دزفول

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

دزفول
دزفول
اطلاعات کلی
نام رسمی:	دزفول
کشور:	ایران
استان:	خوزستان
شهرستان:	دزفول
بخش:	مرکزی
نام محلی:	دسفیل
نام‌های دیگر:	دژپل، آوان ، روناش ، دژپهل
مردم
جمعیت	۲۲۸٬۵۰۷ تن
زبان‌های گفتاری:	فارسی(گویش دزفولی، لریِ بختیاری و لرستانی)
مذهب:	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا:	۱۴۰ متر
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه:	ندارد
اطلاعات شهری
شهردار:	مهندس دوائی
ره‌آورد:	مرکبات، کلوچه‌های دزفولی، کار‌های دستی، قلم‌نی
پیش‌شماره تلفنی:	۰۶۴۱
وب‌گاه:	www.deznn.ir
جملهٔ خوش‌آمد به شهر
دزفولی:خووش اومی بختیاری: خوش اویدی لرستانی:خوش اومای

دِزفول از شهرهای استان خوزستان در جنوب غربی(نیمروز باختری) ایران است که در کنار رودخانه دز گسترده شده‌است. این شهر در دامنه‌های زاگرس میانی جای دارد و پیشینه تاریخی آن به زمان ساسانیان برمی گردد اما پیش از ساسانیان هم آباد بوده و بخشی از سرزمین های امپراتوری های ایلام و هخامنشیان به شمار می رفته است.^{[نیازمند منبع]}

فهرست مندرجات ۱ ویژگی‌های جغرافیایی و آب و هوا ۲ ترابری ۳ شمار مردم دزفول ۴ نام و تاریخچه ۴.۱ دزفول در زمان جنگ ایران و عراق ۵ گویش مردم دزفول ۶ سازه‌های تاریخی ۷ کار‌های دستی ۸ زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها ۹ نهاد‌های آموزشی ۱۰ نگارخانه ۱۱ پانویس ۱۲ بن مایه‌ها ۱۳ جستارهای وابسته ۱۴ پیوند به بیرون

[ویرایش] ویژگی‌های جغرافیایی و آب و هوا

شهرستان دزفول از دید جغرافیایی در طول(درازا) جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه شرقی (خاوری) و عرض(پهنا) جغرافیایی ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه شمالی (آپااختری) گسترده شده‌است و ارتفاع(بلندا) آن از روی دریا ۱۴۰ متر می‌باشد. دزفول مانند بیشتر شهرهای خوزستان دارای آب و هوای گرم و شرجی می‌باشد و تابستانی گرم و زمستانی مدیترانه‌ای دارد. میانگین بارش سالانه باران ۲۵۰ میلی متر و میانگین دما ۳ درجه سانتی‌گراد در زمستان و ۴۹ درجه سانتی‌گراد در تابستان می‌باشد.

[ویرایش] ترابری

دزفول دارای یک فرودگاه است که کاربرد آن پیشتر ویژه نیروهای ارتشی بوده‌است اما امروزه یک بخش آن همگانی گردیده و دارای پروازهای روزانه به بسیاری از شهر‌های ایران می‌باشد. این شهر به سبب داشتن زمینهای کشاورزی و زیستبوم جغرافیائی ویژه خود به راه آهن سراسری پیوند ندارد و مردم برای سفر به ایستگاه راه آهن شهر اندیمشک می‌روند.

راه‌های زمینی دزفول:

• راه آسفالته دزفول – شوشتر به درازای(طول) ۶۷ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول – لالی به درازای ۸۵ کیلومتر
• راه دزفول-شوش به درازای ۲۵ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول به شهیون به درازای ۵۵ کیلومتر
• بزرگراه دزفول – اندیمشک به درازای ۵ کیلومتر

[ویرایش] شمار مردم دزفول

بر پایه آمار‌های بدست آمده از سرشماری پایگاه آمار ایران، شمار مردم شهر دزفول در سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۲۸٬۵۰۷ تن بوده‌است. ^[۱] از دید شمار مردم این شهر در رده سی امین شهر ایران جای دارد و در نمودار شمار مردم شهرهای ایران پس از ملارد و پیش از بروجرد جای گرفته‌است.

