه‌های آن در شهر دزفول به چشم می‌خورد. این پل چندین بار بازسازی شده‌است از این رو در ساختمان آن رگه‌هایی از معماری(مهرازی) نوین نیز دیده می‌شود. در دوران پهلوی، به سبب ویران شدن دهانه‌های میانی این پل، دو دهانه بتونی ساخته شد.

‏خانه تیزنو

آسیاب‌های آبی دزفول، مسجدجامع، آرامگاه امامزاده سبزه قبا( برادر تنی امام رضا (ع))، بازار قدیم دزفول، آرامگاه «یعقوب لیث صفاری»، تپه‌های چغامیش، مسجد لب خندق، زیارتگاه شاه ابوالقاسم، مجموعه تاریخی شاه رکن‌الدین، آرامگاه محمدبن‌جعفرطیار، آرامگاه امامزاده رودبند و خانه تیزنو (اداره میراث فرهنگی دزفول) از بخش‌های دیدنی و تاریخی این شهرستان به‌شمار می‌آیند. که در سالهای اخیر سازمان میراث فرهنگی دزفول با همکاری سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول اقدام به حفاظت- مرمت و احیای ابنیه تاریخی شهر نموده‌است که از این جمله می‌توان به خانه تاریخی زرگر - تیزنو و گذرهای مهراس- هفت پر- سیوند- صوبیون- باقلیون- احمد کور و... و مرمت بیش از ۴۰ سابات تاریخی اشاره نمود.

‏آسیاب‌های آبی دزفول

زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها

از این دست می‌توان آرامگاه حزقیل پیامبر پدر دانیال پیامبر (به گفتی دیگر «بابا حزقیل»)، آرامگاه امامزاده رودبند، زیارتگاه سبزه قبا برادر تنی امام رضا، آرامگاه محمد بن جعفر طیار شوهر «ام کلثوم دختر امام علی»، و همچنین پیر بانگو را نام برد. شایان ذکر است که شهرستان دزفول دارای ده‌ها زیارتگاه می‌باشد که بیش از ۱۰ زیارتگاه آن در بافت تاریخی شهر دزفول قراردارد که در این میان می‌توان به بقعات سبزقبا(برادر امام رضا)- علی مالک (پسران امام علی)- سید محمد- رودبند- عباس علی- سید محمود- حزقیل نبی و... اشاره نمود.[۱۹]

دیگر

• سد تنظیمی علی کله
• کرانه‌های رود دز
• دریاچه و سد دز
• دامنه‌های سرسبز بخش سردشت (دزفول) و شهیون
• باغ‌های شاه آباد و کونک
• آبشار شوی
  

  

  آبشار شوی بزرگترین آبشار خاورمیانه.
• دریاچه شط تمی در شمال شرق شهرستان http://www.panoramio.com/map/#lt=32.683308&ln=49.428005&z=4&k=2 (فاصله هوایی تا اصفهان ۱۲ کیلومتر و تالرستان ۱۵ کیلومتر، محل صعود از کوه کینو)

مکان‌های فرهنگی و ورزشی

بوستان‌ها

• شهربازی بعثت
• باغ پرندگان
• پارک دولت
• پارک خانواده
• پارک ملت
• پارک حضرت ولیعصر(عج)
• پارک ساحلی دز (علی کله)
• پارک دانشجو
• پارک آزادگان
• پارک جنگلی میلاد
• پارک جنگلی لاله
• مرکز تفریحی سوم شعبان
• پارک ساحلی رعنا
• پارک ساحلی دووه

سینماها

• مجتمع فرهنگی سینمایی
• سینما بهمن
• سینما مهتاب (تیپ ۲ لشکر ۹۲ زرهی دزفول)

ورزشگاه‌ها

• ورزشگاه شهید مجدیان
• ورزشگاه شهید رجایی (کلوپ)
• ورزشگاه شهید ناحی

شهرداری

شهرداری دزفول یکی از کهن ترین شهرداری‌های کشور و نخستین شهرداری استان خوزستان و پنجمین شهرداری کشور بشمار می‌رود که در سال ۱۲۹۹ خورشیدی بنیان نهاده شده‌است.شهرداری دزفول داری هشت سازمان و ۲ منطقه می‌باشد.همچنین راه اندازی منطقه ۳ در دست ساخت می‌باشد.

پوشش گیاهی

دزفول سبزترین شهر استان خوزستان با سرانه فضای سبز ۱۵٫۲ متر مربع بشمار می‌رود که از این دید در میان دیگر استانها از جایگاه بالایی برخوردار است ولی تا رسیدن به استاندارد جهانی (۲۴ متر مربع) راه درازی در پیش دارد. یکی از برنامه‌های آینده شهرداری دزفول رساندن سرانه فضای سبز تا پایان سال ۸۹ خورشیدی به اندازه ۱۹ متر مربع می‌باشد.گلهای رز و مریم و آفتابگردان و بابونه و محمدی و نسترن و... از جمله گلهای زیبایی هستند که در این خطه سر سبز از جلگه خوزستان یافت می‌شوند. همچنین سیفیجات و مرکباتی همچون نارنج- پرتقال- نارانگیل و... به وفور در اطراف دزفول به چشم می‌خورد و زیبایی خاصی را به این منطقه بخشیده‌است.[۲۰] مزرعه_کاهو_دزفول.jpg

شمار مردم

شهر

دزفول یکی از پرشمارترین شهرهایی است که مرکز استان نیستند. این شهر برپایه سرشماری سال ۹۰ باداشتن شماری برابر با ۲۴۰،۰۰۰ تن ۲۷ امین شهر کشور بوده‌است که از ۷ شهر مرکز استان رده بالاتری دارد.

