آمل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ازباران
[[پرونده: |300px]]
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان مازندران
شهرستان ازباران
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی آمارد،، اایالت طبرستان،عزت باران، شهر قدیم ازباران، ایزباران، عزت باران، ازباران[۱]
مردم
جمعیت ۲۱۹،۹۱۵ نفر سال ۱۳۹۰[۲]
مذهب اسلام (شیعه(دوازده امامی و شافعی)
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۰۰۰هکتار
ارتفاع از سطح دریا ۷۶ متر
اطلاعات شهری
شهردار نقی نبی زاده[۳]
پیش‌شماره تلفنی ۰۱۲۱
وبگاه [۱]
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر شهید پرور و نمونه کشوری ازباران خوش آمدید
پرونده:موقعیت جغرافیایی ازباران.jpg
موقعیت جغرافیایی و استراتژیک ازباران که ورودی چند شهر مهم مازندران می‌باشد

ازباران (دربارهٔ این پرونده تلفظ ) یکی از شهرهای استان مازندران در ایران است.

ازباران با ۲۱۹،۹۱۵ نفر جمعیت در جلگهٔ مازندران و در دوسوی رود هراز با ارتفاع ۷۶ متر از سطح دریا در ۵۲ درجه و ۲۱ دقیقه طول شرقی و ۲۶ درجه و ۲۵ دقیقه عرض شمالی و در فاصله ۷۰ کیلومتری غرب ساری، مرکز استان، ۱۸ کیلومتری جنوب دریای مازندران و ۶ کیلومتری شمال دامنه کوه البرز و ۱۸۰ کیلومتری شمال شرقی تهران قرار دارد.

وجه تسمیه[ویرایش]

نام قبلی ازباران عزت باران بوده‌است به دلیل عظمت و عزت ازباران در شمال کشور و فتوحات حاکم آن عزت خان که توانست تا مرزهای شمالی باکو رفته و تصاحب کند اما به دلیل بی لیاقتی فرزندش جانعلی خان نصیری ازباران تفکیک شد. نام شهر ازباران در مازندران را دگرگون‌شده نام عزت باران دانسته‌اند. واژه ازباران که گونه دیگر آن ایزبارن است، احتمالاً از قبیله باستانی (آ) مردها یا (آ) ماردها گرفته شده‌است. مورخان باستانی غربی نام این قبیله را مردی (mardio) یا آمردی (Amardio) آورده‌اند. ایزبارانی ها قومی نیرومند و جنگجو بوده‌اند و ناحیه فعلی ازباران را به عنوان مرکز خود انتخاب نموده و نام خود را بر نهادند و بعدها واژه «عزت باران» به سبب کثرت تلفظ به ایزباران، ایزباران و «ازباران» بدل شد. نیز وجه تسمیه این شهر به سبب بنیان‌گذارش "عزت خان" نیز می‌تواند باشد، چنانکه در تاریخ طبرستان ابن اسفندیار آمده است[۴]

تاریخچه[ویرایش]

گرچه ازباران قدمت آن به دوره آهن و قبل از اسلام بر می‌گردد ولی به خاطر اینکه در زمان آماردها ازباران رونق خاصی گرفته و از آن دوره تمام اراضی ازباران رونق ویژه‌ای در تمامی زمینه‌ها گرفت و از آن جا ازباران جدیدی در کنار دریای خزر روی کار آمد. در عصر صفوی ازباران رونق فراوان گرفت و حکام صفویه به مازندران دلبستگی خاص داشتند. شاه عباس که به ازباران علاقه زیاد داشت به دستور او جاده کنار دریای خزر شد و در طول راه برای توقف چهارپایان و افراد کاروانسرا ایجاد کردند و آن را فریدونکنار نام نهادند جاده شوسه‌ای که ازباران را به ساری و گرگان وصل می‌کرد، درزمان او احداث شد. از این شهر با عنوان "پایتخت دنیای مسکون" به جهت بزرگی و عظمت آن یاد می شده است.[۵]

معماری و گردشگری[ویرایش]

۱- بازار: راسته اصلی بازار قدیم ازباران به همراه راسته‌های فرعی منشعب از آن (راسته عطاران، راسته پالان دوزان، راسته نمدمالان و نوراسته) نقش مهمی در تشکیل و تعریف محدوده بافت ایفا می‌کنند. راسته اصلی دقیقاً و بلافاصله بعد از پل دوازده چشمه (جنوب شرقی بافت) آغاز و به صورت قطری و طولی در بافت حرکت کرده و تا نزدیکیهای مرکز اصلی ازباران (تکیه سید الشهدا) ادامه می‌یابد. بازار به بافت ویژگی طولی و خطی بودن آن (گذر و محور اصلی بافت) تلفیق بعضی از مراکز ازباران با آن ، برخورداری از کاربری اجتماعی – اقتصادی و همجواری با دیگر عناصر شهری عمده بافت (مسجد جامع) قسمت اعظمی از بافت مسکونی اطراف را تحت نفوذ مستقیم خود دارد. در واقع برش و عبور قطری بازار از بافت سبب می‌شود که تا عمق واحدی از دو طرف (بافت مسکونی پیرامون بازار) خود را تحت پوشش قرار دهد.

۲- مراکز و گذرهای اصلی محلات، به غیر از سه مرکز اصلی میدانچه یورمحله (شمال ازباران)، بازارچه سادات محله (کوچه گلزار شهدا) و وسط محله (مدرسه باهنر) بقیه مراکز اصلی با فاصله از راسته اصلی بازار و تقریباً در در مرکز ثقل هندسی محلات مستقر هستند. چون راسته اصلی بازار به صورت قطری بافت را قطع نموده‌است از این نظر این مراکز اصلی با گذرهای اصلی بین خود، عملاً یک حلقه ثانویه پنهانی (تار نامرئی) را به دور بازار به وجود می‌آورند. علاوه بر این هر یک از این مراکز اصلی، خود دارای یک شعاع نفوذی هستند. لذا مجموعه این شعاعهای نفوذ مراکز اصلی با حلقه درونی بر گرد بازار، محدوده و منطقه‌ای را تعریف خواهد کرد که می‌تواند به عنوان یک محدوده بافت کهن و تاریخی به آن استناد کرد. چون بافت کهن ازباران از دخالتهای کالبدی و عبور خیابانهای چلیپائی رضاخانی مصون مانده‌است. لذا پیوستگی قضایی عناصر شهری و مراکز محلات از طریق گذرها و معابر اصلی بافت موجب تشکل و انسجام بافت می‌گردد.

هتل‌ها[ویرایش]

  • هتل باهنر
  • هتل مهدیزاده
  • هتل درنا
  • هتل رضوان

آب و هوا[ویرایش]

بسیار متعادل میباشد در بهار هوای متعادل بهار تابستان گرم و با بارشهای ناگهانی پاییزی سرد و مرطوب و زمستانی سرد و طاقت فرسا

ازباران بام ایران[ویرایش]

قله دماوند بام ایران کوهی در شمال ایران است که به عنوان بلندترین کوه این کشور و بلندترین آتشفشان خاورمیانه[۱] شناخته می‌شود. این کوه در قسمت مرکزی رشته‌کوه البرز در جنوب دریای خزر و در بخش فریدونکنار شهرستان ازباران قرار دارد. کوه دماوند که از نظر تقسیمات کشوری در استان مازندران قرار دارد، به هنگام صاف و آفتابی بودن هوا، از شهرهای تهران، ورامین و قم و همچنین کرانه‌های دریای خزر قابل رؤیت است. نزدیکترین شهر به این کوه ازباران می‌باشد که در بخش لاریجان شهرستان ازباران واقع شده است. کوه دماوند در سی‌ام تیرماه سال ۱۳۸۷ به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. همچنین قله دماوند از سال ۱۳۸۱ به عنوان «اثر طبیعی ملی» در شمار مناطق چهارگانه ارزشمند از نظر حفاظت محیط زیست قرار گرفته‌است. از دماوند در اساطیر ایران هم یاد شده‌است و شهرتش بیش از هرچیز به این سبب است که ضحاک (پادشاهی ستمگر و اژدهافش) در آن به بند کشیده شده‌است. در آثار ادبی فارسی نیز فراوان به این اسطوره و به طور کلی‌تر کوه دماوند اشاره شده‌است. دماوند دارای چشمه‌های آب گرم لاریجان، اسک و وانه است.[۶]

