تهران
مختصات: شرقی۵۱°۲۵′ شمالی۳۵°۴۰′ / °۵۱٫۴۲شرقی °۳۵٫۶۷شمالی
| تهران | ||
|---|---|---|
|
توضیح نگارهها: سمت چپ: برج میلاد بالا وسط: برج بینالمللی تهران بالا راست: برج آزادی پایین وسط: کوشک احمدشاهی پایین راست: سردر باغ ملی |
||
| اطلاعات کلی | ||
| کشور |  ایران |
|
| استان | تهران | |
| شهرستان | تهران | |
| بخش | مرکزی | |
| نام(های) قدیمی | طهران | |
| مردم | ||
| جمعیت | شهر: ۸،۴۲۹،۸۰۷[۱] استان تهران: ۱۳،۴۲۲،۳۶۶ |
|
| تراکم جمعیت | ۱۰٬۵۵۵[۲] نفر بر کیلومتر مربع | |
| زبان گفتاری | فارسی دیگرزبانها: کردی، ترکی ، تاتی[۳]، عربی[۴][۵]، ارمنی[۶] و زبانهای مهاجر جدید[۷] |
|
| مذهب | شیعه و غیره | |
| جغرافیای طبیعی | ||
| مساحت | ۷۳۰ کیلومترمربع[۲] | |
| ارتفاع از سطح دریا | متوسط ۱۱۹۰ متر[۸] | |
| آبوهوا | ||
| میانگین دمای سالانه |
حداکثر: +۲۲/۷ درجه[۹] حداقل: +۱۱/۹ درجه |
|
| میانگین بارش سالانه | ۲۳۳ میلیمتر[۹] | |
| روزهای یخبندان سالانه | ۴۷ روز[۹] | |
| اطلاعات شهری | ||
| شهردار | محمدباقر قالیباف | |
| رهآورد | کتاب، کالا | |
| پیششماره تلفنی | ۰۲۱ | |
| وبگاه | شهرداری تهران | |
| تابلوی خوشآمد به شهر | ||
| به تهران خوش آمدید | ||
تِهْرانْ (
آوا راهنما·اطلاعات) بزرگترین شهر و پایتخت ایران است. این شهر همچنین مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. جمعیّت آن ۸،۴۲۹،۸۰۷ نفر است[۱] و هجدهمین شهر پرجمعیّت جهان به شمار میآید.[۱۰] مساحت این شهر ۷۳۰ کیلومتر مربّع است که به همراه توابع خود (استان تهران)، جمعیّتی برابر ۱۳،۴۲۲،۳۶۶ نفر و مساحتی برابر ۱۸،۸۱۴ کیلومتر مربّع دارد.[۱۱][۲] این شهر یکی از بزرگترین شهرهای جنوب غربی آسیا و بیست و هفتمین شهر بزرگ دنیا است.[۱۲] شهر تهران، در شمال کشور ایران و جنوب دامنهٔ رشتهکوه البرز واقع شدهاست. این شهر دارای یک شبکهٔ متراکم بزرگراهی و چهار خطّ فعّال مترو است که فقط در بهار سال ۱۳۹۰، ۱۲۹ میلیون مسافر را جابهجا کردهاند.[۱۳] از دههٔ چهل تهران مرکز جذب مهاجران زیادی از سرتاسر ایران بودهاست.[۱۴] ساکنان اصلی تهران اقوام فارسی زبان بودند، البتّه هماكنون این شهر دارای اقوام مختلفی است و عمدهٔ زبان محاورهای در این شهر فارسی است. بیشتر مردم در این شهر زبان فارسی با لهجهٔ تهرانی دارند. دیگر اقوام ساکن تهران عبارتند از: گیلک، مازندرانی، ارمنی، عرب، آذربایجانی، کرد و لر.[۸] تراکم جمعیّت در تهران بین ده هزار و هفتصد تا بیش از یازده هزار نفر در هر کیلومتر مربّع برآورد میشود که بنابر آمار نخست شانزدهمین شهر پرتراکم جهان است.[۱۵][۱۶] شهر تهران در شمال ایران، در کوهپایههای جنوبی رشته کوه البرز در حدّ فاصل طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۲ دقیقهٔ شرقی تا ۵۱ درجه و ۳۶ دقیقهٔ شرقی، به طول تقریبی ۵۰ کیلومتر و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۳۴ دقیقهٔ شمالی تا ۳۵ درجه و ۵۰ دقیقهٔ شمالی به عرض تقریبی ۳۰ کیلومتر گسترده شدهاست. ارتفاع شهر در بلندترین نقاط شمال به ۲۰۰۰ متر و در جنوبیترین نقاط به ۱۰۵۰ متر از سطح دریا میرسد. تهران از شمال به نواحی کوهستانی و از جنوب به نواحی کویری منتهی شده در نتیجه در جنوب و شمال دارای آب و هوایی متفاوت است. نواحی شمالی از آب و هوای سرد و خشک و نواحی جنوبی از آب و هوای گرم و خشک برخوردارند.[۱۷]
ساختار اداری ایران در تهران متمرکز شدهاست.[۱۸] تهران به ۲۲ منطقه، ۱۳۴ ناحیه (شامل ری و تجریش)و ۳۷۰ محله تقسیم شدهاست.[۱۹] نماد شهر تهران برج آزادی است. برج میلاد نیز نماد دیگر آن به حساب میآید.[۲۰][۲۱] تهران میزبان نزدیک به نیمی از فعّالیّتهای صنعتی کشور است، کارخانجاتی در زمینهٔ تجهیزات خودرو، برق و الکترونیک، منسوجات، شکر، سیمان و مواد شیمیایی در این شهر واقع شدهاند، تهران همچنین بازار بزرگ فرش و محصولات مبلمان در سراسر کشور است. در جنوب حومهٔ تهران یک پالایشگاه نفت به نام پالایشگاه تهران وجود دارد. در تهران و حومه، اماکن تاریخی مذهبی نظیر مساجد، کلیساها، کنیسهها، و آتشکدههای زرتشتیان قرار گرفتهاست.[۸] در فهرست گرانترین پایتختهای دنیا در سال ۲۰۰۸ (میلادی)، تهران در پلّهٔ آخر قرار داشت. تهران همچنین در فهرست گرانترین شهرهای دنیا و بر مبنای شاخص هزینههای زندگی، در پلّهٔ یکی مانده به آخر جای دارد.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵] تهران از جهت تولید ناخالص داخلی رتبهٔ پنجاه و ششم و با لحاظ کردن جمعیّت منطقه شهری، رتبهٔ بیست و نهم را در بین شهرهای دنیا دارد.[۲۵]
[ویرایش] پیشینه تهران
.JPG)
تهران در گذشته از روستاهای ری بوده و ری که در تقاطع محورهای قم، خراسان، مازندران، قزوین، گیلان و ساوه واقع شده به سبب مرکزیت مهم سیاسی، بازرگانی، اداری و مذهبی از قدیم مورد نظر بوده و مدعیان همواره این مرکز راهبردی را مورد تهاجم و حمله قرار میدادهاند. روستای تهران به واسطه برخورداری از مغاکها و حفرههای زیر زمینی و مواضع طبیعی فراوان و دشواری نفوذ در آنها پناهگاه خوبی برای دولتمردان و دیگر اشخاصی بوده که احتمالاً مورد تعقیب مدعیان قرار داشتهاند. از سوی دیگر، کاروانهای بزرگی که از محورهای مورد بحث عبور میکردند شکارهای سودمندی بودند و اغلب مورد حمله چپاول مردم بومی واقع میشدند. روستای تهران در واقع کانون چپاولگران و نهانگاه کالاهای دزدیدهشده بود و این وضع تا زمان شاه تهماسب صفوی که قزوین را به عنوان پایتخت خود انتخاب نمود ادامه داشت. تهران در برابر حملهٔ افغانها (پشتونها) ایستادگی زیادی کرد و به همین خاطر آنها پس از تصرف تهران این شهر را ویران کردند و باغها و تاکستانهای آن را از میان بردند.[۲۶] در زمان نادرشاه تهران دوباره نام و نشانی یافت و در همین شهر بود که نادرشاه رهبران بزرگ شیعه و سنی را گرد هم آورد و پیشنهاد اتحاد اسلامی و رفع اختلافها را به آنها داد.[۲۷] تا پیش از کشف تمدّن قیطریّه و همچنین کشف آثاری در تپّههای عباسآباد، گمان میرفت پیشینهٔ تاریخی این شهر به همان آثار یافتشده در حوالی شهر ری محدود میشود، ولی اکتشافات باستانشناسی در تپّههای عباسآباد، بوستان پنجم خیابان پاسداران و درّوس، نشان داد تمام آبادیهای ناحیهٔ تاریخی قصران، دورهای درخشان از استقرار اقوام کهن و خلّاقیّتهای فرهنگی را پشت سر گذاردهاند. [۲۸] در فارسنامهٔ ابن بلخی نيز که مربوط به سالهای ۵۰۰ تا ۵۱۰ هجری قمریاست. از شهر تهران به دلیل انارهای مرغوبش ياد شدهاست. اگرچه در آثار مکتوب کهن از تهران پیش از اسلام نام برده نشده است، امّا حفّاریهای باستان شناسی ۱۳۲۱ خورشیدی در روستای درّوس شميران نشان میدهد که در اين ناحیه، در هزارهٔ دوّم پيش از ميلاد، مردمی متمدّن زندگی می کردهاند.[۲۹] تهران در قدیم روستایی نسبتاً بزرگ بود که بین شهر بزرگ و معروف آن زمان، شهر ری و کوهپایههای البرز قرار داشت. نخستین بار نام آن در ذکر زندگینامهٔ ابوعبدالله حافظ تهرانی متولد ۱۸۴ خ. آمدهاست. پس از حملهٔ مغولان به ری و تخریب این شهر، تهران بیش از پیش رشد یافت و عدّهای از اهالی آوارهٔ ری را نیز در خود جای داد و مساحتش در این دوران به ۱۰۶ هکتار رسیده بود.[۲۸] این منطقه در زمان سلسله صفوی به علّت اینکه بقعه سید حمزه جدّ اعلای صفویه در نزدیکی حرم شاهزاده عبدالعظیم قرار داشت و تهران نیز دارای باغهای خوش آب و هوا بود، مورد توجّه قرار گرفت. نخستین بار، شاه طهماسب اول صفوی در ۹۱۶ خ. هنگام گذر از تهران باغ و بوستان فراوان این شهر را پسندید و دستور داد تا بارو و خندقی به دورش بکشند، این بارو که ۱۱۴ برج به عدد سورههای قرآن و چهار دروازه رو به چهار سوی دنیای پیرامون داشت، از شمال به میدان توپخانه و خیابان سپه، از جنوب به خیابان مولوی، از شرق به خیابان ری و از غرب به خیابان وحدت اسلامی (شاپور) محدود میشد، مساحت تهران در این دوران به ۴۴۰ هکتار رسید.[۲۸] در دورهٔ شاه عبّاس اول (۹۶۶ تا ۱۰۰۷ خ.) پل، کاخ و کاروانسراهای زیادی بنا شد، در بخش شمالی برج و باروی شاه تهماسبی، چهارباغ و چنارستانی ساخته شد که بعدها دورش را دیواری کشیدند و به صورت کاخ (کاخ گلستان) و مقرّ حکومتی درآوردند.
