دزفول

دزفول دزفیل، دسفیل، دزپیل
کشور	ایران
استان	خوزستان
شهرستان	دزفول
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	آوان، دژپل، روناش، دژپوهل
مردم
جمعیت	۲۴۸،۳۸۰ نفر سال ۱۳۹۰
زبان‌ گفتاری	فارسی به گویش دزفولی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۴۰ متر
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه	ندارد
اطلاعات شهری
شهردار	محمد علی دوایی فر
ره‌آورد	مرکبات، کلوچه‌های دزفولی، کارهای دستی، قلم‌نی
پیش‌شماره تلفنی	۰۶۴۱
وبگاه	شهرداری دزفول
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به دزفول، پایتخت مقاومت ایران خوش آمدید
دزفول روی نقشه ایران °۴۸٫۳۹۷۴شرقی °۳۲٫۳۸۱۱شمالی / ۴۸٫۳۹۷۴;۳۲٫۳۸۱۱

دِزفول در بخش‌های جلگه‌ای استان خوزستان و با گستردگی نزدیک به ۴۷۶۲ کیلومتر مربع. _که با برشمردن بخش‌های روستایی آن دارای گستردگی برابر ۷۸۴۴ کیلومتر مربع می‌باشد_ جای دارد

دزفول نام شهری است در نیمروز (جنوب) باختری ایران و مرکز شهرستان دزفول که در کنار رودخانه دز گسترده شده‌است. این شهر در دامنه‌های زاگرس میانی جای دارد و پیشینه تاریخی آن به زمان ساسانیان باز می‌گردد ولی پیش از ساسانیان هم آباد بوده و بخشی از سرزمین‌های امپراتوری‌های ایلام و هخامنشیان به شمار می‌رفته‌است. این شهر در ۷۲۱ کیلومتری تهران و ۱۵۵ کیلومتری اهواز جای دارد. شهرستان دزفول دارای زمستان و پاییزی مدیترانه‌ای بوده و زیستبوم سرسبز آن از پایان زمستان تا آغازه‌های بهار بسیار دلپذیر است. این شهرستان با زیستبوم زیبای جلگه‌ای-کوهپایه‌ای و کوهستانی خود در سراسر سال و به ویژه در روزهای نوروز پذیرای شمار بسیاری از گردشگران می‌باشداصل نزاد دزفول به رومی‌ها بر می‌گردد.

نام شناسی

«دزپل» یا «دژپل» را در گویش بومی دزفیل و دسفیل گویند و عربی شده آن دزفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی رود دز برای پدید آوردن پیوند میان پایتخت تازه (جندی شاپور) و شوشتر بنیان نهاده شد. دژ به معنی سنگر و سکوی دیدبانی می‌باشد و چنین برمی‌آید که نام دزفول یا دزفیل از نام دژ ساخته شده در کنار پل گرفته شده‌است. یکی از نام‌های دیگر دزفول اندامش بوده‌است. گفتنی است یکی از محله‌های کهن شهر دزفول روناش است، (در سده چهارم هجری قمری شهر دزفول به قصر روناش نیز نامور بوده‌است)، که در دست راست رود دز جای داشته و هنوز ویرانه‌هایی به همین نام نمودار است.^{[نیازمند منبع]}

تاریخچه

برپایه نوشته ایرج افشار (شهرهای ایران) دزفول شهری است که پیشینه آن به چندین هزار سال می‌رسد. از کهن ترین شهرهای استان خوزستان به شمار می‌رود و از دید تاریخ و فرهنگ ویژگی‌های برجسته‌ای دارد. بر پایه گفته‌های کاوشگران باختری در سده‌های گذشته _کسانی مانند والتر هینتس آلمانی_، آوان پایتخت نخستین امپراتوری پهناور کشور عیلام در دزفول کنونی جای داشته‌است. تپه‌های باستانی چغامیش با دیرینه‌ای نزدیک به ۴۰۰۰ سال پیش از زایش مسیح که به گفته باستان‌شناسان، گنجینه ارزشمندی از دانستنی‌های سودمند پیرامون رخدادهای زمان باستان از هزاره هفتم پیش از زایش تا شکوفایی تمدن شوش را در بر دارند نیز در دزفول جای دارد. بانو هلن کانتر _یکی از دست اندرکاران گروه کاوشگری و باستان‌شناسی این گستره_در هنگام یک سخنرانی در تهران پیرامون کاوشهای انجام گرفته در تپه چغامیش از دزفول به نام ‹‹ شهری از سپیده دم تاریخ ›› یاد کرده‌است.