شهرستان

شهرستان دزفول نیز با بیش از۴۲۰،۰۰۰ تن یکی از پرشمارترین شهرستان‌هایی است که مرکز استان نیستند. این شهرستان برپایه سرشماری سال ۹۰ بیست و هفتمین شهرستان پرشمار کشور بوده‌است که رده‌ای بالاتر از ۸ شهرستان مرکز استان در کشور دارد.

گستردگی

گستردگی شهرستان دزفول برابر با ۴۷۶۲ کیلومتر مربع می‌باشد

بیکاری

بر پایه برآوردهای انجام شده هم اکنون شمار بیکاران در دزفول بیش از ۳۰ هزار تن می‌باشد.

دزفول و جنگ هشت ساله

• شمار شهدا: ۲۶۰۰ تن
• شمار مفقودین: ۱۰۰ تن
• شمار موشک‌ها: ۱۷۴ فروند
• شمار بمب و راکت و توپ: ۱۰۶۴ گلوله
• شهدای موشکی: ۷۱۱ تن
• شهدای جبهه: ۱۸۸۹ تن
• شهدای زیر پانزده سال: ۳۲۱ تن
• شمار بانوان شهید شده: ۴۱۴ تن
• شهدای روحانی: ۲۶ تن
• شهدای انقلاب: ۲۸ تن
• گلزارهای شهدای دزفول: ۲۸ گلزار

نهادهای آموزشی

• دانشگاه صنعتی جندی شاپور (دزفول)
• دانشگاه آزاد اسلامی دزفول
• دانشکده علوم پزشکی دزفول
• دانشکده اصول الدین دزفول
• مرکز آموزش عالی فنی و مهندسی دزفول
• دانشکده اورژانس دزفول
• دانشگاه جامع علمی - کاربردی (مرکزآموزش علمی-کاربردی جهادکشاورزی دزفول - مرکزآموزش علمی-کاربردی دزفول یک)
• دانشگاه پیام نور-مرکز دزفول
• دانشکده تربیت معلم شهید رجایی (پسرانه)
• دانشکده تربیت معلم خدیجه کبری (دخترانه)

پایگاه‌ها و نهادهای رزمی

• پایگاه چهارم شکاری دزفول (شهید وحدتی)
• پادگان نیروی زمینی ارتش
• تیپ ۲۹۲ زرهی آزادی
• پادگان شهید باکری
• پادگان آموزشی قدس
• فرماندهی و پشتیبانی منطقه 6 جنوب

نگارخانه

• 

  نمونه‌ای از ساباطهای دزفول

• 

  نگاره‌ای کهن از میدان شاه دزفول و کاروانسراها و مسجد جامع دزفول

• 

  نگاره‌ای از گذشته میدان مثلث و بانک ملی مرکزی دزفول

• 

  رودخانه دز و «پل جدید» دزفول

• 

  پل قدیم دزفول بر روی رودخانه دز

• 

  پارک دولت دزفول

• 

  تفریح‌گاه ساحلی (پارک علی‌کله) و سد تنظیمی دزفول

• 

  آرامگاه رودبند

• 

  نماییی هوایی از شهر دزفول

بن مایه‌ها

• غفاری، غفار. «فصل کتاب». در یادگار من، تاریخ سیاسی اجتماعی دزفول. چاپ اول. افهام، ۱۳۸۴. ۵۸. ISBN 1-111-11111-1. 
• «نتایج سرشماری ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. 

• Colin, Mackinnon. «“Dezful ii. DEZFŪLĪ AND ŠŪŠTARĪ”». Encyclopaedia Iranica Online. 
• Wikipedia contributors, «Dezful,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dezful&oldid=297327211 (accessed June 19, 2009).

جستارهای وابسته

• وب استان خوزستان شمالی
• استان خوزستان شمالی
• فرودگاه دزفول
• رادیو دزفول
• فهرست اماکن دیدنی شهر دزفول
• فهرست چهره‌های سرشناس دزفول

پیوند به بیرون

• اخبار شهری دزفول
• مای دز - اولین وب سایت تخصصی دزفول
• سایت شهر خـُمون دزفیل- شهر ما دزفول
• سایت جامع شهرستان دزفول
• شبکه خبری دزفول
• نشریه الکترونیکی دزفول
• سایت فرهنگی اجتماعی پسران دزفول
• سایت شورای شهر دزفول
• سایت شهرداری دزفول
• سایت علمی خبری ورزش دزفول