[ویرایش] نام تهران
در باره ی وجه تسمیهٔ تهران اختلاف نظر زیادی وجود دارد، پارهای از پژوهشگران «ران» را پسوندی به معنای دامنه گرفتهاند و شمیران و تهران را بالادست و پاییندست خواندهاند. برخی دیگر تهران را تغییر شکل یافتهٔ «تهرام» به معنای منطقهٔ گرمسیر دانستهاند، در مقابل شمیرام یا شمیران که منطقه سردسیر است و همچنین عدّهای بر این باورند که سراسر دشت پهناوری که امروز تهران بزرگ خوانده میشود در میان کوههای اطراف، گود به نظر میرسید و بدین سبب «ته ران» نام گرفت.[۲۸]
روستایی که پیشدرآمد شهر تهران بودهاست، پیش از اسلام نیز وجود داشته، امّا پس از اسلام بهتدریج نام آن معرّب گردیده و از تهران به طهران تبدیل شدهاست. امّا جغرافیدانان معروف آن روزگار نیز به املای تهران اشاره نمودهاند. همزمان با جنبش مشروطه، که تغییرات زیادی در ادبیّات و نگارش زبان فارسی به وجود آمد، رفتهرفته املای تهران رواج یافت و پس از تأسیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و تأکید آن بر املای تهران، املای دیگر (طهران) کاملاً منسوخ شد.[۱۷]
جالبترین نظریه ریشه شناسی اسم تهران را زبانشناس ایرانی مقیم نروژ (دانا پیشدار) مطرح کرده است. به عقیده وی ریشه و اشتقاق اسم تهران را باید در زبانهای ایرانی باستان همچون زبان مادی و زبان اوستایی جستجو کرد.از آنجا که شهر ری و منطقه تهران در دوران پیش از اسلام بزرگترین شهر سرزمین ماد بوده و در دوران زرتشتی نیز یک شهر مقدس محسوب شده و یک حکومت دینی زرتشتی نظیر واتیکان کنونی در آن وجود داشته، این گفته چندان بعید به نظر نمی رسد. به عقیده پیشدار اسم تهران از دو بخش (ته) به معنی درخت داغداغان و (ران) به معنی دامنه تشکیل شده است. ته یک واژه گرفته شده از زبان مادی است و معنی درخت داغداغان می دهد که در مناطق شمال تهران امروزی می روییده است . در لغتنامه دهخدا نیز بدان اشاره شده است و دهخدا ان را چنین توضیح میدهد : ته نامی است که در شمیرانات و اطراف طهران به درخت داغداغان دهند.[۳۰]
بنابرین تهران یعنی جا و مکانی که در ان درخت داغداغان روید. همچنین پسوند ران در اسامی بسیاری از محلات و روستاهای شمال تهران دیده میشود که باهم بی ارتباط نیستند. مثلا شمیران، جماران، قصران، شهران، نیاوران. در زبان اوستایی و همچنین کتاب اوستا ران به معنی دشت و دامنه کوه آمده است و اسم شهر ری نیز مرتبط به همین واژه ران است. مادها که زرتشتی بودند به بزرگترین و مقدسترین شهرشان ری، راگا یا راگ گفتند، یعنی جا و مکانی که در دامنه کوه واقع شده است. بنابراین ری در زبان اوستائی یعنی دامنه و علت این نامگذاری واقع شدن این شهر در دامنه کوههای البرز و دماوند بوده است.[۳۱]
[ویرایش] جغرافیا
شهر تهران در ۵۱ درجه و ۲ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۳۶ دقیقهٔ طول شرقی و ۳۵ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۵۰ دقیقهٔ عرض شمالی قرار گرفتهاست و ارتفاع آن از ۲۰۰۰ متر در مرتفعترین نقاط شمال[۳۲] تا ۱۲۰۰ متر در مرکز و ۱۰۵۰ متر در جنوب متغیر است. تهران در بین دو وادی کوه و کویر و در دامنههای جنوبی رشته کوه البرز گسترده شدهاست. از جنوب به کوههای ری و بیبیشهربانو و دشتهای هموار شهریار و ورامین و از شمال توسط کوهستان محصور شدهاست.[۱۷] ارتفاع چند نقطه شهر تهران از سطح دریا: شهر تهران از نظر زمینلرزه جزء مناطق پرزیان (۸ تا ۱۰ درجه مرکالی) به شمار میآید.[۳۳] گسلهایی که در تهران و حومه تا شعاع ۱۵۰ کیلومتری مرکز شهر قرار دارند، عبارتند از گسل مشاء، شمال تهران، ری، طالقان، ایوانکی و ایپک که بررسی رفتار آنها حایز اهمیت است.[۳۴]
در علم زلزلهشناسی گسلهایی برای بشر خطرناک شناخته میشوند که حدّاقل ۱۰ کیلومتر طول داشته و جوان (فعّال) هم باشند (گسل فعّال گسلیاست که در ده هزار سال گذشته حدّاقل سبب یک زلزله شده باشد). گسل شمال تهران بزرگترین گسل شهر است که در جنوب دامنهٔ رشتهکوه البرز و در شمال شهر تهران قرار دارد. این گسل از لشکرک و سوهانک آغاز شده تا فرحزاد و حصارک و از آنجا به سمت غرب امتداد یافتهاست. این گسل در مسیر خود، نیاوران، تجریش، زعفرانیه، الهیه و فرمانیه را دربرمیگیرد.[۳۵]
گسل مهمّ دیگر گسل ریاست که با توجه به مقاوم نبودن ساختمانهای جنوب تهران در صورت فعّال شدن بسیار پرتلفات خواهد بود. این گسل از جادّهٔ خاوران شروع شده و با گذر از دولتآباد و حرکت بر مسیر جاده کمربندی تهران در حدّ نصاب کورههای آجرپزی چهاردانگه به پایان میرسد.
شهر تهران، به طور پیوسته در معرض خطر سیل قرار دارد. از دلایل اصلی این موضوع، میتوان اختلاف ارتفاع زیاد، شرایط اقلیمی خاص، وجود رودخانههای فراوان مانند رود کرج، رود دربند، رود چیتگر و مسیلهای متعدد و قرارگرفتن شهر تهران در پای کوه را نام برد.[۳۶] همچنین در شهر تهران، ۱۲ حوزه آبریز بالادست مسلط بر آب و ۱۴ کیلومتر نوار مولد سیل از دارآباد تا غرب دره فرحزاد وجود دارد.[۳۷]
اقلیم شهر تهران متأثّر از کوهستان در شمال (نسیم توچال) و دشت در جنوب است. غیر از شمال تهران که تحت تأثیر کوهستان، اقلیم آن تا حدودی معتدل و مرطوب است، اقلیم بقیّه شهر تقریباًاً گرم و خشک و در زمستانها اندکی سرد است. مهمترین منبع بارش در این شهر بادهای مرطوب مدیترانهای و اطلسی هستند که از سمت غرب میوزند. رشته کوه البرز همجون سدّی به نحو مؤثّر از نفوذ بسیاری از تودههای هوا جلوگیری میکند، در نتیجه باعث گردیده که هوای شهر از از یک سو خشکتر و از سوی دیگر از آرامش نسبی برخوردار باشد.[۳۸]
 آب و هوای تهران |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مـــــه | ژوئـن | ژوئیـه | آگوست | سپتامبر | اکتبـر | نوامبر | دسامبر | سـال | |
| گرمترین C° |
۱۹٫۶ | ۲۳٫۰ | ۲۸٫۰ | ۳۲٫۴ | ۳۷٫۰ | ۴۱٫۰ | ۴۳٫۰ | ۴۲٫۰ | ۳۸٫۰ | ۳۳٫۴ | ۲۶٫۰ | ۲۱٫۰ | ۴۳٫۰ |
| میانگین گرمترینها C° |
۷٫۹ | ۱۰٫۴ | ۱۵٫۴ | ۲۲٫۱ | ۲۷٫۹ | ۳۳٫۹ | ۳۶٫۶ | ۳۵٫۶ | ۳۱٫۶ | ۲۴٫۴ | ۱۶٫۲ | ۱۰٫۰ | ۲۲٫۷ |
| میانگین سردترینها C° |
-۰٫۴ | ۱٫۲ | ۵٫۴ | ۱۱٫۲ | ۱۶٫۱ | ۲۰٫۹ | ۲۳٫۹ | ۲۳٫۳ | ۱۹٫۳ | ۱۳٫۳ | ۶٫۷ | ۱٫۷ | ۱۱٫۹ |
| سردترین C° |
-۱۵٫۰ | -۱۳٫۰ | -۸٫۰ | -۴٫۰ | ۲٫۴ | ۵٫۰ | ۱۴٫۰ | ۱۳٫۰ | ۹٫۰ | ۲٫۸ | -۷٫۰ | -۱۳٫۰ | -۱۵٫۰ |
| بارش mm |
۳۴٫۶ | ۳۲٫۲ | ۴۰٫۸ | ۳۰٫۷ | ۱۵٫۴ | ۳٫۰ | ۲٫۳ | ۱٫۸ | ۱٫۱ | ۱۰٫۹ | ۲۶٫۰ | ۳۴٫۰ | ۲۳۲٫۸
|
| منبع: سازمان هواشناسی کشور[۳۹] | |||||||||||||
[ویرایش] نمای شهر
نمای شهر در نقاط مختلف بر اساس عوامل جغرافیایی، اقتصادی، فرهنگی و تاریخی متفاوت است. در شمال شهر که به کوهها نزدیکتر است معمولاً خیابانها و کوچهها شیبدارتر و در جنوب شهر هموارترند. همچنین در جنوب شهر ساختمانهای بلندمرتبه کمتر و در شمال شهر بیشترند. ساختمانهای اداری و دولتی نیز عمدتاً در مرکز شهر قرار دارند. از طرف دیگر در مناطقی که تاریخ ساخت آنها جدیدتر است مانند منطقه ۲، منطقه ۵ و منطقه ۲۲ که همگی در غرب و شمال غرب شهر قرار دارند با توجه به پیروی از آییننامههای جدیدتر اصول شهرسازی در آنها بیشتر رعایت شدهاست. در این مناطق معمولاً عرض خیابانها و کوچهها، سرانه پارکینگ و سرانه فضای سبز از سایر مناطق شهر بیشتر است. برعکس در مناطقی که ساخت آنها زودتر صورت گرفتهاست مانند منطقه ۱۲ و منطقه ۲۰ معمولاً بناهای تاریخی و سنتی بیشتری وجود دارد.
.jpg)
[ویرایش] دیدنیها
شمسالعماره، برج طغرل، کاخ گلستان، سردر باغ ملّی، صاحب قرانیه، دروازه دولت، بازار تهران، بیبی شهربانو و کاخ موزههای شهر، بخشی از نقاط دیدنی شهر تهران به شمار می آیند که بازدید از تعدادی از آنها برای عموم آزاد است.
همچنین از نظر مذهبی آرامگاه عبدالعظیم حسنی در شهر ری امامزاده صالح در تجریش، امامزاده داوود در شمال کن و همچنین آرامگاه روحالله خمینی مورد توجّه بسیاری از بازدیدکنندگان قرار دارد.