دزفول در زمان جنگ ایران و عراق

ویرانه‌های یک خانه پس از موشک باران دزفول توسط رژیم بعث

با آغاز جنگ ایران و عراق، دزفول یکی از شهرهایی بود که بیش از ۱۶۰ بار به آن یورش موشکی شد. دزفول به عنوان شهری که جزء اهداف اصلی حملات موشکی عراق بود شناخته می‌شده‌است. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسراییل در جنگ شش‌روزه به پایگاه‌های نیروی هوایی ایران یورش بردند. پایگاه چهارم شکاری دزفول (پایگاه وحدتی) یکی از این پایگاه‌ها بود.

پس از آن نیروهای عراقی بارها به شهرهای دزفول و اندیمشک با بمب و موشک یورش بردند دزفول در جنگ هشت ساله ۲٬۶۰۰ کشته داشت. پس از جنگ به پاس پایداری مردم دزفول، این شهر شهر نمونه نامیده شد. همچنین روز ۴ خرداد به نام روز دزفول در تقویم رسمی کشور به ثبت رسید.

امام خمینی به پاس پایداری مردم این شهر گفته‌است:

شما دزفولی‌ها امتحان دادید و از این امتحان خوب بیرون آمدید. شما دین خود را به اسلام ادا کردید

زبان

نوشتار اصلی: گویش دزفولی

مردم دزفول به گویش دزفولی که از گویش‌های زبان فارسی است سخن می‌گویند. این لهجه شامل دوگویش عمدهٔ حیدرخانه و صحرابدری است. لهجهٔ غالب دزفول حیدرخانه می‌باشد که به عنوان مثال فعل «مُردَم» را به صورت «مُردُم» تلفظ می‌کنند.^{[نیازمند منبع]}

جغرافیا

شهرستان دزفول از دید جغرافیایی در درازای جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه خاوری و پهنای جغرافیایی ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه شمالی گسترده شده‌است و بلندای آن از روی دریا ۱۴۰ متر می‌باشد. دزفول مانند بیشتر شهرهای خوزستان دارای آب و هوای گرم و شرجی می‌باشد و تابستانی گرم و زمستانی مدیترانه‌ای دارد. میانگین بارش سالانه باران ۴۰۰ میلی متر و میانگین دما ۳ درجه سانتی‌گراد در زمستان و ۴۹ درجه سانتی‌گراد در تابستان می‌باشد.

آب و هوای دزفول
	ژانویه	فوریه	مارس	آوریل	مـــــه	ژوئـن	ژوئیـه	اوت	سپتامبر	اکتبـر	نوامبر	دسامبر	سـال
گرم‌ترین C°	۲۳	۳۰	۳۲	۳۷	۴۷	۴۸	۴۸	۴۸	۴۵	۴۰	۳۳	۲۶	۴۸
میانگین گرم‌ترین‌ها C°	۱۴	۱۸	۲۲	۲۸	۳۶	۴۱	۴۳	۴۲	۴۰	۳۲	۲۴	۱۷	۳۰
میانگین سردترین‌ها C°	۷	۸	۱۲	۱۷	۲۳	۲۷	۲۸	۲۸	۲۴	۱۸	۱۱	۹	۱۸
سردترین C°	-۳	-۲	-۲	۶	۱۲	۱۷	۲۰	۱۶	۱۲	۵	---	-۲	-۳
بارش mm	۷	۶	۵	۳	۱	---	---	---	۱	۱	۲	۶	۳۲
منبع: سایت ودربیس آپریل ۲۰۱۰