[ویرایش] نام و تاریخچه

برپایه نوشته ایرج افشار (شهرهای ایران) دزفول شهری است که پیشینه آن به چندین هزار سال می‌رسد. «دزپل» یا «دژپل» را در گویش بومی دزفیل و دسفیل گویند و عربی شده آن دزفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی رود دز برای پدید آوردن پیوند میان پایتخت تازه (جندی شاپور) و شوشتر بنیان نهاده شد. دژ به معنی(چم) سنگر و سکوی دیدبانی می‌باشد و چنین بر می‌آید که نام دزفول یا دزفیل از نام دژ ساخته شده در کنار پل گرفته شده‌است . یکی از نام‌های دیگر دزفول اندامش بوده‌است که نام اندیمشک از این نام برگرفته شده‌است. شهر دزفول بر روی تپه‌ای به بلندای ۲۱۰ متر از رودخانه بنیان نهاده شده‌است و سرداب‌های ژرفی دارد. شهردزفول پیش از ساسانیان -که ساخت پل کهن دزفول به آن زمان برمی‌گردد- نیز دارای شهرآیین‌هایی بوده‌است. از ایلامیان و گوتیان گرفته تا مادها و هخامنشیان همه روزگاری در این سرزمین زیسته‌اند. دزفول از یورش مغول جان بدربرد و پس از اسلام گاهی آباد و گاهی ویران گردید اما پیشرفت گسترده آن همزمان با ساخت سد دز (سد محمد رضا شاه پیشین) به دست ایتالیایی‌ها در ۳۰ سال گذشته بدست آمد. این شهرستان در زمان جنگ ایران و عراق آسیب‌های زیادی دید اما پس از جنگ بازسازی شده‌است.^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] دزفول در زمان جنگ ایران و عراق

با آغاز جنگ ایران و عراق ، دزفول یکی از شهرهایی بود که بیش از ۱۶۰ بار به آن یورش موشکی شد. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسرائیل در جنگ شش روزه به پایگاه‌های نیروی هوایی ایران یورش بردند. پایگاه چهارم شکاری (پایگاه وحدتی) یکی از این پایگاه‌ها بود.^{[نیازمند منبع]}

پس از آن نیروهای عراقی بارها به شهرهای دزفول و اندیمشک با بمب و موشک یورش بردند دزفول در جنگ هشت ساله ۲٬۶۰۰ کشته داشت. پس از جنگ به پاس پایداری مردم دزفول، این شهر شهر نمونه نامیده شد.^{[نیازمند منبع]} امام خمینی به پاس پایداری مردم این شهر گفته‌است:

«

شما دزفولی‌ها امتحان دادید و از این امتحان خوب بیرون آمدید. شما دین خود را به اسلام ادا کردید

»

[ویرایش] گویش مردم دزفول

بیشتر مردم دزفول به گویش دزفولی که یکی از گویش‌های جنوب غربیِ(نیمروز باختری) زبان پارسی است، سخن می‌گویند. گویش شوشتری نزدیکترین گویش به دزفولی به شمار می‌آید. گویشوران این دو گویش مردم بومی شهرهای دزفول و شوشتر می‌باشند. گویش‌های بختیاری و لری لرستانی نیز در نزد شماری از مردم این شهر به کار می‌رود.

[ویرایش] سازه‌های تاریخی

نامی ترین سازه تاریخی دزفول «پل قدیم» دزفول است که شاپور نخست ساسانی به کمک زندانیان رومی آن را بر روی رود دز ساخت است از این رو پل رومی نیز خوانده می‌شود. این پل پیشینه‌ای نزدیک به ۱۷۰۰ سال دارد. همچنین دژی نیز برای دیدبانی و پاسداری شهر در کنار پل دزفول ساخته شده بود که امروز هم ویرانه‌های آن در شهر دزفول به چشم می‌خورد. این پل چندین بار بازسازی شده‌است از این رو در ساختمان آن رگه‌هایی از معماری(مهرازی) نوین نیز دیده می‌شود. در دوران پهلوی، به سبب ویران شدن دهانه‌های میانی این پل، دو دهانه بتونی ساخته شد.

آسیاب‌های دزفول، مسجدجامع، آرامگاه امام زاده سبزه قبا(ع)، بازار کهنه شهر، آرامگاه "یعقوب لیث صفاری"، تپه‌های چغامیش، مسجد لب خندق، زیارتگاه شاه ابوالقاسم، مجموعه تاریخی شاه رکن‌الدین، آرامگاه محمدبن‌جعفرطیار، آرامگاه امام زاده رودبند و خانه تیزنو (اداره میراث فرهنگی دزفول) از بخش‌های دیدنی و تاریخی این شهرستان به شمار می‌آیند.

[ویرایش] کار‌های دستی

ابزار‌های دست ساز چوبی مانند زیرقلیان، قلیان ، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و ... از سازه‌های دستی شهرستان دزفول به شمار می‌آیند. یکی دیگر از سازه‌های دستی این شهر کارهای دستی بر روی فلز‌ها می‌باشد که از آن میان می‌توان ورشوسازی، قلم‌زنی روی زر و سیم و زرگری را نام برد. در کارگاه‌های ورشوسازی بازار کهنه دزفول ابزار چای‌خوری و سینی و آتشدان ساخته می‌شود.نمدمالی، خراطی، کپوبافی و گیوه دوزی نیز از دیگر سازه‌های این شهر به شمار می‌آیند.^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها

از این دست می‌توان آرامگاه حزقیل پیامبر پدر دانیال پیامبر (به گفتی دیگر "بابا حزقیل") ، آرامگاه امامزاده رودبند، زیارتگاه سبزه قبا برادر تنی امام رضا و همچنین آرامگاه محمد بن جعفر طیار شوهر "ام کلثوم دختر امام علی" را نام برد.

[ویرایش] نهاد‌های آموزشی

• دانشگاه صنعتی جندی شاپور
• دانشگاه آزاد اسلامی دزفول
• دانشکده اصول الدین دزفول
• دانشگاه علمی - کاربردی دزفول
• دانشگاه پیام نور- دزفول
• دانشکده تربیت معلم شهید رجایی (پسرانه)
• دانشکده تربیت معلم خدیجه کبری (دخترانه)

[ویرایش] نگارخانه

نمونه‌ای از ساباط‌های دزفول	نگاره‌ای کهن از میدان شاه دزفول و کاروانسراها و مسجد جامع دزفول	نگاره‌ای از گذشته میدان مثلث و بانک ملی مرکزی دزفول	رودخانه دز و «پل جدید» دزفول
پل قدیم دزفول بر روی رودخانه دز	پارک دولت دزفول	تفریح‌گاه ساحلی (پارک علی‌کله) و سد تنظیمی دزفول	آرامگاه رودبند

[ویرایش] پانویس

[ویرایش] بن مایه‌ها

• غفاری، غفار. «فصل کتاب». یادگار من، تاریخ سیاسی اجتماعی دزفول. چاپ اول، افهام، ۱۳۸۴، ISBN 1-111-11111-1، ‏۵۸.
• نتایج سرشماری ۱۳۸۵. درگاه ملی آمار.

‎

[ویرایش] جستارهای وابسته

• فرودگاه دزفول
• فهرست اماکن دیدنی شهر دزفول
• فهرست چهره‌های سرشناس دزفول

[ویرایش] پیوند به بیرون

• نشریه الکترونیکی دزفول
• سایت جامع دزفول
• سایت شهرداري دزفول
• پایگاه خبری و اطلاع رسانی شورای اسلامی شهر دزفول
• شهرخُمون دزفول
• شبکه خبری دزفول
• شبکه علمی خبری ورزش دزفول
• سایت دزفول فردا
• دزفول
• مجموعه عکس دزفول، جمع‌آوری شده در سایت دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور دزفول