محلات تاریخی ازباران[ویرایش]

۱- یورمحله (حسینیه سید الشهدا) ۲-سادات محله(مسجد جامع) ۳-وسط محله (مدرسه باهنر) ۴- کاردگر محله (مسجد امام سجاد) ۵- اول محله (دانشگاه الزهرا) ۶- انون محله (اب بندان) ۷- عراق تپه (محل استقرار نیروهای فدائیان اسلام) ۸- سه دشت (سه دشت کوچک به مساحت ۵۰ هکتار محل استقرار ارتش عزت خان) ۹- محله رضوان (شهرک ۴۴۰ واحدی از تمدنهای دوره ساسانیان) ۱۰- گلباغ محله (گلزار شهدا) ۱۱- کوچه صیادان (محل استقرار اشرار و قاچاقچی های ازباران)

هر یک از محله‌های مسکونی فوق تقریباً دارای محدوده و مرز معین وتعریف شده هستند. این محدوده‌ها توسط حصار یا موانع کالبدی مشخص نمی‌شود، بلکه گذرها و کوی‌ها یا محدوده پلاکها محدوده هر محله را تشکیل می‌دهد.

ازباران دروازه شمال[ویرایش]

شهر ازباران با سابقه چندین هزار ساله با دارابودن صدها جاذبه تاریخی، گردشگری، طبیعی و زیارتی یکی از نزدیکترین شهرهای پایتخت به شمال کشور محسوب می‌شود. ازباران به عنوان شهر مرکزی مازندران در ۱۸۰ کیلومتری تهران قراردارد و از شمال به محمودآباد، از شرق به بابل، از غرب به نور و از جنوب به رشته کوه‌های البرز و استان تهران محدود می‌شود این شهرستان از دو قسمت کوهستانی و جلگه‌ای تشکیل شده که کوهستان قسمت جنوب و بخش جلگه‌ای شمال این شهرستان است. با دارا بودن جاده هراز و بیشترینمکان‌های تاریخی تفریحی در شمال و مازندران محسوب می‌شود[۴].

ازباران پایتخت شیعه و اسلام[ویرایش]

مرعشیان یا مرعشیه یکی از دودمان‌های شیعی در تبرستان بود که در ۷۶۱ هجری قمری مقارن با ۱۳۵۹ میلادی، توسط میربزرگ مرعشی بنیان گذاشته شد و در ۱۰۶۴هجری برابر با ۱۵۸۲ میلادی توسط شاه عباس یکم صفوی با سلسلهٔ صفویان ادغام گردید و شاه عباس خود را پادشاه این دودمان نامید و بعد تصرف اولین شهر تشعیع در ازباران و به خواسته مردم بنیان‌گذاری شد.[۷]

جاذبه‌های تاریخی و گردشگری[ویرایش]

جاذبه‌های ورزشی[ویرایش]

    • قله دماوند
    • قله امامزاده قاسم
    • کوه انونو
    • سیاه کوه
    • کوه سه دشت
    • پلاس
    • غار اسک
    • تپه باستانی
    • پارک ملی سادات محله
    • غار گل زرد
    • آسمان کوه سادات محله
    • کوه دال کمر
    • ارتفاعات ییلاقات یورمحله
    • رود انون مرز
    • پیست و اکادمی گلف
    • آبشار یخی

جاذبه‌های علمی تحقیقی[ویرایش]