مسیر خیابان پردرخت ولیعصر که طولانیترین خیابان تهران و خاورمیانه است[نیازمند منبع]، به عنوان یکی از معابر دیدنی شهر به شمار میآید. شهرداری تهران در سال ۱۳۸۶ پیادهروهای این خیابان را از پل تجریش تا میدان راه آهن بازسازی نمود تا جایی برای قدمزدن باشد.[۴۰]
برج و میدان آزادی، که از نمادهای شهرند و نیز برج میلاد، بلندترین سازه ایران، و همچنین ۳۳ موزهٔ تهران از جمله مجموعهٔ کاخموزههای سعدآباد، پربینندهترین مکان فرهنگی-تاریخی ایران[۴۱]، از دیگر جایهای دیدنی شهر هستند.
[ویرایش] معماری و شهرسازی
تهران بهدلیل پایتختبودنش زودتر از شهرهای دیگر با مظاهر مدرنیسم و ازجمله معماری مدرن آشنا شد. تغییر معماری تهران از سنتی به مدرن از دوران ناصرالدین شاه آغاز شد و بهویژه این روند در دوران پهلوی که زندگی مدرن از حصار دربار و ارگ سلطنتی خارج شد، چهرهٔ شهر را تغییر داد.[۴۲]
در دوران رضا شاه نیاز به تأسیس نهادهای مدرن مانند بانکها، ساختمانهای دولتی و غیره به طور روزافزونی احساس میشد؛ اما طرّاحی و اجرای ساختمان اینگونه نهادها با روشهای سنّتی عملاً ممکن نبود زیرا اینگونه نهادها نیازمند معماری و فضاهای خاص خود بودند. معمارانی که در این دوره پیشروی آوردن معماری اروپایی به تهران بودند، یا خود اروپایی بودند یا دانشآموختگان دانشگاههای اروپا. از جملهٔ این افراد میتوان از نیکلای مارکف معمار گرجستانیالاصل دانشآموختهٔ دانشکدهٔ هنرهای زیبای سن پترزبورگ، ماکسیم سیرو، آندره گدار معمار فرانسوی، محسن فروغی معمار ایرانی، گابریل گورکیان معمار ایرانی-ارمنی که در اروپا هم معمار شناختهشدهای بود و معماران ایرانی-ارمنی دیگر چون وارطان هوانسیان، پل آبکار، اوژن آفتاندلیانس و قلیچ باقلیان نام برد. در این دوره معماریای در تهران بروز کرد که در کالبد مدرن بود اما در تزئینات و نماسازیهایش از معماری سنتی یا باستانی ایران الهام گرفته بود. از شاخصترین نمونههای این معماری میشود به ساختمان کاخ شهربانی در محوطهٔ میدان مشق یا باغ ملی اشاره کرد.[۴۲]
در سالهای بعد دورهٔ پهلوی نیز، ویکتور گروئن آمریکایی طرّاحی پلان شهری نواحی شمال تهران بین سالهای ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۷ را بر عهده داشت.[۴۳][۴۴] از طرح وی با نام «طرح جامع تهران» نام برده شدهاست.[۴۵][۴۶]
-
منظره شمسالعماره از درون محوطه کاخ گلستان
-
بازار تهران
-
نمای جنوب شهر تهران
-
کاخ سبز در سعد آباد
-
نمایی از برج میلاد در شب
-
برجهای تهران در ۱۳۸۴ خ.
-
نمایی از تهران در شب.
.JPG)
[ویرایش] فضای سبز
بر پایه آمار رسمی حدود ۷۳۹ بوستان فعال در تهران وجود دارد که بیش از ۱۲٫۵۳۴٫۲۸۳ مترمربع از سطح تهران را اشغال کردهاند.
[ویرایش] پارکهای جنگلی مهم
| نام پارک | مساحت (متر مربع) | منطقه |
|---|---|---|
| آزادگان | ۳۰۰٬۰۰۰ | ۴ |
| پردیسان | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰[۴۷] | ۲ |
| توسکا | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۵ |
| چیتگر | ۱٬۴۵۰٬۰۰۰ | ۲۲[۴۸] |
| سرخه حصار | ۸٬۵۰۰٬۰۰۰ | ۱۳ |
| فرحزاد | ۶۰۰٬۰۰۰ | ۲ |
| لویزان | ۱۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴ |
| کوهسار | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵ |
[ویرایش] تقسیمات شهری
در زمان دودمان پهلوی و پس از انقلاب ۱۳۵۷ شمار زیادی محله و شهرک در محدوده کلانشهر تهران ساخته شد. برخی از این محلهها همان روستاهای پیشیناند که گسترش داده شدهاند.
[ویرایش] مناطق شهری
این شهر در حدود ۷۳۰ کیلومتر مربع مساحت دارد[۲]. شهرداری تهران برای تأمین نیازمندیها و اداره بهتر سطح شهر را به ۲۲ منطقه شهرداری و 123 ناحیه بخش کرده که شهر ری و تجریش را نیز شامل شدهاست.
از سوی دیگر وزارت کشور هم برای انجام انتخاباتهای مختلف و کارهای مدیریتی دیگر، تفسیر خاص خود را از شهرستان تهران دارد که بر ۲۲ منطقه شهرداری منطبق نیست و شمیران و ری را نیز شهرستانهایی جداگانه در نظر گرفتهاست. این شهر به واسطهٔ داشتن شبکه مخابراتی گسترده نیز دارای نواحی هفتگانه مخابراتی میباشد.[نیازمند منبع]
در تقسیمبندی وزارت کشور شهرستان تهران در مرکز استان تهران قرار دارد. از شمال به شهرستانهای کرج و شمیرانات، از شرق به شهرستان دماوند، از جنوب به شهرستانهای ورامین و ری و اسلامشهر و از غرب به شهرستانهای قدس، شهریار و استان البرز محدود میشود. مرکز آن بخش مرکزی است.[نیازمند منبع]
[ویرایش] محلههای شهر
کلانشهر تهران امروزه دارای محلهها و شهرکهای فراوانیاست.
- محلههای قدیمی تهران
تهران قدیم از چهار محله تشکیل شده بود به نامهای سنگلج، اودلاجان (عودلاجان)، بازار و چالهمیدان.
در زمان ناصرالدینشاه قاجار چندین محله تازه در تهران ساخته شد به نامهای ارگ، چاله حصار، خانیآباد، قناتآباد، پاچنار، پامنار، گار ماشین، گود زنبورکخانه، صابونپزخانه، گود عربها و دروازه قزوین.
- محلههای نوساز شهر تهران
خیابان ولیعصر بلندترین خیابان ایران و همچنین بلندترین خیابان در خاور میانه است[۵۰] که در سالهای نخست پادشاهی رضاشاه ساخته شدهاست. درازای آن ۱۸٫۶ کیلومتر، که از میدان راهآهن تهران آغاز و به میدان تجریش در منطقهٔ شمیرانات پایان مییابد. این خیابان یازده هزار چنار در دو سوی خود دارد.[نیازمند منبع]
پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران این خیابان خیابان پهلوی ناميده می شد. پس از انقلاب و در آغاز به خیابان دکتر مصدق تغییر نام یافت اما پس از مدتی و در همان سالهای آغازین انقلاب، با کنار گذاشتن چهرههای ملیگرا از صحنهٔ سیاست نام این خیابان به نام هم اکنونش، یعنی خیابان ولیعصر تغییر کرد.[۵۰]
[ویرایش] اقتصاد
تهران علاوه بر اینکه مرکز سیاسی کشور است، مهمترین قطب اقتصادی آن نیز است. با اینکه تنها ۱۱ درصد جمعیت کشور در تهران زندگی میکنند، حدود ۲۵ درصد تولید ناخالص داخلی ایران مربوط به این شهر است.[۵۲][۵۳] البته توزیع این حجم عظیم تولید در بین مردم یکنواخت نیست، به طوریکه بیش از ۸۰ درصد این فعالیت اقتصادی تنها در اختیار ۱۰ درصد جمعیت این شهر قرار گرفتهاست که عمدتاً در نواحی ثروتمند شمال شهر ساکن هستند.[۵۴]
قیمت زمین در برخی نقاط شهر تهران جزء گرانترینها در کل جهان میباشد. بیش از ۱۵۰۰ سازمان دولتی هماکنون در تهران فعالیت میکنند و گرانترین ساختمانهای تهران نیز در اختیار این سازمانهای دولتیاست.[۵۴]
تهران با جمعیتی حدود ۸ میلیون و مساحتی حدود ۷۰۰ کیلومترمربع، تولید ناخالص داخلی برابر ۸۸ میلیارد دلار دارد که این شهر را در رده پنجاه و ششمین شهر ثروتمند جهان و بالاتر از شهرهایی چون ریاض، لیسبون، برلین، بیرمنگام، لیون و هامبورگ قرار دادهاست، هرچند که همچنان با شهرهایی با جمعیت مشابه خود مانند لس آنجلس (با جمعیت حدود ۱۱٫۸ میلیون نفر) که تولید ناخالص داخلی آن ۶۳۹ میلیارد دلار است یا لندن (با جمعیت ۸٫۳ میلیون نفر) با تولید ناخالص داخلی ۴۵۰ میلیارد دلار فاصله دارد.[۵۳]
بخش خدمات سهمی ۷۸ درصدی در تولید ناخالص داخلی تهران دارد و پس از آن به ترتیب بخشهای صنعت (۱۴ درصد) و کشاورزی (۸ درصد) قرار دارند. در بخش خدمات در استان تهران، رشته فعالیتهای عمدهفروشی و خردهفروشی با ۲۸ درصد و مستغلات و کسب و کار با ۲۵ درصد بیشترین سهم را در جیدیپی دارند.[۵۲]
فعالیتهای خدماتی تهران در داخل شهر و فعالیتهای صنعتی (زمینبر) در حومه آن متمرکز هستند. در دههٔ گذشته تراکم بالای جمعیت و گران بودن مسکن در این شهر هجوم تازهواردان به درون شهر را محدود کرده و در نتیجه درصد رشد جمعیت آن کاهش یافتهاست اما این امر سبب استقرار آنها در حومه شهر به عنوان مناطق خوابگاهی شده، به طوریکه درحالیکه سایر مناطق روستایی کشور با کاهش نسبی جمعیت و مهاجرت به شهرها مواجهند، روستاهای تهران برعکس مهاجرپذیرند و رشد جمعیت آنها از ۵٫۶ درصد به ۶٫۷ درصد رسیدهاست. به همین دلیل سهم جمعیتی شهر تهران نسبت به استان تهران در چند ده گذشته به سرعت کاهش یافته و از ۹۱ درصد در سال ۱۳۵۵ به ۷۲ درصد در سال ۱۳۷۵ و ۵۸ درصد در سال ۱۳۸۵ رسیدهاست. بنابراین درکل هرچند که مجموعه شهری تهران همچنان مهاجرپذیرترین مجموعه شهری در کشور است اما این مهاجران به جای خود شهر رفتهرفته حومهٔ آن را به عنوان مقصد خود انتخاب کردهاند.[۵۵]
[ویرایش] جمعیتشناسی
تهران تا پیش از بنیانگذاری سلسلهٔ قاجار و برگزیدهشدن به عنوان پایتخت ایران، شهری کوچک بود. اما از آن زمان به بعد، جمعیت آن رو به رشد نهاد و در اواسط دورهٔ قاجار به بزرگترین شهر ایران تبدیل شد. بر اساس نخستین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت، این شهر با ۱٬۵۶۰٬۹۳۴ نفر جمعیت، پرجمعیتترین شهر ایران بودهاست.[۵۶] همچنین بر اساس آخرین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۸۵ انجام گرفت، جمعیت تهران، ۷٬۷۰۵٬۰۳۶ نفر بودهاست. زبان اصلی مردم تهران و استان تهران، فارسیاست. اما در بعضی نقاط زبانهای محلی نیز دیده میشود که در مجموع از لهجههای فارسی به شمار میآیند. به طور کلی زبان و گویشهای دیگری مانند ترکی آذری، کردی، گیلکی، لری، مازندرانی و.... نیز به دلیل مهاجرتها به آن افزوده شدهاست.[۷] جمعیتی از مردم عرب زبان نیز که عمدتاً " لبنانی و عراقی هستند در شهر تهران زندگی میکنند.[۵۷] بر اساس سر شماری ۱۳۶۵ در حدود ۹۸٫۱ درصد از جمعیت استان به زبان فارسی تکلم میکردند که این نسبت در نقاط شهری ۹۸٫۳ و در نقاط روستایی ۹۶٫۸ درصد بود.[۵۸][۵۹][۶۰] بر اساس بررسیهای نمونهبرداری جمعیتی از مردم تهران، بیش از نیمی از ساکنان استان تهران در دو نسل اخیر به این استان مهاجرت کردهاند.[۶۱]
-
گسترش فضای شهری تهران از ۱۳۶۴ تا ۱۳۸۸
-
تغییرات جمعیت تهران بین سالهای ۱۹۵۶ تا ۲۰۰۶[۶۲]
.png)
| مردان | سن | زنان |
|---|---|---|
| ۲۴۲٬۳۵۲ | ۲۲۷٬۰۴۰ | |
| ۱۱۲٬۸۴۳ | ۱۰۴٬۱۹۶ | |
| ۱۴۷٬۷۸۰ | ۱۳۹٬۶۳۸ | |
| ۲۰۴٬۴۴۹ | ۱۹۵٬۵۲۷ | |
| ۲۴۶٬۷۸۸ | ۲۴۶٬۴۲۵ | |
| ۲۹۰٬۰۱۱ | ۲۸۳٬۵۸۸ | |
| ۳۳۰٬۲۶۹ | ۳۱۴٬۵۲۵ | |
| ۳۴۸٬۶۵۳ | ۳۳۰٬۰۳۰ | |
| ۴۵۵٬۳۰۳ | ۴۴۲٬۲۰۰ | |
| ۵۲۹٬۵۴۵ | ۵۰۷٬۰۰۱ | |
| ۳۹۸٬۶۶۳ | ۳۷۲٬۹۰۴ | |
| ۲۷۵٬۳۵۶ | ۲۶۱٬۷۳۷ | |
| ۲۵۴٬۰۹۲ | ۲۴۳٬۲۴۵ | |
| ۲۴۱٬۶۱۵ | ۲۲۹٬۹۰۴ |
در یک سرشماری رسمی مخصوص شهر تهران که در سال ۱۳۸۹ در ۳۷۴ محله شهر تهران به مرحله اجرا درآمد٬ ۶۳% از پایتختنشینان در تهران متولد شدهاند٬ ۹۸% آنها قادر به تکلم زبان فارسی هستند٬ ۱۳% یکی از زبانهای لاتین را میفهمند٬ ۱۰% قادرند به یکی از زبانهای دنیا صحبت کنند و ۶۷% تهرانیها فارس و فارسی زبان هستند.[۶۴][۶۵][۶۶][۶۷] در اوایل دهه ۱۹۸۰ به ویژه پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، ترکیب قومی-اجتماعی جمعیت ایران دچار تغییر قابل توجهی شد. نتایج اجتماعی، سیاسی و اقتصادی انقلاب باعث شد بسیاری از شهروندان ایرانی به خصوص اهالی تهران، ایران را به مقصد کشورهایی نظیر کانادا، آمریکا، فرانسه، سوئد و دیگر کشورهای اروپایی ترک کنند. با آغاز جنگ ایران و عراق و به خصوص حملات هوایی عراق به تهران، موج دوم مهاجرت از تهران به شهرها و کشورهای دیگر آغاز گردید، برعکس این قضیه نیز جمعیت زیادی از جنگزدگان غرب و جنوبغرب ایران، به تهران مهاجرت کردند.
شرایط سخت جنگ در کشورهای همسایه ایران یعنی افغانستان و عراق موجی دیگر از مهاجران را وارد شهر تهران کرد. با وجود اینکه بسیاری از مهاجران افغانی و عراقی بعد از بهتر شدن وضعیت کشورشان و با همکاری آژانس کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان، ایران را ترک کردند با این حال هنوز جمعیت قابل توجهی از این مهاجران در تهران زندگی میکنند و تمایلی به بازگشت به کشور زادگاهٔشان را ندارند. اکثر مردم تهران شیعه دوازده امامی هستند و ادیان و مذاهب مسلمان (سنی)، تصوف، زرتشتی، بهایی، یهودی، مسیحی (شامل: آشوریان نسطوری، ارمنیان کلیسای گریگوری، کاتولیک، کلدانی، ادونتیست روز هفتم، ایرانیان پروتستان، کلیسای خانگی ایرانیان، ارامنه انجیلی، جماعت مسیحی ربانی، مسیحیان ارتودوکس روس) و خداناباوران نیز در اقلیت هستند.[۵۷]
[ویرایش] جرایم و معضلات اجتماعی
همجواری ایران با افغانستان، بزرگترین تولیدکنندهٔ مواد مخدر جهان زمینه افزایش جرایم را در آن فراهم کردهاست، به طوریکه جرم ۶۰ درصد زندانیهای کشور در رابطه با مسائل مواد مخدر است.[۶۸] در استان تهران نیز حدود ۱۰۰۰ زندانی زن وجود دارد که بیشترین جرم آنها در رابطه با مواد مخدر است. بعد از مواد مخدر بیشترین جرم زندانیان زن مربوط به سرقت و جرایم اخلاقیاست. میانگین سنی زندانیان زن در استان تهران بین ۲۳ تا ۳۲ سال است. در سطح زندانهای استان تهران در ازای ۲۵۰ نفر زندانی مرد یک مددکار وجود دارد که این رقم برای زندانیان زن هر ۱۰۰ نفر است.[۶۹] هماکنون در ۴۰۰ نقطه جرمخیز و معابر پایتخت به منظور کنترل بهتر تردد و نظارت بر نقاط جرمخیز، دوربینهای مداربسته نصب شدهاست.[۷۰] برای پیشگیری از جرم علاوه بر فعالیتهای انتظامی، آموزش همگانی و جلب مشارکت مردم در راستای اطلاعرسانی و افزایش سطح آگاهی عموم نیز مد نظر ناجا است و در همین راستا وقوع جرایم در سال ۱۳۸۷ نسبت به سال پیش از آن ۷ درصد کاهش یافت.[۷۱]
بر اساس برخی آمار، نود درصد زنان تنفروش در تهران باسواد هستند و در شهر تهران، میانگین سنی زنان تنفروش ۲۱ سال است، درحالیکه در سال ۱۳۴۷ این میانگین سنی ۳۱ سال بودهاست.[۷۲]
[ویرایش] موزهها
۳۳ موزه در سطح شهر تهران به فعالیت مشغولند که همهروزه تعداد کثیری را بهسوی خود جلب میکنند. موزههای ایران باستان، ایران اسلامی، مردمشناسی، فرش، هنرهای معاصر، صنایع دستی، آبگینه و سفالینه، کتابخانه و موزه ملک و موزه حیات وحش، مجموعهٔ کاخموزههای سعدآباد، پربینندهترین مکان فرهنگی تاریخی ایران[۴۱]، و بسیاری از موزههای دیگر تهران از جذابیتهای آن به شمار میآیند. از تماشاگههای تاریخ، پول، و زمان نیز میتوان به عنوان دیدنیهای تهران یاد کرد.
[ویرایش] کاخها و عمارتهای تهران
در تهران کاخهای زیادی تاکنون بنا شدهاست که مربوط به دوران پهلوی و قاجار هستند. از جمله کاخهای معروف تهران میتوان کاخ سلطنت آباد، کاخ نیاوران، کوشک احمدشاهی، کاخ صاحبقرانیه، عمارت عثمانی و پل رومی، عمارت دارالفنون، حوض خانه باغ قدیم نگارستان، کاخ گلستان، کاخ مرمر و شمس العماره را نام برد.
[ویرایش] مکانهای مذهبی
مسجدها، حسینیهها و امامزادهها از جمله مکانهای مذهبی پایتخت هستند که در مجموع ۲٬۰۷۲ مرکز (۱۳۸۷ خ.) را شامل میشوند. تهران ۱۵۴۶ مسجد، ۴۸۷ حسینیه، و ۳۹ امامزاده دارد. در واقع برای هر ۳٬۵۱۶ تهرانی یک مرکز مذهبی وجود دارد. بیشترین امامزادههای پایتخت در منطقه ۲۰ متمرکز شده و بعد از آن منطقه ۲ و ۱ دارای بیشترین امامزادهها هستند. در ۱۲ منطقه هم هیچ امامزادهای وجود ندارد.[۷۴]
[ویرایش] سینما و تئاتر
بیش از صد سالن سینما در شهر تهران وجود دارد که اکثراً فیلمهای تولید داخل و تعدادی نیز فیلمهای خارجی را اکران میکنند. بیش از چهل آمفیتئاتر نیز در این شهر فعال هستند که نمایشهای گوناگونی را به روی پرده میبرند.
[ویرایش] ورزش
فوتبال ورزش اول شهر است و بیشترین طرفداران را نیز دارد. در کنار آن کشتی نیز به طور سنتی بسیار مورد توجه بودهاست و به عنوان ورزش ملی مورد توجه قرار گرفتهاست. چندین پیست اسکی بسیار زیبا و منحصربهفرد[۷۵] از جمله پیستهای اسکی توچال، دیزین و شمشک در نزدیکی شهر قرار دارند که پیست اسکی دیزین جزء معدود پیستهای اسکی جهان است که در آن امکان اسکی برروی چمن علاوه بر اسکی برروی برف مهیاست. پیست اسکی توچال هم با ارتفاع ۳۷۳۰ متر از سطح دریاهای آزاد پنجمین پیست اسکی مرتفع جهان است و تا تهران تنها پانزده دقیقه فاصله دارد. کوهنوردی و تاحدی صخرهنوردی[۷۶] هم از ورزشهای دیگر شهر است که مخصوصاً در روزهای تعطیل به طور همگانی مورد توجه قرار میگیرد.
فوتبال که پرطرفدارترین ورزش شهر است، هر هفته عدهٔ زیادی را برای تماشای لیگ برتر به ورزشگاه آزادی میکشاند. دو تیم اصلی تهران استقلال و پرسپولیس هستند که شهرآورد بین این دو تیم هر بار تماشاگران زیادی را جذب میکند.
ورزشگاهای فوتبال زیادی در سطح شهر برای برگزاری مسابقات فوتبال وجود دارند. بهجز ورزشگاه یکصد هزار نفری آزادی در غرب، میتوان به ورزشگاه تختی در شرق، شیرودی در مرکز و دستگردی و ورزشگاه راهآهن در شهرک اکباتان اشاره نمود.
از دیگر مراکز ورزشی قهرمانی و یا همگانی شهر تهران میتوان از مجموعه ورزشی انقلاب، مجموعه ورزشی-تفریحی توچال، مجموعه ورزشی چمران (بولینگ عبده)، ورزشگاه آرارات و ورزشگاه شهید کشوری (داودیه) نام برد.
