مأمون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مأمون
خلیفه عباسی
John the Grammarian as ambassador before Theophilos and Mamun.jpg
مأمون و هیئت بیزانسی
دوران هفتمین خلیفهٴ عباسی
(۸۳۳–۸۱۳)
نام کامل ابوالعباس عبدالله مأمون
زادروز ۱۷۰ (قمری)
۷۸۶ (میلادی)
زادگاه بغداد
مرگ ۲۱۸ (قمری)
۸۳۳ (میلادی)
محل مرگ بدندون
پیش از معتصم
پس از امین
همسر طرسوس[۱]
دودمان عباسیان
پدر هارون‌الرشید
مادر مراجل (ایرانی)

ابوالعباس عبدالله مَأموُن پسر هارون‌الرشید خلیفه عباسی، در ۷۸۶ میلادی [ ۱۷۰ ه. ق ] در بغداد زاده شد، در ۸۳۳ [ ۲۱۸ ه. ق ] در نزدیکی طرسوس درگذشت. هفتمین و بزرگ‌ترین خلیفهٴ عباسی (۸۱۳ - ۸۳۳) بود که پس از ابوعبدالله محمد امین به خلافت رسید. مادر و همسرش ایرانی بودند، که مبین تمایلات ایرانی و علوی اوست. او معتزلی پرشوری بود، و کوشید تا با اعمال زور عقاید خود را به کرسی بنشاند(۱) و آغازگر محنة خلق قرآن بود. او پس از برادرش امین به خلافت رسید.

خلافت[ویرایش]

هارون‌الرشید، پسرش امین را جانشین خود قرار داد و نیز جانشینی امین را به مأمون سپرد. پس از مرگ هارون‌الرشید بین امین و مأمون اختلاف روی داد. امین، پسرش موسی را به جانشینی خود برگزید. در میان طاهر بن حسین، به سرداری سپاه مأمون انتخاب شد. طاهر، بغداد را فتح کرد و امین را به قتل رسانید تا کار بر خلافت مأمون استوار گردید و به همین دلیل، مأمون نیز او را به فرمانروایی خراسان برگزید.

مأمون با برگزیدن مرو به عنوان تختگاه خلافت، از مشاوران و وزیران ایرانی چون فضل بن سهل استفاده کرد و بر سپاهیان ایران تکیه داشت. مأمون عملاً اعراب را از صحنه سیاست کنار گذاشت. او هم چنین چندین نفر را به مدینه فرستاد و علی بن موسی الرضا را به خراسان آورد؛ حتی بر اساس برخی روایات او را به ولایت‌عهدی خویش اختیار کرد. در زمان مأمون، مردم عراق شورش کردند و ابراهیم بن مهدی را به خلافت برگزیدند. مصر نیز دست‌خوش آشوب شد. از طرفی، بابک خرمدین قیام کرد و آذربایجان را تصرف نمود. مأمون بعد از مدتی دستور به قتل فضل بن سهل داد، و پس از چندی کشندگان او را نیز مجازات کرد. پس از آن مأمون علی بن موسی الرضا را به قتل رساند.

سیاست مذهبی[ویرایش]

دوره مأمون، دوره بحث‌ها و جدل‌های دینی در بین اهل‌کتاب بود. مجالس مناظره‌ای که بیشتر در نزد او تشکیل می‌شد پیروان ادیان، خاصه موبدان را مجال می‌داد که عقاید خویشتن را مطرح کنند و با دانشمندان اسلام به گفتگو برخیزند. در دوره مأمون، دانشمندانی که با معارف یونانی و هندی و ایرانی آشنایی داشتند، به حدیث و رأی و بحث و جدل برخاستند. در این مجالس مناظره، کسانی مانند آذرفرنبغ فرخزادان، پیشوای زرتشتیان و یزدان‌بخت پیشوای مانویان حاضر می‌گشتند. در بعضی از مجلس‌هایی که در خراسان برگزار می‌شد، علی بن موسی الرضا هم شرکت داشت. مأمون برای جلب رضایت شیعیان، جامه سیاه را که شعار عباسیان بود رها کرد و جامه سبز را که پیش از آن علویان برتن می‌کردند، به تن کرد؛ این امر باعث نارضایتی‌هایی در بین مردم عراق شد.

مأمون دخترش ام‌فضل را به همسری امام جواد درآورد. وی به جای فرزندش عباس بن مأمون برادر ناتنیش معتصم را به جانشینی انتخاب کرد.

منابع[ویرایش]

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «عبد الله المأمون»، ویکی‌پدیای Ar، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۰۹ اوت ۲۰۱۴).
جستجو در ویکی‌گفتاورد مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به مأمون در ویکی‌گفتاورد موجود است.
جستجو در ویکی‌واژه معنای واژهٔ «مأمون» را در ویکی‌واژه ببینید.

* جورج سارتون، 'مقدمه بر تاریخ علم، ترجمه غلامحسین صدری افشار، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی