سقز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سقز
Saqqez-Kurdistan 2014 - Spring.JPG
کشور  ایران
استان کردستان
شهرستان سقز
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی ساکز - ایزیرتا
سال شهرشدن ۷۵۰ پیش از میلاد (۱۳۱۴ خ)[۱]
مردم
جمعیت ۱۳۹٬۷۳۸ نفر در سال ۱۳۹۰[۲]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۴۷۶ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه ۵۰۰ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۱۲۳
اطلاعات شهری
شهردار ضیاالدین نعمانی
ره‌آورد تخمه آفتابگردان
پیش‌شماره تلفنی مرکز ۰۸۷۴ و حومه ۰۸۷۵[۳]
شناسهٔ ملی خودرو  ایران ب & م ۶۱
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر تمدن ۳٬۰۰۰ ساله خوش آمدید
نماینده مجلس محسن بیگلری

سَقِّز (به کردی: سەقز، saqqez) یکی از شهرهای شمال باختری ایران در شمال استان کردستان است. این شهر در شمال باختری سنندج و در فاصله ۱۹۸ کیلومتری آن واقع است. از شمال به آذربایجان غربی (شهر بوکان، حدفاصل ۲۵ کیلومتری)، از باختر به شهر بانه حدفاصله ۵۵ کیلومتری)، و منطقه ایل گورک و حدود شهرستان سردشت، از جنوب به منطقهٔ سرشیو و مریوان، و از خاور به تکاب افشار منتهی می‌شود. سقز تنها شهر دارای فرمانداری ویژه در استان کردستان است.[۴]شهر سقز برروی دو تپه طویل که رودخانه سرپوشیده ولی‌خان از وسط آن می‌گذرد، بنا شده‌است. پستی و بلندی‌های داخل شهر و چشم‌انداز رودخانهٔ سیمینه‌رود، که از کنار این شهر می‌گذرد از ویژگی‌های آنست. سقز بزرگترین شهر منطقه موکریان در استان کردستان است.[۵]

آب و هوا[ویرایش]

این شهر زمستان‌هایی بسیار سرد دارد و بر اساس داده‌های سازمان هواشناسی یکی از سردترین نقاط شهری کشور است. یکی از پائین‌ترین دماهای ثبت شده در این شهر ۴۳- درجه سانتی‌گراد بوده است. به گزارش سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی ایران شهر سقز به همراه شهر بستان آباد در استان آذربایجان شرقی که دمای ۴۶- درجه در آن به ثبت رسیده سرد ترین شهرهای ایران لقب گرفته‌اند[۶]

مردم[ویرایش]

مسجد حضرت عمر

زبان[ویرایش]

زبان مردم سقز کردی سورانی است.

دین[ویرایش]

بیشینه مردم در این شهر مسلمان (اهل سنت) می‌باشد.

مشاهیر[ویرایش]

۱- استاد محمدرسول شیرازی متخلص به استاد شیرازی ، استاد زبان انگلیسی و اولین کسی که قرآن را به انگلیسی ترجمه کرد. ۲- عرفان صاحبی ، مؤلف و نویسنده. ۳- عمر فاروقی ، تاریخ‌دان و نویسنده. ۴- ملا عمر صالحی صاحب ، شاعر و مترجم دیوان حافظ به زبان کردی. ۵- ملا کریم صائب زاری ، شاعر. ۶- شیخ مظهر ، اهل طریقت بود و مسجد تاریخی شیخ مظهر به نام ایشان نهاده شده است. ۷- شیخ نافع ، شاعر و اهل دل. ۸- عبدالله چمن گلی ، کشتی‌گیر و قهرمان سقزی و مربی تیم ملی کشتی. ۹- خلیفه صابر ، پهلوان سقزی.

ورزش[ویرایش]

مردم سقز از قدیم به عنوان شهر پهلوان پرور شناخته شده است. شهر سقز از قدیم‌الایام دارای زور خانه و ورزش پهلوانی بوده است ودر گود زور خانه‌های آن پهلوانانی چون شادروان حاج خلیفه صابر نیلوفری و نصر الله طاهری سعید طاهری و... پرورش یافته‌اند[نیازمند منبع]. شهر سقز در بین شهرهای کرد نشین تنه شهر دارای سبک و سیاق کشتی خود است ودارای مشاهیر ورزشی چون شادروان عباس خاکی و عبدالله چمن گلی و... است. شهر سقز امروزه در ورزش‌هایی چون کشتی وتکواندو جودو والیبال وبوکس در سطح استان ودر ورزش‌هایی مثل موی تای و کاراته در سطح اول کشوری مطرح است.[نیازمند منبع] زمستان سال۱۳۹۲ آقای آزاد سی دوزی جوان سقزی در رشتهٔ پهلوانی رکوردجهانی میل را شکست و آن را به نام خود ثبت کرد.[نیازمند منبع]

وجه تسمیه[ویرایش]

نام امروزینِ سقز از نام قوم سکا به یادگار مانده‌است، و سکز همان ساکز است. در روزگار مادها سکاها فراوان به مرزهای ایران می‌تاختند.