[ویرایش] فرهنگسراها
در تهران مراکزی به نام فرهنگسرا توسط شهرداری تهران ساخته شدهاست که وظیفهٔ آنان ارائهٔ خدمات فرهنگی به مردم است. این مراکز مجهز به سالنهای سینما، تئاتر، مجموعههای ورزشی، کتابخانه، نگارخانه، کلاسهای آموزش کامپیوتر و غیره هستند و نقش مهمی در پرکردن اوقات فراغت جوانان و ارتقای سطح فرهنگ و آموزش آنان داشتهاند. بیش از ۷۱ فرهنگسرا و خانه فرهنگ در تهران وجود دارد. فرهنگسرای بهمن که با وسعت ۴۰٬۰۰۰ متر مربع در جنوب تهران قرار دارد، فرهنگسرای خاوران در جنوب شرقی، فرهنگسرای شفق و فرهنگسرای نیاوران در شمال تهران نمونههایی از این مراکز هستند.[۷۷]
[ویرایش] نشریات
بیش از هزار عنوان نشریه در ایران منتشر میشود که مرکز تعداد زیادی از آنها تهران است. تقریباً مرکز همه روزنامههای مهم ایران در تهران است.[۷۷]
[ویرایش] آموزش و پژوهش
[ویرایش] دانشگاهها
آموزش عالی مدرن ایران با تأسیس دارالفنون (۱۲۳۰ خ.) توسّط امیرکبیر در تهران آغاز شد. پس از آن در سال ۱۳۱۳ خ. در دورهٔ رضاشاه به همّت افرادی چون محمود حسابی و علیاصغر حکمت، دانشگاه تهران ایجاد شد.[۷۸] هماکنون در فهرست ده دانشگاه برتر وزارت علوم شش دانشگاه تربیت مدرس، تهران، شهید بهشتی، صنعتی امیرکبیر، صنعتی شریف و علم و صنعت ایران در شهر تهران قرار دارند.[۷۹]
دانشگاههای علوم پزشکی دولتی موجود در تهران عبارتند از: تهران، شهید بهشتی, بقیةالله و دانشگاه علوم پزشکی ارتش.[منبع؟]
دانشگاه آزاد اسلامی نیز در مرداد ۱۳۶۱ خ. با ایجاد واحد تهران مرکز شروع به کار کرد.[۸۰] سپس بهتدریج واحدهای تهران جنوب، تهران شمال، تهران شرق، تهران غرب و علوم و تحقیقات تهران تأسیس شدند. پس از دانشگاه آزاد، دانشگاه پیام نور در مهر ۱۳۶۷ خ. با هدف آموزش عالی از راه دور تأسیس شد.[۸۱]
[ویرایش] مدرسهها
نخستین مدرسه به شیوهٔ مدرن در ایران دبیرستان البرز بود که در آغاز به عنوان یک دبستان در حوالی دروازه قزوین در سال ۱۲۵۱ خ. یعنی ۲۱ سال پس از دارالفنون و ۱۷ سال پیش از دبستان رشدیه توسط جیمز باست، میسیونر پرسبیتری آمریکایی-کانادایی ساخته شد. پس از آن به تدریج مدرسههای بسیار دیگری در شهر ساخته شدند.
هماکنون در شهر تهران ۳٬۰۴۱ مدرسهٔ دولتی با ۳۱٬۹۶۶ کلاس و ۹۳۳٬۹۷۶ دانشآموز و ۲٬۱۲۹ مدرسهٔ غیرانتفاعی با ۹٬۸۵۶ کلاس و ۱۷۲٬۳۸۵ دانشآموز وجود دارد.[۸۲] مدرسههای غیرانتفاعی عموماً در مناطق ۱، ۲ و ۳ شهرداری تهران متمرکز هستند. ۶۰ درصد مدارس غیرانتفاعی تهران استیجاری هستند.[۸۳] تعداد کمی از مدارس تهران دوشیفته هستند و این مدارس نیز در یک برنامه ۴ ساله (تا ۱۳۹۱ خ.) تکشیفته خواهند شد.[۸۴] دانشآموزان در دورههای ابتدایی، راهنمایی، و متوسطه شامل متوسطهٔ نظری، هنرستان فنی، هنرستان حرفهای، هنرستان کاردانش و پیشدانشگاهی مشغول تحصیل هستند.[۸۵]
[ویرایش] کودکستانها
۳۷٬۳۰۰ نوآموز دختر و پسر شامل ۶۳۴ شیرخوار، ۱٬۳۲۳ نوپا و ۳۵٬۳۴۳ کودک در کودکستانهای شهر تهران آموزش میبینند (۱۳۸۸).[۸۵] درصد مهدهای کودک تهران استیجاری هستند. کیفیت مهدهای کودک با توجه به مربیان و نوع آموزشی که به کودکان داده میشود متفاوت است. برخی از مهدهای کودک آموزشهای خود را در دو زبان به کودکان ارائه میدهند.[۸۶] با اجرای طرح ارزیابی و ارتقای کیفیت مهدهای کودک که بر اساس عملکرد آنها صورت میگیرد، مهدهای کودک به مهدهای یک، دو و سه ستاره تقسیم خواهند شد. بهدلیل اینکه بیش از ۹۰ درصد مهدهای کودک خصوصی هستند، هدف اصلی این طرح، ایجاد رقابت در ارتقای سطح کیفیت خدمات است.[۸۷] همچنین در راستای اجرای اصل ۴۴ مراکز پیشدبستانی و مهدهای کودک دولتی به بخش خصوصی واگذار خواهند شد.[۸۸]
[ویرایش] حملونقل
زیرساختهای میانشهری:
- دو فرودگاه بینالمللی مهرآباد و امام خمینی
- چهار پایانه مسافربری شرق، غرب، میدان آرژانتین وجنوب
- تهران حجم بالایی از ترافیک خطوط راهآهن کشور را به خود اختصاص دادهاست.
- خطوط راهآهن تهران-اروپا هم بسیار فعال است.
زیرساختهای درونشهری:
- سهم اتوبوسرانی از حملونقل همگانی شهر تهران با ۶٬۰۵۰ اتوبوس و سامانه اتوبوس تندرو تهران[۸۹] و اتوبوسرانی برقی تنها ۱۷درصد است که در افق سال ۱۴۰۴، باید به ۲۵ درصد و ۱۱٬۰۰۰ دستگاه (با توجه به افزایش جمعیت) برسد.[۹۰]
- ۹۰ کیلومتر متروی تهران در سه خط اصلی و دو خط در حال احداث که یکی بینشهری ست. باید در افق ۱۴۰۴ باید به ۸ خط به طول ۲۵۰ کیلومتر برسد.[۹۱]
- احداث گذرگاهها و بزرگراههای کمربندی تازهساز در سالهای اخیر رشدی چشمگیر داشته.
- وجود ۱۸۰ پل که مهمترین آنها سوارهرو بوده و ۶۰ پل در حال ساخت. از این ۱۸۰ پل ۱۱۰ پل نیاز به بازسازی و مقاومسازی دارند.[۷۴]
تدابیر:
- طرحهای سرعتبخش به حملونقل درون شهری
- طرح ترافیک
[ویرایش] مترو تهران
سابقه بحث و گفتگو دربارهٔ احداث قطار شهری در تهران به ۱۱۰ سال قبل بازمیگردد. تأسیس تراموای شهری از جمله نکات پیش بینی شده در امتیاز نامهای بود که بارون ژولیوس دو رویتر در عهد ناصرالدین شاه روی کاغذ آمد. در همین سالها یک خط آهن روزمینی بین دروازه شهری ری (حضرت عبدالعظیم) و میدان باغ شاه، با نام معروف ماشین دودی، ساخته شد.[۹۲]
مترو تهران در نه خط طراحی شدهاست اما در حال حاضر، چهار خط آن فعال میباشد که عبارتند از: خط یک، که از ایستگاه تجریش تا ایستگاه حرم مطهر امتداد دارد، این ایستگاه دارای بیشترین مسافر خطوط مترو تهران است. خط دو، از ایستگاه فرهنگسرا آغاز و تا ایستگاه تهران (صادقیه) ادامه دارد. خط پنج، از ایستگاه تهران (صادقیه) آغاز و تا ایستگاه گلشهر (کرج) امتداد پیدا میکند. خط چهار نیز از ایستگاه میدان آزادی تا ایستگاه شهید کلاهدوز ممتد شدهاست.[۹۲]
[ویرایش] بزرگراهها
تهران دارای یک شبکه وسیع و پیچیده جاده ای و خیابانیاست، این شهر از آنجا که سالهاست با مشکل ترافیک مواجهاست لذا مدیران این شهر در طول سالهای گذشته به ویژه پس از انقلاب اسلامی ایران مجبور به طراحی و ساختن بزرگراههای مختلف شدهاند تا بتوانند معضل ترافیک را حل نمایند. بزرگراههای زیادی در تهران وجود دارند که مهمترین آنها عبارتند از: آزادراه تهران کرج، بزرگراه آزادگان، بزرگراه اشرفی اصفهانی، بزرگراه آسیا، بزرگراه آفریقا، بزرگراه آیتالله کاشانی، بزرگراه آیتالله مدرس، بزرگراه بسیج، بزرگراه تندگویان، بزرگراه جلال آل احمد، بزرگراه رسالت، بزرگراه شهید بابایی، بزرگراه شهید چمران (پارکوی)، بزرگراه شهید حکیم، بزرگراه شهید همت، بزرگراه شیخ فضلالله نوری، بزرگراه صدر، بزرگراه کردستان، بزرگراه محمدعلی جناح، بزرگراه مخصوص کرج، بزرگراه نیایش، بزرگراه یادگار امام.
-
نمای بزرگراهی در تهران
-
ماشین دودی به عنوان نخستین
وسیله نقلیه حمل و نقل عمومی در تهران -
متروی تهران، ایستگاه آزادی
-
بزرگراه آیتالله حکیم در محدودهٔ بوستان پردیسان
.jpg)
[ویرایش] ترافیک
جمعیت زیاد تهران و رفتوآمد انبوه خودروها منجر به تبدیلشدن خیابانها به پارکینگ و ایجاد راهبندانهای متعدد و شدید در این شهر شده که بهدلیل آلایش شدید هوا، اتلاف وقت و فشار اقتصادی بر شهروندان بحران تلقّی میشود. در پاییز ۱۳۸۶ «طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تهران» تهیه و تصویب شد. این طرح، که اهداف کلی آن بر اهداف طرحهای فرادست – مانند «طرح جامع تهران»[۹۳] و همچنین برنامه چهارم توسعه اقتصادی ایران – استوار شدهاند، چشم انداز تحولات مطلوب این شهر در ۲۰ ساله آینده را ترسیم میکند. در جدول شماره (۵-۲) طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تهران[۹۴] شاخصهای حملونقلی تهران در سال ۱۳۸۶ و سال ۱۴۰۴ در مقایسه با متوسط شهرهای اروپایی در قالب ارقام و آمار ارائه شدهاند.
مهمترین راهکارهای حل این بحران از این قرارند:[۹۵]
- ایجاد راههایی برای کاهش تقاضای سفر (مانند تقویت دولت الکترونیک)[۹۶]
- دوطبقهسازی بزرگراهها.