جمعیت

دزفول یکی از پرشمارترین شهرهایی است که مرکز استان نیستند. این شهر برپایه سرشماری سال ۹۱ باداشتن شماری برابر با ۴۸۵۰۰۰ تن ۲۲ امین شهر کشور بوده‌است که از ۷ شهر مرکز استان رده بالاتری دارد

ترابری

فرودگاه

دزفول دارای یک فرودگاه است که به عنوان تنها فرودگاه شمال خوزستان در کنار پایگاه چهارم شکاری دزفول تأسیس شده و پروازهای روزانه آن به تهران و مشهد و اصفهان برقرار می‌باشد، همچنین مسئولین در سالهای اخیر در پی گسترش آن و افزایش پروازها می‌باشند. پروازهای دزفول به تهران توسط سه شرکت هواپیمایی نفت - آسمان و هسا انجام می‌پذیرند و پروازهای دزفول به مشهد توسط شرکت هواپیمایی ایران ایرتور انجام می‌شود. در حال حاضر در طول هفته ۱۷ پرواز رفت و ۱۷ پرواز برگشت بین دزفول و نهران انجام می‌شود. برای مسیر مشهد هم در روزهای دوشنبه و جمعه دو پرواز انجام می‌شود. هواپیماهایی که توسط این شرکت‌ها در این فرودگاه استفاده شده و یا می‌شوند عبارتند از:

آسمان: بویینگ ۷۲۷ - فوکر ۱۰۰ - آ تی آر ۷۲ *** نفت: فوکر ۱۰۰ *** هسا: آنتونوو 140 (AN140) که از آن به نام ایران 140 (IR140) نیز یاد می‌شود *** ایران ایر تور: ام دی ۸۳

راه‌آهن

این شهر حدود ۴۰ سال از سه محور شمالی و جنوبی و مرکزی خود به راه آهن سراسری متصل بود اما بعد از استقلال بخشهایی از شهرستان این شهر از نعمت راه آهن در بخشهای شمالی و جنوبی خود محروم گشت و اکنون فاصله ایستگاه فعال قطار از شهر ۷ کیلومتر می‌باشد و تنها جایگاه قطار دزفول ایستگاه سبزآب در بخش سنجر می‌باشد که تقریبا در منطقه‌ای متروکه می‌باشد.

پایانه مسافربری

دزفول دارای یک پایانه بزرگ مسافربری در خاور شهر ویک پایانه محلی در جنوب شهر می‌باشد. افزون بر این سازمانها و نهادهای مسافربری بسیاری در جای جای شهر برپا می‌باشد که کار ترابری مسافران را برای سفرهای درون استانی و برون استانی بر دوش دارند. از دزفول روزانه اتوبوس‌هایی راهی تهران - اصفهان - شیراز -کرج- بهبهان- عسلویه - آبادان - اهواز و ماهشهر می‌شوند که از این میان ترددهای بین دزفول و اهواز از همه بیشتر است. در پایانه جنوب شهر مینی بوس‌ها کار جابه جایی مسافران بین دزفول و شهرهای همجوار را انجام می‌دهند

‏بزرگراه دزفول - اندیمشک

پایانه میوه و تربار

دزفول دارای ۲ میدان میوه و تره‌بار بزرگ (به نامهای قدیم و جدید) می‌باشد که بخش عظیمی از مرکبات و سیفیجات خوزستان از آنجا به اکثر نقاط کشور حمل می‌شوند. علاوه به آن در اطراف میدان میوه و تره بار ده‌ها پایانه ترابری وجود دارد که این مجموعه دزفول را به قطب میوه و تربار و ترابری خوزستان و غرب کشور تبدیل کرده‌است.

راه‌های زمینی دزفول

• بزرگراه دزفول – اندیمشک به درازای ۵ کیلومتر
• بزرگراه دزفول – شوش به درازای ۲۵ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول – شهیون به درازای ۵۵ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول – شوشتر به درازای ۶۷ کیلومتر
• راه آسفالته دزفول – لالی به درازای ۸۵ کیلومتر

تاکسیرانی

سازمان تاکسیرانی دزفول در سال ۱۳۷۶ راه‌اندازی شد و هم اکنون پس از گذشت یک دهه از آغار به کارش با زیر پوشش دادن شمار ۱۲۰۰ دستگاه تاکسی شهری گردشی و خطی و ساماندهی ۱۰۰ دستگاه خودروی مسافربر و همچنین شمار ۲۹۰ دستگاه وانت بار درون شهری به شهروندان خدمت‌رسانی می‌کند.

اتوبوسرانی

سازمان اتوبوسرانی دزفول در سال ۱۳۶۹ راه‌اندازی شده‌است. هم اکنون بیش از ۱۵۰ دستگاه اتوبوس در ناوگان ترابری درون شهری دزفول به خدمت رسانی می‌پردازند.

صنایع دستی

نمایی از تراش بدنه قلیان بدست یک سازنده قلیان در بازار کهنه (دزفول)

‏بازار کهنه (دزفول) در سال ۱۳۵۷

ابزارهای دست ساز چوبی مانند زیرقلیان، قلیان، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و... از سازه‌های دستی شهرستان دزفول به‌شمار می‌آیند. یکی دیگر از سازه‌های دستی این شهر کارهای دستی بر روی فلزها می‌باشد که از آن میان می‌توان ورشوسازی، قلم‌زنی روی زر و سیم و زرگری را نام برد. در کارگاه‌های ورشوسازی بازار کهنه دزفول ابزار چای‌خوری و سینی و آتشدان ساخته می‌شود.نمدمالی، خراطی، کپوبافی و گیوه دوزی نیز از دیگر سازه‌های این شهر به شمار می‌آیند.

گردشگری

سازه‌های تاریخی

نامی‌ترین سازه تاریخی دزفول «پل قدیم» دزفول است که شاپور نخست ساسانی به کمک زندانیان رومی آن را بر روی رود دز ساخت است از این رو پل رومی نیز خوانده می‌شود. این پل پیشینه‌ای نزدیک به ۱۷۰۰ سال دارد. همچنین دژی نیز برای دیدبانی و پاسداری شهر در کنار پل دزفول ساخته شده بود که امروز هم ویرانه‌های آن در شهر دزفول به چشم می‌خورد. این پل چندین بار بازسازی شده‌است از این رو در ساختمان آن رگه‌هایی از معماری (مهرازی) نوین نیز دیده می‌شود. در دوران پهلوی، به سبب ویران شدن دهانه‌های میانی این پل، دو دهانه بتونی ساخته شد. همچنین کشف آثاری همچون تپه‌های چغامیش سبب شده که دزفول را شهری از سپیده دم تاریخ بنامند.

‏خانه تیزنو

آسیاب‌های آبی دزفول، مسجد جامع دزفول، بازار قدیم دزفول،آرامگاه «یعقوب لیث صفاری»، آرامگاه امامزاده علی شلگهی ‏، تپه‌های چغامیش،شهر باستانی جندی شاپور و دانشگاه جندی شاپور اولین دانشگاه جهان ساخته شده در زمان ساسانیان، شهر باستانی ایوان کرخه، مسجد لب خندق، زیارتگاه شاه ابوالقاسم، مجموعه تاریخی شاه رکن‌الدین، آرامگاه امامزاده رودبند و خانه تیزنو، بقعه شیخ اسماعیل، (اداره میراث فرهنگی دزفول) از بخش‌های دیدنی و تاریخی این شهرستان به‌شمار می‌آیند.

