حسن پیرنیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

حسن پیرنیا

شناسنامه
معروف به	مشیرالدوله
زادروز	۱۲۵۱
زادگاه	تبریز،  ایران
تاریخ مرگ	۲۹ آبان ۱۳۱۴
محل مرگ	تهران،  ایران
همسر	دختر میرزا احمد خان علاءالدوله
اطلاعات سیاسی
سمت	نخست وزیر ایران
قبل از	سپهدار اعظم رشتی
بعد از	وثوق الدوله
فارغ التحصیل از «مدرسه نظام» و «مدرسه حقوق» در روسیه نماینده مردم تهران در مجلس شورای ملی در دوره‌های دوم و سوم و چهارم و پنجم و ششم بیست و چهار بار به مقام وزارت رسید‌
این جعبه: نمایش • بحث • ویرایش

مشیرالملک به اینجا تغییر مسیر می‌یابد.

برای دیگر کاربردها مشیرالملک (ابهام‌زدایی) را ببینید.

حسن پیرنیا (ملقب به مشیرالملک و بعد مشیرالدوله) (زاده ۱۲۵۱ در تبریز - درگذشته ۲۹ آبان ۱۳۱۴ در تهران) سیاست‌مدار، تاریخدان و حقوق‌دان اهل ایران و چهار دوره نخست‌وزیر ایران در دوران حکومت احمد شاه بود.

فهرست مندرجات ۱ زندگی ۲ نخست‌وزیری ۳ تالیفات ۴ خانه ۵ جستارهای وابسته ۶ پانویس‌ها ۷ منابع دیگر

[ویرایش] زندگی

میرزا حسن خان، پسر بزرگ میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله نائینی، که بعدها نام خانوادگی پیرنیا را برای خود انتخاب کرد، در سال ۱۲۵۱ ه ش (۱۲۹۱ (قمری)) در تبریز به دنیا آمد.

پس از انجام تحصیلات مقدماتی و آموختن زبان و ادبیات فارسی و عربی و دروس معمول زمان خود در تهران، به تشویق میرزا علی اصغر خان امین السلطان، برای ادامه تحصیل به روسیه رفت و دوره «مدرسه نظام» و «مدرسه حقوق» آن کشور را گذراند.

پیرنیا، زمانی که پدرش وزیر امور خارجه شد، به ایران بازگشت و در سفر اول مظفرالدین شاه به اروپا، به عنوان مترجم و منشی امین‌السلطان ، جزء همراهان شاه بود.

پیرنیا، در سال ۱۲۸۱، به وزیر مختاری روسیه انتخاب شد. در بیست و هشت سالگی، با دختر میرزا احمد خان علاءالدوله (از اعضای درجه اول دربار مظفر الدین شاه) ازدواج کرد.

پیرنیا پس از قتل اتابک اعظم، در کابینه مشیر السلطنه به وزارت عدلیه رسید. او ابتدا مشیرالملک لقب داشت و بعد از فوت پدر در ۱۳۲۵ (قمری) ملقب به مشیرالدوله شد. در زمان مشروطه نظامنامه مجلس یا قانون اساسی مشروطه را تدوین کرد. وی بعداز فتح تهران و تشکیل دولت جدید، مجدداً به وزارت عدلیه انتخاب شد و از آن پس در کابینه‌های متوالی، بارها وزیر شد.