- فرهنگ ترافیک و گسترش و ترغیب مردم به استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی به ویژه مترو.[۹۷]
- مدیریت ترافیک
- اصول مهندسی ترافیک، خصوصاً تقاطعهای ناهمسطح
- آموزش
- قوانین و مقررات
- انتظامات ترافیک
- گسترش و بهبود کیفیت حملونقل عمومی
[ویرایش] آلودگیهای زیستمحیطی
- همچنین ببینید: ترافیک و آلودگی آب و هوای تهران
[ویرایش] آلودگی هوا
آلودگی هوا در شهر تهران عمدتاً مصنوعی و ناشی از فعّالیّت وسایل نقلیهاست که سهمی ۸۰ درصدی[۹۸] در آلودگی هوای شهر دارند و تولیدکنندهٔ گازهای سمی دی اکسید نیتروژن و مونو اکسید کربن هستند. این وسایل نقلیّه گاز دی اکسید کربن نیز تولید میکنند که هرچند سمّی نیست اما سبب گرم شدن زمین میشود.[۹۹].
ارائهٔ یارانهٔ سوخت -و در نتیجه ارزان بودن آن- و تعرفهٔ بالای گمرکی بر خودروهای وارداتی -و در نتیجه افت کیفیت تولیدات خودرو- و ورود سالانهٔ انبوهی از خودروهای تازهساز از یک سو و محصور بودن در بین کوهها از ۳ طرف -که مانع خروج آلودگیها از شهر میشود- عوامل اصلی آلودگی هوا در تهران هستند. سالانه بیش از ۵۰۰ گرم ذرّات آلاینده معلّق وارد بدن هر تهرانی میشود در حالی که بدن تنها توانایی پالایش ۲۳۰ گرم آلاینده را در سال دارد. آلودگی هوا به تنهایی در شهر تهران روزانه حدود ۳۰ نفر را به کام مرگ میفرستد.[۱۰۰][۱۰۱]
گسترش وسایل نقلیه عمومی به ویژه مترو و فرهنگسازی برای استفاده از این وسایل و الزام خودروسازها به پیروی از استانداردهای روز و رساندن قیمت سوخت مصرفی به سطح قیمتهای جهانی از مهمترین راهکارهای مبارزه با آلودگی هوا شناخته میشوند.[۱۰۲]
توصیه شدهاست که در هنگام آلودگی هوا از سفرهای غیر ضروری به ویژه به مرکز شهر پرهیز شود و کودکان و سالمندان هم تا حدّ ممکن از خانه خارج نشوند.[۹۹]
چون در شهرهای بزرگ مانند تهران هوای داخل ساختمان میتواند آلودهتر از هوای بیرون باشد و افراد زمان بیشتری را در داخل منزل سپری میکنند آلودگی داخل خانه خطرناکتر است، این موضوع باید مورد توجه قرار گیرد. دود سیگار، حشرهکشها، رنگهای ساختمانی به ویژه رنگهای حاوی ترکیبات سربی، اسپری فرمالدئید و گازهای ناشی از آشپزی از جمله موادّی هستند که هوای داخل خانهها را آلوده میسازند.[۹۹][۱۰۳]
[ویرایش] آلودگی صوتی
تهران آلودهترین شهر جهان از نظر آلودگی صوتیاست. یکی از منابع اصلی آلودگی صوتی در تهران صدای اگزوز موتورسیکلتها است که ۲۵٪ آلودگی صوتی شهر را تشکیل میدهد. تعداد موتورها در نقاط مرکزی شهر به مراتب بیشتر است.[۱۰۴]
منبع دیگر آلودگی صوتی در شهر خودروهای سواری هستند که حدود نیمی از وسایل نقلیه آن را تشکیل میدهند.[۱۰۴]
آلودگی صوتی نیمی از خودروهای سواری و موتورسیکلتهای تهران بیش از حدّ استاندارد است. این استاندارد برای مناطق مسکونی در روز حدود ۵۵ و در شب حدود ۴۵ دسیبل بوده و میزان مجاز انحراف از آن نزدیک ۱۵ دسیبل است.[۱۰۴]
کشورهای پیشرفتهٔ دنیا جهت اجرا و ساخت اتوبانها و مناطق حسّاس به سر و صدا مانند مدارس و بیمارستانها از نقشههای صوتی استفاده میکنند. در تهران نیز منطقه ۷ اولین منطقهای بودهاست که این نقشهها برای آن تهیه شده و به ترتیب مناطق ۶، ۱۲، ۱۱، ۹ و ۱۰ خواستار تهیه این نقشهها توسط واحد صوت سازمان کنترل کیفیت هوای تهران بودهاند. ده منطقه پر سر و صدای تهران به ترتیب مناطق ۶، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۷، ۱۳، ۳، ۱۹، ۱۸ و ۲ هستند. این ردهبندی با توجه به تعداد و سرعت خودروها در این مناطق، مقدار کیلومتر پیمایش خودروها و توزیع نوع آنها در هر منطقه و تعداد اتوبانهای موجود انجام شدهاست.[۱۰۵]
[ویرایش] آلودگی آبهای زیرزمینی
آلودگی آبهای زیرزمینی تهران یکی از بزرگترین معضلات زیستمحیطی این شهر است. تهران از نظر سیستم فاضلاب در بین شهرهای جهان در بین ۱۰ شهر آخر قرار دارد. نبود سیستم دفع فاضلاب در شهر تهران جزء اصلیترین مشکلات زیستمحیطی این شهر قلمداد میشود. درحالیکه مهمترین لازمهٔ طرّاحی و جانمایی یک شهر تأمین فاضلاب آن است، سیستم تصفیه فاضلاب در تهران وجود ندارد و آب فاضلاب مستقیماً وارد قناتها و آبهای زیرزمینی میشود و این در حالیست که کمبود بارش در این شهر سبب روی آوردن مسئولان به استفاده از آبهای زیرزمینی برای تأمین آب مصرفی ساکنان شدهاست. آبهای زیرزمینی تهران هم آلودگی شیمیایی و هم میکروبی دارند که دلیل آن نبود شبکه فاضلاب و وجود صنایع در داخل شهر است.[۷۴]
[ویرایش] سیاست
شهر تهران علاوه بر اینکه مرکز سیاسی کشور ایران است، مرکز استان تهران و شهرستان تهران نیز به شمار میرود. مهمترین نهادهای دولتی و قضایی شامل وزارتخانهها، مجلس شورای اسلامی و... در آن واقع شدهاست و تاثیرگذارترین مقامهای کشور ایران شامل رهبر، رئیس جمهور، رئیس مجلس، رئیس دستگاه قضایی، رئیس و بعضی از اعضای مجلس خبرگان رهبری، رئیس و اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، اعضای شورای نگهبان، وزرای کابینه و اعضای شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در آن زندگی میکنند.
مردم این شهر در ۲۰۰ سال گذشته همیشه از تاثیرگذارترینها در سیاست کشور ایران بودهاند. این تاثیرگذاری شامل حضور آنها در ساختار سیاسی کشور، جریانهای تغییردهنده سیاست کشور شامل انقلابها (انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی) و جنگها (جنگ تحمیلی) میشود به طوریکه درصد شهدا در برخی محلههای تهران از این درصد در همه نقاط دیگر کشور بیشتر است.[۱۰۶]
این شهر ۳۰ نماینده در مجلس شورای اسلامی دارد. اداره شهر توسط شهرداری تهران انجام میشود. شهردار تهران توسط شورای شهر تهران انتخاب شده و این شورا بر عملکرد شهرداری نظارت و برای اداره شهر قانونگذاری میکند. شهر تهران به لحاظ اداری به ۲۲ منطقه شهرداری و ۱۱۲ ناحیه تقسیم شده و شهرهای تجریش و ری را نیز دربرگرفتهاست.[۱۷]
-
ساختمان پارلمان سنا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و مجلس خبرگان رهبری کنونی
[ویرایش] شورای شهر تهران
شورای اسلامی شهر تهران شوراییاست متشکل از ۱۵ نماینده که بر طبق قانون شوراها مسئول اداره شهر تهران است. مهمترین وظایف شورا انتخاب شهردار به مدت چهار سال، نظارت بر عملکرد شهرداری و در صورت لزوم برکناری شهردار، تصویب طرحهای لازم برای رفاه بیشتر شهروندان و نظارت بر اجرای آنها، تصویب بودجه سالانه شهرداری، تصویب اساسنامه مؤسسات و شرکتهای وابسته به شهرداری هستند. .[۱۷][۱۰۷]
پیشینه شورای شهر تهران، یا به تعبیر آغازین خود بلدیه، به تشکیل نخستین نهاد قانونگذاری (مجلس شورای ملی) بازمیگردد. در حقیقت یکی از نخستین قوانین مصوب مجلس شورای ملی، «قانون بلدیه» است که در سال ۱۲۸۶ خ. به تصویب رسید و به این ترتیب یکی از آرمانهای بزرگ انقلاب مشروطه جامه عمل پوشید. در طول ۹۵ سال پس از آن تاریخ تشکیل و دوام شورای شهرها با فراز و فرودهای بسیاری همراه بودهاست. به طور خلاصه در طی سالهای ۱۲۸۴ تا ۱۳۰۴ در پی انقلاب مشروطه نخستین قانون شوراها تصویب شده و به اجرا گذاشته میشود. پس از آن از ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ و پس از کودتای سال ۱۲۹۹ رضا خان و پس از آن به قدرت رسیدن وی، قانون بلدیه لغو شد و با تصویب قانونی جایگزین، انتخاب شهردار از وظایف «وزیر داخله» شمرده شد. پس از سقوط رضا شاه و در حالیکه محمد رضا تسلط چندانی بر امور کشور نداشت، در ۱۳۲۸ سومین قانون شوراها به تصویب رسید. دوباره بعد از کودتای ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت مصدق و تسلط محمد رضا بر امور کشور این قانون لغو شد. پس از پیروزی انقلاب تشکیل شوراها به یکی از خواستهای مردم و روحالله خمینی تبدیل میشود. اما ایجاد شوراها تا زمان روی کار آمدن دولت سید محمد خاتمی به تأخیر میافتد و بالاخره در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ شورای شهرها بر اساس قانون شوراها مصوب سال ۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی تشکیل میشوند.[۱۰۸]
[ویرایش] شهرداری تهران
شهرداری تهران سازمانی غیردولتیاست که در ۱۲ خرداد ۱۲۸۶ خ تأسیس شد و اداره شهر تهران را به عهده دارد. مسئولیت اداره این سازمان با شهردار تهران است که پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب میگردید ولی اکنون با حکم شورای شهر تهران انتخاب میشود. شهرداری تهران شامل ۲۲ منطقه است که اداره هر منطقه به عهده شهردار آن منطقهاست. طرح جامع شهر تهران در زمان شهرداری غلامرضا نیکپی تدوین شد.[۱۰۹] بعد از انقلاب نیز غلامحسین کرباسچی توانست به عنوان اولین شهردار پس از جنگ با بازسازی شهر تهران که در پی سیاستهای انقباضی دوران جنگ با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم میکرد، از طرح انتقال پایتخت که هزینه آن در سال ۱۳۶۹ مبلغ ۱٬۲۰۰ میلیارد تومان تخمین زده شده بود جلوگیری کند. در بین دیگر شهرداران اخیر تهران محمود احمدینژاد قرار دارد که توانست پس از شهرداری تهران، به مقام رئیس جمهوری برسد. شهردار تهران هماکنون محمدباقر قالیباف است که از شهریور ۱۳۸۴ در این پست قرار گرفتهاست.