مکان‌های فرهنگی و ورزشی

بوستان‌ها

• شهربازی بعثت
• باغ پرندگان
• پارک دولت
• پارک خانواده
• پارک ملت
• پارک حضرت ولیعصر (عج)
• پارک ساحلی دز (علی کله)
• پارک دانشجو
• پارک آزادگان
• پارک جنگلی میلاد
• پارک جنگلی لاله
• مرکز تفریحی سوم شعبان
• پارک ساحلی رعنا
• پارک ساحلی دووه
• پارک جنگلی شهرداری

سینماها

• مجتمع فرهنگی سینمایی
• سینما بهمن
• سینما مهتاب (تیپ ۲ لشکر ۹۲ زرهی دزفول)

ورزشگاه‌ها

• ورزشگاه شهید مجدیان
• ورزشگاه شهید رجایی (کلوپ)
• ورزشگاه شهید ناحی

ساختار شهری

شهرداری

شهرداری دزفول یکی از کهن‌ترین شهرداری‌های کشور و نخستین شهرداری استان خوزستان و پنجمین شهرداری کشور بشمار می‌رود که در سال ۱۲۹۹ خورشیدی بنیان نهاده شده‌است. شهرداری دزفول دارای هشت سازمان و ۲ منطقه می‌باشد. همچنین راه‌اندازی منطقه ۳ در دست ساخت می‌باشد.

فضای سبز

دزفول سبزترین شهر استان خوزستان با سرانه فضای سبز ۱۵٫۲ متر مربع به شمار می‌رود که از این دید در میان دیگر استانها از جایگاه بالایی برخوردار است ولی تا رسیدن به استاندارد جهانی (۲۴ متر مربع) راه درازی در پیش دارد. یکی از برنامه‌های آینده شهرداری دزفول رساندن سرانه فضای سبز تا پایان سال ۸۹ خورشیدی به اندازه ۱۹ متر مربع می‌باشد. گلهای رز و مریم و آفتابگردان و بابونه و محمدی و نسترن و... از جمله گلهای زیبایی هستند که در این خطه سر سبز از جلگه خوزستان یافت می‌شوند. همچنین صیفی جات و مرکباتی همچون نارنج- پرتقال- نارنگی و... به وفور در اطراف دزفول به چشم می‌خورد و زیبایی خاصی را به این منطقه بخشیده‌است.

گستردگی

گستردگی شهرستان دزفول برابر با ۴۷۶۲ کیلومتر مربع می‌باشد

بیکاری

بر پایه برآوردهای انجام شده هم اکنون شمار بیکاران در دزفول بیش از ۳۰ هزار تن می‌باشد.

دزفول و جنگ هشت ساله

• شمار شهدا: ۲۶۰۰ تن
• شمار مفقودین: ۱۰۰ تن
• شمار موشک‌ها: ۱۷۴ فروند
• شمار بمب و راکت و توپ: ۱۰۶۴ گلوله
• شهدای موشکی: ۷۱۱ تن
• شهدای جبهه: ۱۸۸۹ تن
• شهدای زیر پانزده سال: ۳۲۱ تن
• شمار بانوان شهید شده: ۴۱۴ تن
• شهدای روحانی: ۲۶ تن
• شهدای انقلاب: ۲۸ تن
• گلزارهای شهدای دزفول: ۲۸ گلزار

نهادهای آموزشی

• دانشگاه صنعتی جندی شاپور (دزفول)
• دانشگاه آزاد اسلامی دزفول
• دانشکده علوم پزشکی دزفول
• دانشکده اصول الدین دزفول
• مرکز آموزش عالی فنی و مهندسی دزفول
• دانشکده اورژانس دزفول
• دانشگاه جامع علمی - کاربردی (مرکزآموزش علمی-کاربردی
• دانشگاه پیام نور دزفول
• مرکزآموزشی شیخ انصاری دزفول (استعدادهای درخشان)

جستارهای وابسته

پل قدیم (دزفول)

شهرداری دزفول

مسجد جامع (درزفول)

بازار کهنه (دزفول)