[ویرایش] نخست‌وزیری

جنبش مشروطه
شاهان قاجار نام آقامحمد خان فتحعلی شاه محمدشاه ناصرالدین شاه مظفرالدین شاه محمدعلی شاه احمدشاه دورهٔ پادشاهی ۱۱۷۵-۱۱۶۱ ۱۲۱۳-۱۱۷۶ ۱۲۲۶-۱۲۱۳ ۱۲۷۵-۱۲۲۶ ۱۲۸۵-۱۲۷۵ ۱۲۸۸-۱۲۸۵ ۱۳۰۴-۱۲۸۸
نخست‌وزیران قاجار امین‌السلطان عین‌الدوله مشیرالدوله مشیرالدوله پیرنیا مستوفی‌الممالک صمصام‌السلطنه سپهدار تنکابنی سپهدار رشتی قوام‌السلطنه وثوق‌الدوله فتح الله اکبر
چهره‌ها میرزای شیرازی میرزا فتحعلی آخوندزاده حاج زین‌العابدین مراغه‌ای سید جمال الدین اسدآبادی عبدالرحیم طالبوف میرزا ملکم خان ابوالحسن میرزا قاجار ملامحمدکاظم خراسانی عبدالله لاهیجی سیدعبدالله بهبهانی سیدمحمد طباطبایی شیخ فضل الله نوری میرزا آقاخان کرمانی شیخ احمد روحی قاضی ارداقی علاءالدوله قوام‌السلطنه مسیو نوز بلژیکی سیدحسن مدرس شجاع نظام مرندی ظل‌السلطان ارشدالدوله سالارالدوله شعاع السلطنه عباس‌آقا تبریزی ملک‌المتکلمین سیدجمال واعظ جهانگیرخان شیرازی نصرت الدوله حسن تقی‌زاده احمد کسروی مورگان شوستر مستشارالدوله عضدالملک ناصرالملک مشیرالدوله محمد خیابانی ادوارد براون مورگان شوستر علی اکبر دهخدا محمدتقی بهار ایرج میرزا میرزاده عشقی کامران میرزا تیمورتاش عارف قزوینی حسام السلطنه مراد درویش‌خان سردار اسعد موتمن‌الملک ثقة‌الاسلام علی مسیو ستارخان باقرخان زینب پاشا یپرم‌خان یارمحمدخان یحیی دولت‌آبادی صدیقه دولت‌آبادی اسماعیل امیرخیزی جعفر خان سردار بهادر علیقلی خان سردار اسعد میرزا کوچک‌خان جنگلی حیدرخان عمواوغلی محمدتقی خان پسیان سلیمان‌میرزا اسکندری
احزاب و گروه‌ها اجتماعيون عامیون کمیته ستار مركز غیبی اعتداليون عامیون انجمن اخوت انجمن مخدرات وطن جامع آدمیت کمیته مجازات حزب دموکرات حزب کمونیست ایران انجمن اسلامیه
رویدادهای مهم قاجار قیام تنباکو جنبش مشروطه فرمان مشروطیت استبداد صغیر جنبش جنگل ایران جنگ جهانی اول کودتای ۱۲۹۹ انحلال سلسله قاجار قانون اساسی مشروطه

حسن پیرنیا، در سال ۱۲۹۳، به نخست وزیری رسید و بعدها نیز چند دوره به این سمت انتخاب شد. اتفاقاتی نظیر قیام شیخ محمد خیابانی و حوادث آذربایجان و ابتدای نهضت جنگل و ظهور رضا خان پهلوی، برای به دست گیری قدرت، از جمله رویدادهای نوبت‌های دیگر نخست وزیری اوست.

حسن پیرنیا، در دوره‌های دوم و سوم و چهارم و پنجم و ششم، نماینده مردم تهران در مجلس شورای ملی بود. چهار بار نخست‌وزیر و بیست و چهار بار به مقام وزارت رسید.

[ویرایش] تالیفات

وی در ده سال آخر عمرش اغلب به کارهای فرهنگی و علمی اشتغال داشت و آثار با ارزشی همچون مجموعه سه جلدی تاریخ ایران باستان و داستان‌های ایران قدیم و حقوق بین الملل را نوشت.

کتاب تاریخ ایران باستان (در سه جلد) نخستین کتابی است که به شیوه علمی و بر اساس مستندات و کشفیات باستانشناسی در باره گذشته تاریخی ایران نگاشته شد و هنوز هم مورد توجه است.

مشیرالدوله در زمینه امور قضایی کشور، پس از مشروطیت، نقش مهمی داشت و بسیاری از قوانین را تهیه کرد. همچنین وی سازمان دادگستری را پی ریزی کرد و، علاوه بر تشکیل دیوان کشور و دادسراها، دو قانون اصول محاکمات حقوقی و اصول محاکمات جزایی را به تصویب رساند.

[ویرایش] خانه

‌منزل مسکونی حسن پیرنیا در خیابان منوچهری تهران (بین خیابان لاله‌زار و میدان فردوسی) قرار دارد و امروزه به نام عمارت مشیرالدوله يا عمارت پیرنیا شناخته می‌شود و در سازمان میراث فرهنگی به عنوان اثر ملی ثبت شده‌است.^[۱]

[ویرایش] جستارهای وابسته

• فهرست تاریخ‌نویسان ايرانی

[ویرایش] پانویس‌ها

[ویرایش] منابع دیگر

• حسن پیرنیا. «ترجمه احوال حسن پیرنیا به قلم باستانی پاریزی». ایران باستان. چاپ پنجم، تهران: دنیای کتاب، ۱۳۷۰، مقدمه.

‎