-
محمد سجادی
شهردار تهران در اوایل سلطنت
محمدرضا شاه پهلوی -
محمد توسلی
نخستین شهردار تهران پس از
انقلاب -
غلامحسین کرباسچی
که از سال ۱۳۶۸ آلی ۱۳۷۷ به
مدت ۱۰۸ ماه شهردار تهران بود -
محمود احمدی نژاد
شهردار سابق تهران که بعدها رئیس جمهور شد -
محمدباقر قالیباف
شهردار فعلی تهران
[ویرایش] رخدادهای سیاسی
[ویرایش] تاجگذاری آغامحمدخان قاجار
آغا محمد خان قاجار در سال ۱۱۷۴ خورشیدی برای نخستین بار شهر تهران را به پایتختی برگزید، و در همین شهر تاجگذاری کرد.
[ویرایش] انقلاب مشروطه
انقلاب مشروطه که در دوران حکومت دو پادشاه قاجار یعنی مظفّرالدّین شاه و محمّدعلی شاه رخ داد از پیشامدهای مهم سیاسی شهر تهران محسوب میگردد. فتح تهران از نتایج این انقلاب به شمار میرود.
[ویرایش] کنفرانس تهران
کنفرانس تهران با حضور چرچیل، روزولت و استالین از ۶ تا ۹ آذرماه ۱۳۲۲ بهصورت محرمانه در سفارت شوروی در شهر تهران برگزار شد.
[ویرایش] نهضت ملیشدن صنعت نفت ایران
نهضت ملیشدن صنعت نفت ایران که کانون رویدادهای آن در تهران بود مجموعه اتفاقاتی بود که با تلاش دکتر محمد مصدق منجر به ملی شدن صنعت نفت ایران گردید. در جریان این نهضت، تظاهراتهای متعددی در تهران به وقوع پیوست.
[ویرایش] کودتای ۲۸ مرداد
کودتای ۲۸ مرداد، کودتاییاست که با طرح و حمایت مالی و اجرائی سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا علیه دولت محمد مصدق در مرداد ۱۳۳۲ در تهران به انجام رسید.
[ویرایش] انقلاب ۱۳۵۷ایران
انقلاب ۱۳۵۷ ایران، کانون اتفاقاتش شهر تهران بود که از جمله میتوان به رویدادهای ۱۷ شهریور، خروج محمد رضا شاه از ایران در ۲۶ دی ماه، ورود روحالله خمینی رهبر انقلاب در ۱۲ بهمن، پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن و اعلان تشکیل دولت جدید در بهشت زهرا، که همگی در شهر تهران به وقوع پیوستند اشاره کرد.
[ویرایش] تظاهراتهای پس از انتخابات سال ۱۳۸۸
در پی انتخابات و نتایج بحثبرانگیز آن تعداد بسیاری از ایرانیان به خصوص در تهران به خیابانها آمدند و به نتایج اعتراض کردند. این اعتراضات در تهران با دخالت نیروهای امنیتی و لباس شخصی به خشونت کشیده شد و تعدادی از تظاهرکنندگان کشته شدند. از معروفترین آنها میتوان به ندا آقاسلطان - که در خیابان امیرآباد تهران به ضرب گلوله کشته شد- و سهراب اعرابی و کشته شدگان کهریزک اشاره کرد.
[ویرایش] نگارخانه رخدادهای سیاسی در تهران
-
کنفرانس تهران، از راست به چپ چرچیل، روزولت، استالین
-
سربازان پهلوی، اطراف مجلس شورای ملی در کودتای ۲۸ مرداد، میدان بهارستان
-
اعزام نیرو به جبهههای جنگ ایران و عراق از ورزشگاه آزادی تهران
-
راهپیمایی پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ در خیابان آزادی
.jpg)
[ویرایش] رخدادهای ورزشی
[ویرایش] بازیهای آسیایی ۱۹۷۴ تهران
هفتمین دوره بازیهای آسیایی از دهم تا بیست و پنجم شهریور ماه سال ۱۳۵۳ خورشیدی (یکم تا شانزدهم سپتامبر ۱۹۷۴) در تهران برگزار شد. مجموعه ورزشی آزادی تهران و مجموعه ورزشی تختی تهران برای این بازیها ساخته شدند. برای نخستین بار بازیهای آسیایی در خاورمیانه برگزار میشد. تهران پایتخت ایران میزبان ۳۰۱۰ ورزشکار از ۲۵ کشور بود که بیشترین شمار شرکتکنندگان از آغاز برگزاری بازیهای آسیایی تا آن دوره بود.
[ویرایش] بازیهای بانوان کشورهای اسلامی تهران (چهار دوره)
چهار دوره متوالی بازیهای بانوان کشورهای اسلامی (همه دورهها) به ترتیب در سالهای ۱۳۷۱، ۱۳۷۶، ۱۳۸۰ و ۱۳۸۴ در شهر تهران برگزار گردید. پنجمین دورهٔ بازیهای بانوان کشورهای اسلامی نیز در سال ۱۳۸۹ خورشیدی ۲۰۱۰ میلادی، قرار است در سه شهر تهران، مشهد و اصفهان برگزار شود.
[ویرایش] غذا و رستوران
در تهران رستورانهای مجلل و نوین متعددی وجود دارد، این رستورانها شامل رستورانهای سنتی ایرانی و بینالمللی میباشد. با وجود اینکه محبوبترین غذا در تهران چلوکباب است، غذاهای غربی فست فود نیز طرفداران زیادی مخصوصاً بین جوانان و کودکان دارد. مغازههای ساندویچ و پیتزافروشی و همچنین رستورانهای سنتی که کباب و جوجه کباب تهیه میکنند، بیشترین رستورانهای تهران را تشکیل میدهند.[۱۱۰] طی سالهای اخیر اماکنی با نام قهوه خانههای سنتی نیز در تهران دایر شدهاند، در این مناطق علاوه بر ارائه غذاهای سنتی ایرانی نظیر کشک بادمجان، آب گوشت، چلوکباب، میرزا قاسمی و غیره چای و قلیان نیز عرضه میشود. همچنین اخیراً مغازههای کوچکی با پخت غذای مکزیکی با نام ذرت مکزیکی هواخواهانی برای خود پیدا کردهاند.
[ویرایش] دیوارنگاری در تهران
دیوارنگاری در تهران شامل انواع و اقسام متنوعیاست. تعدادی از آنها شعارنویسیها و نگارههای دولتیاست و برخی دیگر به وسیلهٔ شهرداری و به منظور زیبایی شهر ترسیم شدهاست. برخی دیگر از دیوار نگارهها به وسیلهٔ جوانان نقّاش انجام شدهاست.[۱۱۱]
دو نمونه سمت راست به وسیله جوانان ترسیم شده و دو نمونه سمت چپ گرافیتی دولتیاست.
[ویرایش] شهرهای خواهرخوانده
شهر تهران نُه خواهرخوانده دارد.
| تاریخ | شهر خواهرخوانده | |
|---|---|---|
| ۱۹۶۳ |  |
سئول، کره جنوبی |
| ۱۹۷۲ |  |
لس آنجلس، ایالات متحده[۱۱۲] |
| ۱۹۹۳ |  |
لندن، پادشاهی متحده[۱۱۳] |
| 2011 |  |
کابل، افغانستانخطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب تمام کنندهٔ </ref> بدون برچسب <ref> |
| ۲۰۰۲ |  |
پرتوریا، آفریقای جنوبی[۱۱۴] |
| ۲۰۰۴ |  |
مسکو، روسیه[۱۱۵] |
| ۲۰۰۵ |  |
کاراکاس، ونزوئلا |
| ۲۰۰۶ |  |
مینسک، بلاروس[۱۱۶] |
| ۲۰۰۶ |  |
پکن، چین[۱۱۷] |
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ «آمار بزرگترین شهرهای جهان». بازبینیشده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ «مساحت حاشیههای پایتخت سه برابر مساحت شهر تهران است.». وبگاه همشهری آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «آداب و رسوم تهران-زبان» (فارسی). سازمان میراث فرهنگی، صنایه دستی و گردشگری. بازبینیشده در ۱۴ اکتبر ۲۰۱۱.
- ↑ «گونه شناسی زبان تعارف در میان عرب زبانان مقیم در تهران» (فارسی). انسان شناسی و فرهنگ. بازبینیشده در 14 اکتبر 2011.
- ↑ «کوچه مروي؛ بازارچه اي که به آرامش رسيد» (فارسی). خبرگذاری میراث فرهنگی. بازبینیشده در 14 اکتبر 2011.
- ↑ «ارامنه تهران» (فارسی). خلیفهگری ارامنه تهران. بازبینیشده در 14 اکتبر 2011.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ اطلاعات روزنامهٔ همشهری، بازدید: دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ «درباره تهران». شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ http://www.irimo.ir/farsi/drought/synopH/Tehranmehrabad.txt
- ↑ «The 2009 Revision Population Database». سازمان ملل متحد. بازبینیشده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱.
- ↑ «نتايج تفضيلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن - ۱۳۸۵». پایگاه اینترنتی استانداری تهران. بازبینیشده در ۷ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Largest Cities of the World»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷ اوت ۲۰۱۱). بر اساس جمعیّت شهرنشین
- ↑ «تعداد سفر انجام شده به تفکیک فصل». شرکت بهرهبرداری از راه آهن شهری تهران و حومه، ۲۶ ژوئن ۲۰۱۱. بازبینیشده در ۷ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ «بازگشت مهاجرت به تهران». Aftabir.com، ۱۸ مهر ۱۳۸۶. بازبینیشده در ۷ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ «توسعه ديوانهوار شهرها». همشهری آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «جشن تولد ۱۰ سالگی مترو دوشنبه شب برگزار میشود». خبرگزاری آنا. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامCartographyوارد نشدهاست. - ↑ «احتمال وقوع زلزله در تهران». ۴ اردیبهشت ۱۳۸۹. بازبینیشده در ۸ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ «آی-آر تاپ». شهرداری تهران. بازبینیشده در ۸ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ «دیدنیهای تهران». هتل هما. بازبینیشده در ۸ اوت ۲۰۱۱.
- ↑ «دانستنیهای تهران». وبگاه رسمی دهمین نمایشگاه بینالمللی تجهیزات پزشکی. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «Top 10 Cheapest Cities In The World». هوسینگ نپال(www.housingnepal.com). بازبینیشده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱.
- ↑ «World's most expensive cities». سی ان ان مانیCNN Money. بازبینیشده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱.
- ↑ «world Economies اقتصاد دنیا». www.worldeconomies.co.uk. بازبینیشده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱.
- ↑ ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ >«(Europe is home to the most expensive cities in the world)». www.citymayors.com شهرداریها. بازبینیشده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۱.
- ↑ اطلس کامل شهر تهران، (چاپ چهارم بدون تغییرات)، تهران: گیتاشناسی، آذر ۱۳۷۱. صفحه سیزده
- ↑ همان.
- ↑ ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ ۲۸٫۳ «تهران چگونه پایتخت شد؟». بیبیسی فارسی. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ">«تهران در گذشتههاي دور». شهرداری تهران. بازبینیشده در 24 فوریه 2011.
