ابیورد

اَبیوَرد (نام‌های دیگر: اباورد، باورد) از شهرهای کهن ایران در شمال خراسان ( شهرستان درگز کنونی )، بر دامنه شمالی کوه‌های هزار مسجد است.

موقعیت جغرافیایی

دربارهٔ اینکه این شهر هنوز برجا است یا نه، اختلاف نظر وجود دارد. برخی بر این نظرند که ابیورد همان شهری است که امروزه بدان محمدآباد می‌گویند و در سمت باختری مرو واقع است. برخی نیز گفته‌اند که ابیورد کامل ویران شده و ویرانه‌های آن اکنون در کشور ترکمنستان، در حدود هشت کیلومتری غرب ایستگاه قهقهه، در مسیر راه‌آهن عشق‌آباد به مرو واقع است. به نوشته بارتولد، در نزدیکی‌های ابیورد کهنه، قریه دیگری هست که آن نیز در گذشته ابیورد خوانده می‌شود و اکنون پشتک نامیده می‌شود.

فردوسی در شاهنامه نام باورد را در بیتی چنین آورده است:

میان سرخس است نزدیک طوس

ز باورد برخاست آوای کوس

نام گذاری

درباره وجه تسمیه ابیورد صاحب مرآت البلدان می‌نویسد: به عقیده عجم یک قطعه از خراسان را کیکاوس به اورد پسر گودرز اجاره داد و او در آن قطعه شهر ابیورد بنا نهاد و بر این نام موسوم کرد.

ابیورد خراسان تا ابیوردی فارس

با توجه به حسن تدبیر و سیاست و تاکتیک نظامی نادرشاه افشار، هر محلی که به تصرف در می آمد از نظر حفظ و استحکام موقعیت و نفوذ خود از سرداران مورد اعتماد و نزدیکان و خویشاوندان خود استفاده می نموده که ایل ابیوردی که هم نسبت خویشاوندی با نادر شاه افشار داشته و هم با شجاعت و دلاوری دوش به دوش وی گام بر می داشتند در این قبیل موارد مورد استفاده سیاست نادری قرار می گرفتند به همین جهت در موقع تعقیب و شکست و قتل اشرف افغان و از بین بردن محمد تقی خان و میر حسین بیگ داروغه حاکم شیراز و غزل حاتم خان کرد بادلو از طرف نادرشاه فرد شایسته ، رشید و لایقی بنام محمد علی بیگ قورت ابیوردی که هم برادر زن نار شاه بود و هم در اردوکشی ها و فتوحوات نادر شاه سهم بسزائی داشته به حکومت در فارس منسوب می شود و ایل و تبارش مامور حفظ نفوذ و قدرت او در منطقه فارس می شودند . در سال 1293 هجری قمری والی فارس مرحوم معتمد الدوله فرهاد میرزا محل کنونی را تیول ایل ابیوردی می داند و بنج آن را به کریم آقا پسر برخوردار می دهد که هنوز این بنج نزد فامیل کریم آقایی محفوظ مانده است ( لازم به ذکر است فامیل کریم آقایی هنگام بروی کار آمدن شناسنامه از برخوردار تغیر نام می دهند) .

چهره‌های نامدار

• اوحدالدین انوری ابیوردی
• نادرشاه افشار

جستارهای وابسته

• ایل افشار
• فهرست شهرهای باستانی و تاریخی ایران

پیوند به بیرون

• شهر باستانی "ابیورد" کجاست؟
• ابیورد
• لغتنامه دهخدا - ابیورد

منابع

( منبع فارس نامه ناصری تالیف حاج میرزا حسن حسینی)

• انوشه، حسن(به سرپرستی). دانشنامه ادب فارسی: ادب فارسی در آسیای میانه. چاپ اول(ویراست دوم). تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰. ISBN 964-422-417-5 (جلد اول).