	استان خوزستان
مرکز	اهواز
شهرستان‌ها	آبادان • امیدیه • اندیکا • اندیمشک • اهواز • ایذه • باغ‌ملک • بهبهان • خرمشهر • دزفول • دشت آزادگان • رامشیر • رامهرمز • شادگان • شوش • شوشتر • گتوند • لالی • ماهشهر • مسجدسلیمان • هفتگل • هندیجان • هویزه
شهرها	آبادان • آغاجاری • اروندکنار • الوان • امیدیه • اندیمشک • اهواز • ایذه • باغ‌ملک • بستان • بندر امام خمینی • بندر ماهشهر • بهبهان • جایزان • چمران • حر ریاحی • حسینیه • حمیدیه • خرمشهر • دزآب • دزفول • دهدز • رامشیر • رامهرمز • رفیع • زهره • سالند • سردشت • سوسنگرد • شادگان • شوش • شوشتر • شیبان • صفی‌آباد • صیدون • قلعه خواجه • قلعه‌تل • گتوند • لالی • مسجدسلیمان • مقاومت • ملاثانی • میانرود • مینوشهر • هفتگل • هندیجان • هویزه • ویس
جای‌های دیدنی	آبشار شوی دزفول • آتشکده چگادم‌تپه • آرامگاه یعقوب لیث • اولین چاه نفت ایران • بند میزان • پل سفید اهواز • پل گرگر • پل لالی • تالاب شادگان • تالاب میانگران • تالاب هورالعظیم • تپه چغامیش • دره توبیرون • دریاچه سد دز • دریاچه سد کارون • دریاچه سد کرخه • شهر باستانی آسک • قلعه ارجان • قلعه داودختر • قلعه سلاسل • قلعه شوش • کاخ آپادانا • گندی‌شاپور • مزار رودبند • مزار سبز‌قبا • مسجد جامع خرمشهر • مسجد رانگونی‌ها • معبد چغازنبیل • موزه آبادان

پرجمعیت‌ترین شهرهای ایران
ردیف	شهر	جمعیت	ردیف	شهر	جمعیت	ردیف	شهر	جمعیت	نمایش • بحث • ویرایش تهران
۱	تهران	۷٬۷۰۵٬۰۳۶	۱۱	زاهدان	۵۵۲٬۷۰۶	۲۱	زنجان	۳۴۱٬۸۰۱
۲	مشهد	۲٬۴۱۰٬۸۰۰	۱۲	رشت	۵۵۱٬۱۶۱	۲۲	خرم‌آباد	۳۲۸٬۵۴۴
۳	اصفهان	۱٬۵۸۳٬۶۰۹	۱۳	کرمان	۴۹۶٬۶۸۴	۲۳	سنندج	۳۱۱٬۴۴۶
۴	تبریز	۱٬۳۷۸٬۹۳۵	۱۴	همدان	۴۷۳٬۱۴۹	۲۴	گرگان	۲۶۹٬۲۲۶
۵	کرج	۱٬۳۷۷٬۴۵۰	۱۵	اراک	۴۳۸٬۳۳۸	۲۵	ساری	۲۶۹،۸۴۲
۶	شیراز	۱٬۲۱۴٬۸۰۸	۱۶	یزد	۴۲۳٬۰۰۶	۲۶	کاشان	۲۴۸٬۷۸۹
۷	اهواز	۹۶۹٬۸۴۳	۱۷	اردبیل	۴۱۲٬۶۶۹	۲۷	گلستان	۲۳۱٬۸۸۲
۸	قم	۹۵۱٬۹۱۸	۱۸	بندر عباس	۳۶۷٬۵۰۸	۲۸	قدس	۲۲۹٬۳۵۴
۹	کرمانشاه	۷۸۴٬۶۰۲	۱۹	اسلام‌شهر	۳۵۷٬۱۷۱	۲۹	ملارد	۲۲۸٬۶۷۳
۱۰	ارومیه	۵۷۷٬۳۰۷	۲۰	قزوین	۳۴۹٬۸۲۱	۳۰	دزفول	۲۲۸٬۵۰۷

213.207.219.129 ‏۲ نوامبر ۲۰۰۹، ساعت ۲۱:۴۹ (UTC)