  • هووخشتره، بزرگ‌ترین پادشاه ماد، در ده سال اوّلِ حکومتش موفّق شد که رابطه‌اش را با پادشاه سکاها، پروتوثیس، به اتّحاد متقابل تبدیل کند. در روزگار هووخشتره، پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به باختر ماد کوچاندند و این سرزمین را به‌نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به سقز معروف است.

برخی دیگر معتقدند که واژهٔ سقز برگرفته از نام «سیاکسار» یکی از پادشاهان مادی است که یونانیان او را «سیاکس» خوانده‌اند

جغرافیای انسانی[ویرایش]

سقز، طبق آمارهای گرفته‌شدهٔ سال ۱۳۹۰، پس از سنندج، دومین شهر پرجمعیت استان کردستان است. طبق این آمار، جمعیت شهر سقز برابر با ۲۵۰٬۳۴۱ تن بوده است.[۷] زبان و گویش مردم سقز، کردی سورانی با لهجهٔ اردلانی و موکریانی است. در سال ۱۳۷۰ شمار شهرنشینان شهرستان سقز حدود ۱۰۰٬۱۱۳ تن بوده‌است و روستایان آن هم برابر با ۷۹٬۲۰۰ تن بوده که جمعاً کل شهرستان ۱۶۰هزار تن بوده‌اند؛ اما با تغییرات حاصل در روستاهای خوش‌آب‌وهوا و ایجاد و احداث راه‌های آسفالتهٔ روستایی و برق‌کشی و مخابرات و دیگر امکانات، تمایل مردم به سکونت در روستاها بیشتر شده‌است. بخش‌های تابع سقز عبارتند از شهر صاحب و روستاهای سرا و ترجان و گل‌تپه و تیلکو است.[۸]

مختصات جغرافیایی[ویرایش]

سقز در ۴۶ درجه و ۱۷ دقیقهٔ طول جغرافیایی و ۳۶ درجه و ۱۴ دقیقهٔ عرض جغرافیایی از خط استوا واقع شده‌است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۴۷۶ متر است و نسبت به تهران ۲۵ درجه و ۲۷ دقیقهٔ طول باختری فاصله دارد. در ناحیه‌ای کوهستانی و مرتفع بین ارتفاعات نامنظم سلسله‌جبال زاگرس واقع شده‌است. در جنوب این شهر، کوه‌های «هیجانان»، و در باختر آن، کوه‌های «مَلقَرَنی» گسترده‌اند.[۹]

اماکن عمومی[ویرایش]

بازار یهودی‌های سقز در سال ۱۳۹۲

بازار در سقز نقش محوری دارد و یکی از ارکان اصلی این شهر در محل کنونی است. بازار سقز از چند بازار کوچک دیگر که بر اساس کالاهای عرض شده و فروشندگان تقسیم‌بندی شده‌اند. از میان این بازارها می‌توان به بازار بالا که محل عرضهٔ کالاهای لوکس، بازار پایین که محل عرضه کالاهای سنتی مانند پارچه، لوازم عروسی و اقلام کشاورزی است. در کنار این دو بخش بزرگ چند بخش دیگر هم وجود دارد مانند بازار یهودی‌ها (که هم اکنون محل کار خیاطان مسلمان است) و قازاخانه (شیطان بازار) که امروزه به طور گسترده‌ای مورد بازدید مسافران قرار می‌گیرد.

فرودگاه سقز[ویرایش]

پروژهٔ فرودگاه سقز در سال ۱۳۸۶ شروع شد و به علت کمبود بودجه لازم برای اتمام آن ناتمام مانده است. به گفتهٔ رئیس اداره راه و شهرسازی استان کردستان افتتاح فاز اول این پروژه ۴۵۰ میلیارد ریال بودجه لازم دارد.[۱۰] این فرودگاە در مسیر سقز به مریوان و در جوار پادگان سپاه پاسداران شهرستان سقز است.