- ↑ http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-dd0552c8f8604f8f8580808c7d24f372-fa.html
- ↑ Gershevitch, Ilya (1964), "Zoroaster's Own Contribution", Journal of Near Eastern Studies 23 (1): 12–38, doi:10.1086/371754
- ↑ http://www.shiaupload.ir/viewer.php?file=36510076661671889070.png نقشه توپوگرافی مرتفعترین نقطه مسکونی شهر تهران
- ↑ «دربارهٔ تهران». وبگاه شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «گسلهای تهران سکوت کردهاند». پایگاه اطلاعرسانی حوزهٔ شهری تهران (تهران ما). بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «مراقب باشید، اغلب گسلهای تهران فعالند». اقتصاد ایران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «خطر سیل در کمین تهران». تابناک، ۴ خرداد ۱۳۹۰. بازبینیشده در شهریور ۱۳۹۰.
- ↑ «احتمال وقوع سیل در تهران جدی است». آفتاب، ۱۲ مهر ۱۳۸۵. بازبینیشده در شهریور ۱۳۹۰.
- ↑ «موقعیت جغرافیایی تهران». وبگاه سازمان صدا و سیمای ج.ا.ایران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «آب و هوای تهران» (انگلیسی). سازمان هواشناسی کشور. بازبینیشده در ۱۵ مارس ۲۰۱۱.
- ↑ «ابرشهر یا دهکدهای بزرگ؟». جدید آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ «مجموعه سعدآباد همچنان در صدر پربینندهترین مکانهای فرهنگی-تاریخی کشور». جدید آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۴۲٫۰ ۴۲٫۱ «آغاز مدرنیسم در معماری تهران». باشگاه مهندسان ایرانی. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «Victor-Gruen». بریتانیکا. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۹.
- ↑
Mall Maker: Victor Gruen, Architect of an American Dream. M. Jeffrey Hardwick, Victor Gruen. University of Pennsylvania Press, ۲۰۰۴. ISBN 0-8122-3762-5 pp.220
- ↑ «Victor Gruen». کتابخانهٔ کنگره. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۹.
- ↑ «Victor Gruen Papers». کتابخانهٔ کنگره. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۹.
- ↑ «مساحت پارک جنگلی پردیسان». ویکیمپیا. بازبینیشده در ۲۸ اوت ۲۰۰۸.
- ↑ «پارک چیتگر». وبگاه شهرداری منطقه ۲۲ تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «خيآبان وليعصر، مسيري با قابليت اجراي تورهاي تهرانگردي». خبرگزاري ميراث فرهنگي. بازبینیشده در ۲۳ تیر ۱۳۹۰.
- ↑ ۵۰٫۰ ۵۰٫۱ «ولیعصر; از سنگ چینهای رضاخان تا زیباترین خیابان قالیباف». البرز نیوز. بازبینیشده در ۲۳ تیر ۱۳۹۰.
- ↑ «پاساژ علاءالدین آتش گرفت». وبگاه آفتاب.
- ↑ ۵۲٫۰ ۵۲٫۱ «رشد اقتصادی ایران در سال ۱۳۸۵». فرارو. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۵۳٫۰ ۵۳٫۱ «ثروتمندترین شهرهای جهان». همشهری آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۵۴٫۰ ۵۴٫۱ «شهردار تهران: ۸۰ درصد فعالیت اقتصادی شهر...». وبگاه گویا. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «ارزیابی و تحلیل روند توسعه مجموعه شهری تهران و بازتوزیع جمعیت و فعالیت در سطح منطقه از ۱۳۵۵ تا ۱۳۸۳». مجله فرهنگ و پژوهش. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ نشریه نتایج سرشماریهای مرکز آمار ایران، ۱۳۸۶.
- ↑ ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Tehran»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۶ فوریه ۲۰۱۱).
- ↑ «اطلاعات کلی تهران». وبگاه تبیان. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «گردشگری در تهران». وبگاه انجمن صنفی دفاتر سفر و گردشگری استان تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «معرفی استان تهران». وبگاه شرکت خدمات هوایی و جهانگردی پرین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑
Maziar Ashrafian-Bonab, Lori Lawson Handley,* and François Balloux, Is urbanisation scrambling the genetic structure of human populations? A case study, in: Heredity. 2007 March; 98(3): 151–156. Published online 2006 November 15. Theoretical and Molecular Population Genetics Group, Department of Genetics, University of Cambridge.
- ↑ «تهران». وبگاه درگاه ملی خدمات الکترونیکی ایران.
- ↑ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بازبینیشده در ۲۳ ژانویه ۲۰۰۹.
- ↑ طرح«بررسی ومطالعه میزان مصرف کالاوخدمات فرهنگی درشهر تهران» نشان داد:67درصد تهرانیها فارسی زبان هستندهرتهرانی روزانه میانگین حدود4/5 ساعت اوقات فراغت دارد - اخبار اجتماعی
- ↑ چنددرصد تهرانیها در تهران به دنیا آمدهاند؟
- ↑ آفتاب - 2٪ تهرانیها فارسی نمیفهمند 13٪ انگلیسی میفهمند
- ↑ چنددرصد تهرانیها در تهران به دنیا آمدهاند؟
- ↑ «جرم ۶۰٪ زندانیان کشور مواد مخدر است». خبرگزاری ایسکانیوز. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «جرم بیشتر زندانیان زن استان تهران در رابطه با مواد مخدر است». ستاد مبارزه با مواد مخدر. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «نصب ۴۰۰ دوربین در مناطق جرمخیز پایتخت». تابناک. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «کاهش چشمگیر جرم در تهران». آفتاب. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «نود درصد زنان تنفروش در تهران باسواد هستند». رادیو بینالمللی فرانسه. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ گاردین: 2201065, 00.html?gusrc=rss&feed=40 The art no one sees: a basement that symbolises cultural isolation
- ↑ ۷۴٫۰ ۷۴٫۱ ۷۴٫۲ حمید هیدارن. تهران، شهر دوطبقه. . همشهری مسافر، شماره مورخ ۲۶ شهریور ۱۳۸۷.
- ↑ «آفتاب ایران...» (انگلیسی). بلومبرگ. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «دربارهٔ صخرهنوردی در ایران» (انگلیسی). وبگاه صخرهنوردی. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ «اطلاعات گردشگری تهران». وبگاه هما. بازبینیشده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۸.
- ↑ «تاریخچهٔ دانشگاه تهران». دانشگاه تهران. بازبینیشده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۹.
- ↑ «معرفی ۱۰ دانشگاه برتر ایران». الف. بازبینیشده در ۲۹ مارس ۲۰۱۱.
- ↑ «تاریخچهٔ دانشگاه آزاد تهران-مرکز». بازیاب. بازبینیشده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۹.
- ↑ «تاريخچه و معرفي دانشگاه پیام نور». بازیاب. بازبینیشده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۹.
- ↑ «آمار كلی مدرسههای شهر تهران». سازمان آموزش و پرورش شهر تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «پول، سنگ بنای مشارکت مردمی». جامجمآنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «کاهش تعداد مدارس دوشیفته استان تهران». جامجمآنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۸۵٫۰ ۸۵٫۱ «آمار دانشآموزان و کارکنان آموزش و پرورش شهر تهران سال تحصیلی ۸۷-۸۸». سازمان آموزش و پرورش شهر تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «شهریه مهدهای کودک به سال ۸۳ بازمیگردد». همشهری آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «طرحی به وسعت تمام مهدهای کودک ایران». سازمان بهزیستی کشور. بازبینیشده در ۱ آوریل ۲۰۱۰.
- ↑ «مراکز پیشدبستانی و مهدهای کودک دولتی به بخش خصوصی واگذار میشوند». روزنامهٔ خراسان. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «۴۵۰ اتوبوس چپ در دوکابین در خطوط تندرو». همشهری آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «چشم انداز حمل و نقل و ترافیک تهران در حوزه اتوبوسرانی تا سال ۱۴۰۴». شانا (شبکهٔ اطلاعرسانی نفت و انرژی). بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «چشمانداز حملونقل و ترافیک تهران در حوزه قطار شهری تا سال ۱۴۰۴» (انگلیسی). انجمن مهندسی حملونقل ریلی ایران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۹۲٫۰ ۹۲٫۱ www.tehranmetro.com
- ↑ «طرح راهبردی-ساختاری توسعه و عمران (طرح جامع تهران)». سایت شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱۳۸۷/۱۱/۱۳.
- ↑ «طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تهران، بخش ۵-۴- مقایسه شاخصهای دستیابی به چشمانداز طرح جامع». سایت شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱۳۸۷/۱۱/۱۳.
- ↑ «مشکل ترافیک تهران قابل حل است». جام جم. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «بررسی مشکلات حمل و نقل و ترافیک تهران و ارائه پیشنهادات». سیویلیکا. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «دهها تونل توحید هم مشکل ترافیک تهران را حل نخواهند کرد». جام جم. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «هشدار آلودگی هوا جدیاست». همشهری آنلاین. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۹۹٫۰ ۹۹٫۱ ۹۹٫۲ «از آلودگی هوا چه میدانیم؟». وبگاه دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی-درمانی تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «آلودگی هوای تهران و فقدان راه حل اساسی». روزنامهٔ مردمسالاری. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «هر ساعت یک شهروند تهرانی از آلودگی هوا میمیرد». وبگاه جوانیم. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «شهرداری تهران در بحث مقابله با آلودگی هوا تنها ماندهاست». سامانه اطلاعرسانی امید. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «کیفیت هوای داخل ساختمانها». وبگاه شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۱۰۴٫۰ ۱۰۴٫۱ ۱۰۴٫۲ «تهران شهر پر سر و صدا». وبگاه شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «مناطق شهر تهران برحسب میزان آلودگی صوتی در آنها». وبگاه شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ مصاحبه دکتر قالیباف. روزنامهٔ همشهری، ۲۷ تیر ۱۳۸۷، ۳.
- ↑ «وظایف و اختیارات شورای اسلامی شهر». وبگاه شورای شهر تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «تاریخچه درآمد شوراها و حقوق شهروندی». وبگاه شورای شهر تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «شهرداران قبلی تهران». وبگاه شهرداری تهران. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «Tehran» (انگلیسی). ویکیپدیا. بازبینیشده در اسفند۱۳۸۹.
- ↑ مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Graffiti in Tehran»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۳۰ مه ۲۰۱۱).
- ↑ Tehran, Iran
- ↑ «خواهرخواندههای لندن» (انگلیسی). hoteleslondres.org.es. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «Gulf Region» (انگلیسی). dfa.gov.za. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ [۱]
- ↑ «Minsk i Teheran gradovi pobratimi» (صربی). mondo.rs. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ «Tehran-Beijing direct flights» (انگلیسی). danwei.org. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ تهران موجود است. |
 |
معنای واژهٔ «تهران» را در ویکیواژه ببینید. |
 |
مجموعهای از گفتاوردهای مربوط به تهران در ویکیگفتاورد موجود است. |
- نقشه تهران
- نقشه جامع شهر تهران
- نقشه هوائی تهران
- نقشه آنلاین ترافیک تهران
- پایگاه جهانی شهر تهران
- شهرداری تهران
- فرمانداری تهران
- نقشهٔ تهران با امکان جستجو
- نقشه تهران، با امکان جستجو و نمایش تصویر ماهوارهای
- نقشه تهران
- تلفنهای ضروری تهران
- سازمان اطّلاع رسانی مشاغل استان تهران
- متروی تهران
- بوستانهای تهران
- سازمان فرهنگی هنری شهر تهران
- جاذبههای تهران
- فهرست داروخانههای تهران
- سامانهٔ آدرسیاب شهر تهران
- وضعیت آلودگی هوای تهران
- رشد جمعیت شهر تهران
- وضعیت لحظهای ترافیک تهران