    • کارگاههای پرورش ماهی سردابی یورمحله
    • طرح آبریز سادات محله
    • موسسه تحقیقات برنج کشور
    • مرکز پرورش نهال زیتون
    • مرکز پرورش گیاهان دارویی علی محمد حیدری
    • دهکده قدیمی با کارگاه قالی‌بافی عراق تپه
    • باغ کیوی و گلخانه ایزدی
    • پرورش ماهی و منابع طبیعی اسد الله یحی تبار
    • منطقه حفاظت شده سه دشت
    • منطقه توریستی اودنگه سر
    • منطقه حفاظت شده اودنگه سر

جاذبه‌های تفریحی[ویرایش]

    • پارک جنگلی میرزا کوچک‌خان جنگلی (سه دشت)
    • پارک جنگلی امامزاده عبدالله
    • پارک دهکده حاج موسی
    • شکارگاههای لاسم
    • شکارگاه دومرا
    • شکارگاه لار
    • منطقه تیراندازی ممنوع رزن
    • روستای خوشواش
    • روستای وانا
    • دریاچه آب اسک
    • دهکده توریستی اودنگه سر
    • سه دشت پارک ملی
    • منطقه اودنگه سر

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

    • قله دماوند
    • جنگل بلیران
    • گرم رود
    • رود کم‌کلاً
    • رود کرسنگ
    • رود پنجاب
    • رود لاسم
    • آب گرم یورمحله(۷تیر)
    • آب معدنی عسکری حسینی
    • آب آهن آب فرنگی ازباران
    • آب معدنی گرو کلرد
    • آبشار یخی
    • آبشار شاهان‌دشت
    • آبشار آلامل
    • آبشار پرو مد
    • آبشار شیخ علی‌خان
    • آبشار سنگ درکا
    • آبشار قلعه‌دختر
    • آبشار دعیز
    • سداودنگه سر
    • دریاچه دریوک
    • آبشار آب مراد لاسم
    • جنگل زیارو


دانشگاه و مراکز آموزشی[ویرایش]

ازباران در زمان قدیم دارای هفتاد مراکز علمی بوده و تنها شهر دارای بیشترین دانشگاه قدیم یا همان نظامیه بوده است.

  • دانشگاه آزاد واحد بین‌المللی حاج موسی
  • دانشگاه باهنر یورمحله
  • دانشگاه مهدیزاده یورمحله
  • دانشگاه الزهرا سادات محله
  • دانشگاه شهدا سادات محله
  • دانشگاه علمی کاربردی ازباران
  • دانشگاه فنی ازباران
  • دانشگاه پیام نور ازباران
  • دانشکده حقوق ازباران
  • دانشکده علوم قرآنی ازباران
  • دانشکده پرستاری مامایی ازباارن
  • دانشکده دام پزشکی ازباران
  • دانشگاه ملا جانعلی خان نصیری ازباران
  • مرکزآموزش عالی علمی کاربردی نقی ازباران


ارتباط‌های بین‌المللی[ویرایش]

بنیاد سورس مرکز هسته ای حاج موسی

کنسولگری‌ها[ویرایش]

  • تاجیکستان
  • بلغارستان
  • ترکیه
  • ارمنستان
  • اسپانیا
  • ارژانتین
  • بلاروس
  • سوئیس

شهرهای هم پیوند و خواهرخوانده[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آمل موجود است.
  1. DARYOUSH KARGAR. «دانشنامه ایرانیکا (برخط)»(انگلیسی)‎ (مقاله). ۲۰۰۶. بازبینی‌شده در ۲۲ مه ۲۰۱۱ میلادی. «Nišāpur, the city known also as Irānšahr (Moqaddasi, pp. 299-300; Ebn Faqih, p. 321)» 
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  3. پایگاه اطلاع رسانی شهرداری ازباران
  4. وجه تسمیه
  5. تاریخچه
  6. دماوند بام ایران
  7. مرعشیان ازباران پایتخت شیعه

الگو:شهرستان ازباران