اماکن دیدنی سقز[ویرایش]

خانقاه نقشبندیه در بازار سقز

مسجد یکی از رایج‌ترین اماکن عمومی در درجهٔ نخست بوده‌است. در مقایسه با دیگر شهرهای استان کردستان، مساجد سقز زیادند. در سقز شمار زیادی صوفی از طریقتهای قادریه و نقشبندیه زندگی می‌کنند که هر کدام دارای تکایا و خانقاه‌های مخصوص خود می‌باشند، معروف‌ترین مساجد سقز عبارتند از:

  • مسجد دومناره واقع در میان‌قلعه، جنوب خرابه‌ها و آثار قلعه
  • مسجد شیخ مظهر واقع در میان‌قلعه، پایین‌تر از مسجد جامع
  • مسجد و خانقاه حاج شیخ مصطفی واقع در سَرپَچه، بازار شیخ
  • مسجد دارالصفا واقع در محلّهٔ کریم‌آباد
  • مسجد عمربن خطاب واقع در شهناز
  • مسجد محمد رسول الله واقع در چم ولی خان
  • مسجد عثمان بن عفان واقع در شهرک فرهنگیان
  • مسجد وارامگاه حاج حکیم نیلوفری واقع در چهارراه ازادگان

اماکن تاریخی[ویرایش]

  • قلعه باستانی زیویه
  • غار باستانی کرفتو
  • مسجد دو مناره
  • حمام حاج صالح

سینما[ویرایش]

شهر سقز تاکنون سه سینما داشته‌است: نخستین سینمای سقز توسط یکی از خاندان رعدی تاسیس شد که «سینما ؟» نام داشت که درپی یک آتش‌سوزی ویران شد و هرگز بازسازی نشد. سینمای مخروبه توسط تلیس (گونی) دور گیری شده بود و مردم به این سینما، سینمای تلیس می‌گفتند، محل فعلی پاساژ شهرداری و پاساژ عرفانی. سینمای دوم، حافظ نام دارد که به استقلال نیز معروف است. این سینما در کنار گاراژ سیف الله خان و گاراژ کیخسروی قرار داشت؛ فعلاً ویران شده و قرار است در آینده، پس از بنای مجدّد و ایجاد واحدهای تجاری، سینما نیز مستقر گردد. سومین سینما (سینما وزیری، آسیا) نام دارد که پایین‌تر از مدرسهٔ بوعلی (اندیشهٔ کنونی) در میدان انقلاب قرار دارد که به دلیل عدم رسیدگی توسط مالک یا مالکین تا سال‌ها به مخروبه‌ای تبدیل شده بود. تا آنکه ارتباط میدان انقلاب با بلوار بهشتی برقرار شد و خیابان جدید بر روی مخروبه سینما آسیا قرار گرفت. در سال‌های اخیر، تنها مکان نمایش عمومی فیلم، آمفی‌تئاتر ادارهٔ ارشاد بود. پس از سالها سوءمدیریت دولتی در استفاده از این ظرفیت موجود و عدم تمایل و توان مدیران اداره ارشاد در رونق بخشیدن به این مکان، با واگذاری بخشی از آمفی‌تئاتر به بخش خصوصی در بیستم اسفند ماه ۱۳۸۷ فعالیت این مکان به عنوان تنها سینمای شهر چند صد هزار تنی سقز با نام سینما فرهنگ، از سر گرفته شد؛ که آنهم بدلیل ضرردهی مجدداً تعطیل گشت.[۱].

پارک‌ها[ویرایش]

نمایی از پارک ساحلی کوثر سقز

ازجمله پارک‌های سقز، پارک مولوی کرد (پارکی شار = پارکِ شهر)، پارک لاله، پارک کودک، پارک کچه شوان (دخترِ چوپان)، پارک ساحلی، پارک عمربن خطاب و پارک کوثر می‌باشند.

اماکن تفریحی[ویرایش]

مسیر اصلی پیست اسکی
نمای کوه وزنه

از جمله اماکن تفریحی سقز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • دریاچه لگزی
  • پیست اسکی سقز یا وزنه واقع در گردنه خان در محور سقز-بانه؛ این پیست در ضلع شمالی کوه وزنه واقع است که از لحاظ برفگیر بودن بیش از ۶ ماه از سال قابلیت اسکی دارد. ارتفاع قلهٔ آن ۲٬۷۰۰ متر از سطح دریاست و طول پیست ۱٬۲۰۰ متر می‌باشد. این پیست به صورت خصوصی توسط شرکت تعاونی آرو احداث گردیده است.[نیازمند منبع]
  • پیست اتومبیلرانی و موتورسواری سقز
  • پیست تریال مجموعه کاوه، سه استخر و مجموعه تفریحی تجاری زوزان
  • استخر سرپوشیده کاوه و شینه‌ای و یک استخر روباز شایلو که در سال‌های اخیر استخر شایلو به مجموعه پرورش ماهی تغییر کاربری داده‌است.

پناه‌گاه روش[ویرایش]

این پناه‌گاه در تابستان ۱۳۸۸ با استفاده از منابع مالی مردمی کوهنوردان دوستداران ورزش کوهنوردی، در زمینی به مساحت ۶۲ متر مربع بنا گردید این بنا با استفاده از سازه‌های سیمانی مقاوم دارای ابعاد به طول ۹٫۵ عرض ۶٫۵ وارتفاع ۲٫۴۰ می‌باشد این پناه گاه که در مسیر روستاهای سه‌رته‌که‌لتو، خه‌ایر، هیجانان، کسنزان در ارتفاع ۱۸۰۰متری از سطح دریا واقع است. فاصلهٔ تقریبی ازنزدیکترین روستا به جان پناه ۲ ساعت و۳۰ دقیقه و از جان پناه تا قلهٔ کوه رووش حدوداً ۳۰ دقیقه می‌باشد. این پناه گاه دارای سرویس بهداشتی می‌باشد که آب مصرفی آن توسط چشمهٔ مرمت شده تامین می‌گردد. قله‌های قابل دسترسی این پناه‌گاه رووش وهه‌ماراو می‌باشند

مراکز آموزش عالی[ویرایش]

صنعت در سقز[ویرایش]

شهر سقز در ۵ کیلومتری جاده بوکان دارای شهرک صنعتی می‌باشد که از واحدهای فعال آن می‌توان به کارخانه قند محمدی، کارخانه قند غلامی، کارخانه کیک آسو، کارخانه آب معدنی کیمیا، کارخانه لبنیات پرشنگ، کارخانه روغن موتور شیما نول، کارخانه فیلتر خودرو ایزیرتا، کارخانه لامپ کم مصرف نام برد.

محلاّت سقز[ویرایش]

سقز

شهر سقز در گذشته در دشتی در جنوب باختری شهر فعلی قرار داشت که اکنون به کهنه سقز یا سقز کهنه معروف است. شهر فعلی نخست در اطراف بازار به وجود آمد و قدیمی‌ترین محله، همان محله بازار شهر است که پس از چندی بر اثر ارتباط تبریز، سنندج و بانه طرفین جاده‌های آن آباد شد. امروزه موقعیت طبیعی و نحوه استقرار شهر در دامنه ارتفاعات و رودخانه‌ای که از کنار آن جاری است، سقز را از شهرهای دیگرِ استان متمایز کرده‌است. محلاّت امروزیِ شهر سقز:

محلّه‌ها و معابر اصلیِ شهر سقز
کانی گرمک بَردبران (سنگ‌بُران) | [محلهٔ بلوار (سقز)|بلوار | بهارستان (سقز)|بهارستان (حمال‌آباد) | تپی مالان (تپهٔ خانه‌ها) | جوتیاران (محلهٔ برزگران) | چمی ولی‌خان (رودخانهٔ ولی‌خان) | زورآباد | سرپچه|سرپَچَه | سیلو و سی‌ودومتری | شهرک دانشگاه | شهناز | صالح‌آباد | قرچی‌آباد (شریف‌آباد) | قَوخ | کریم‌آباد | مجبورآباد | محلهٔ موسایی‌ها|موسایی‌ها | ناوقلا (محلهٔ قلعه) | نشمیلان | بلوار تربیت | بلوار وحدت | گلستان | بلوار دانشجو | خیابان محمد قاضی | سه‌راه مدرسه | میدان چایی‌فروشان | پارک لاله | میدان تره‌بار | خیابان حافظ | شهناز | خیابان سعدی | سالن ۲۲ بهمن | خیابان دارالصفا | خیابان معلم | پارک کوثر | [[شهرک فرهنگیان (سقز)|شهرک فرهنگیان]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • آرشیو سازمان میراث فرهنگی سنندج.
  • آرشیو ادارهٔ میراث فرهنگی سقز.
  • دوماهنامهٔ فرهنگی – اجتماعی – خبری شورای شهر سقز: راگه، شمارهٔ ۲
  • فصل‌نامهٔ «معماری و ساختمان»، شمارهٔ ۹، بهار ۱۳۸۵
  • تحقیق دانشجویی با موضوع مرمّت بنای مسجد دومناره، محقّق: پ. جهانگیرپور، ش. ترکیبی، دانشگاه آزاد سنندج، دانشکدهٔ معماری.
  • مونوگرافی سقز، تألیف عبدالله کاوه، چاپ ۱۳۶۴

پیوند به بیرون[ویرایش]

  1. وب‌گاه فرمانداری سقز
  2. وب‌گاه کُردکَلهُر (برداشت آزاد، با ذکر منبع)
  3. مختصات و ارتفاع