شوشتر

شوشتر
شوشتر °۴۸٫۸۳شرقی °۳۲٫۰۲شمالی / ۴۸٫۸۳;۳۲٫۰۲
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	خوزستان
شهرستان	شوشتر
بخش	مرکزی
مردم
جمعیت	۱۸۵۶۲۴ نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی (گویش شوشتری)
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۱۵۰ متر
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه	ندارد
اطلاعات شهری
شهردار	مهندس آرش دور
ره‌آورد	کلوچه، حلوای زردک ، سبزی سرخ شده، ارده
پیش‌شماره تلفنی	۰۶۱۲

شوشتَر از شهرهای استان خوزستان در جنوب غربی ایران است. این شهر در دامنه کوه‌های زاگرس قرار دارد. لقب این شهر از قدیم دارالمؤمنین (شهر مؤمنان) بوده است

طبیعت و جغرافیا

شوشتر با مساحت ۲۴۳۶ کیلومتر مربع در شمال استان خوزستان کشور ایران، بین ۴۸ درجه و ۳۵ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ و ۳۱ درجه و ۳۶ دقیقه تا ۳۲ درجه و ۲۶ دقیقه فرض شمالی از خط استوا قرار گرفته‌است. جمعیت ان ۱۸۵۶۲۴هزار نفر است(سرشماری سال ۱۳۸۵) و پنجاه و هفتمین شهر از نظر جمعیت در ایران است و در استان خوزستان پس از کلانشهر اهواز و شهرهای دزفول و آبادان چهارمین شهر بزرگ استان از لحاظ جمعیت محسوب می‌شود. موقعیت شوشتر در استان خوزستان مرکز و متمایل به شمال است. از لحاظ طبیعی دامنه‌های پایانی کوههای زاگرس، مرز شرقی این شهرستان و رود دز مرز غربی این شهرستان را تشکیل می‌دهد. میانگین ارتفاع شوشتر از سطح دریا ۱۵۰ متر و ارتفاع نقطه مرکزی شهر از سطح دریا ۶۵ متر است. کوههای مشرف به شوشتر فدلک نام دارند که پایان چین خوردگیهای زاگرس در جلگه خوزستان هستند. فاصله شوشتر تا اهواز ۸۵ کیلومتر و تا تهران ۸۳۱ کیلومتر و تا خلیج فارس ۲۲۲ کیلومتر است.

تقسیمات کشوری

شوشتر تا سال ۸۳ دارای بخش‌های مرکزی و گتوند بود. با تبدیل بخش گتوند به شهرستان گتوند، هم اکنون شهرستان شوشتر دارای بخش‌های مرکزی به مرکزیت شوشتر و شادروان به مرکزیت گوریه‌است. شوشتر از اطراف با شهرستان‌های اهواز، دزفول، گتوند، رامهرمز، مسجد سلیمان و شوش هم‌مرز می‌باشد. شوشتر از دو محله بزرگ موسوم به حیدرخانه یا کهواز و نعمت خانه یا موگیهی تشکیل یافته که حیدرخانه مشتمل بر چهار محله بزرگ ونعمت خانه مشتمل بر هشت محله بوده است که هر محله را خانی اداره میکرده است . خوانین "حیدر خانه" سادات مرعشی بوده اند و خوانین "نعمت خانه" سادات کلانتر بوده اند که تا زمان سید باقر خان کلانتر علاوه بر ریاست بر محله "نعمت خانه" کلانتر شهر نیز بوده واز او بعنوان آخرین کلانتر شوشتر یاد می گردد .از معروفترین کلانترهای شوشتر سید فرج الله خان بوده که همراه برادر دیگرش سید نعمت الله خان مسئول اداره و امنیت شهر را دارا بوده اند .

رودخانه‌ها

شوشتر به دلیل موقعیت ویژه‌ای که در جلگه خوزستان دارد مهد رودخانه‌های بزرگی چون کارون و دز است. رودخانه دز از غرب شوشتر عبور می‌کند و مرز شوشتر با شوش و دزفول را می‌سازد. اما رودخانه کارون پس از عبور از کوههای بختیاری، پس از سد گتوند وارد دشت عقیلی شده، سپس از تنگه‌ای که بین کوههای فدلک و کوشکک است به طور کامل در جلگه خوزستان جاری می‌شود. این رودخانه پس از عبور از این تنگه با تخته سنگ بزرگی که شوشتر بر آن بنا شده برخورد می‌کند و توسط بند میزان به دوشاخه گرگر و شطیط تقسیم می‌شود. شاخه گرگر- یا دودانگه یا مسرقان- کانالی است که دست کند انسان است و تاریخ کندن آن مشخص نیست اما متون تاریخی نشان می‌دهد که این رودخانه ابتدا به رود دیگری در رامهرمز ملحق می‌شده و به خلیج فارس می‌ریخته و در دوران کوروش هخامنشی آن را در منطقه بندقیر توسط سدی به رودخانه کارون باز می‌گردانند. شاخه شطیط یا چهاردانگه نیز که از سد معروف شادروان شاپوری عبور می‌کند در بالادست سد شادروان شاخه‌ای از آن جدا می‌شود که داریون -داریوش یا دارا- نام دارد. این سه شاخه رودخانه کارون شوشتر را همچون جزیره‌ای محصور نموده و در طول تاریخ دشتی وسیع به نام میاناب را آبیاری کرده‌اند. در نهایت هرسه شاخه -شطیط، گرگر و داریون- در منطقه بندقیر جنوب شهرستان شوشتر به یکدیگر ملحق می‌شوند و در همانجا رود دز نیز به کارون ملحق شده و کارون بزرگ را می‌سازند و به‌طرف اهواز حرکت می‌کند.

آب رودخانه پیش از ورود به شهر به دو شاخه تقسیم می‌شود: شاخه «گرگر» کارون که از داخل شهر عبور می‌کند، آبشارهای زیبایی را تشکیل می‌دهد و بسیاری از تأسیسات آبرسانی قدیم همچون: آسیابها، کانالهای پل، سدبندها، بندها و آبشارها برای آن ساخته شده بوده که از عجایب روزگار به شمار می‌روند که به تازگی نیز به عنوان دهمین اثر ایران به ثبت جهانی رسیده‌اند و شاخه دیگر «چهاردانگه» است که از غرب به سوی جنوب شوشتر جریان داشته و در محلی به نام «بند قیر» مجدداً به هم پیوند می‌خورد.

منابع و معادن

شوشتر علاوه بر خاک آبرفتی دامنه زاگرس که بسیار حاصلخیز است دارای معادن گچ، آهک، سنگ ساختمانی، شن و ماسه است. جنگلهای بزرگی بصورت بیشه نیز در میان شاخه‌های مختلف رودخانه کارون وجود دارند. بر اساس آمار در سال ۷۴ جنگلها و مراتع شوشتر ۱۷۵هزار هکتار بوده‌است.

آب و هوا

شهرستان شوشتر جزو شهرهای گرمسیری کشور است، که به سبب قرار گرفتن در منطقه خشک دارای تابستانهای طولانی و بشدت گرم و زمستانهای نسبتاً معتدل است. بالاترین درجه حرارت ثبت شده در شوشتر ۶۰درجه سانتیگراد و پایینترین آن ۶ درجه سانتیگراد زیر صفر است. متوسط بارندگی سالیانه در شوشتر ۳۲۲ میلیمتر محاسبه شده‌است.

وجه تسمیه

بنا به گفته تاریخ نویسان از جمله حمزه اصفهانی، شوشتر به معنی خوبتر است؛ و چون شهر شوش رو به ویرانی می‌رفت، در شش فرسنگی بنا شد که خوش‌آب‌وهواتر و حاصلخیزتر از شوش بود و آن را شوشتر یعنی از شوش بهتر نامیدند.

مستوفی در نزهت‌القلوب می‌نویسد: برخی اصل واژه شوشتر را «ششدر» احتمال دادند. آن بدین دلیل بوده که این شهر دارای شش دروازه بوده که عبارت‌اند از:

• دروازه ماپاریان
• دروازه دسبول
• دروازه آدینه
• دروازه لشکر
• دروازه مقام علی
• دروازه گرگر

بعضی دیگر آن را «شه‌شاتر» یعنی شهر شاه لقب داده‌اند. برخی از تاریخدانان بر این باورند که نام شوشتر از واژه شوشا یا سوسا یعنی مطبوع و دلپسند ماخوذ گردیده‌است.

در پایگاه میراث فرهنگی شوشتر وجه تسمیه‌های دیگری برای شوشتر آمده‌است:

1. شوش به معنای کنارستان، و شوشتر به معنای آن سوی کنارستان
2. زن یزدگرد، شوشین‌دخت نام داشت، که دو شهر شوشتر و شوش را بنا نهاد
3. شوشتر از واژهٔ «شوشدر» گرفته شده، به معنای دروازهٔ شوش
4. برخی پیوند واژهٔ شوشتر را با «تیشتر» (الاههٔ باران، ایزدبانوی آب‌آفرین) می‌دانند
5. برخی بر این باورند که به دلیل این‌که یکی از طوایف «بنی عَجل» که «تستر» نام داشت این شهر را فتح نمود، این شهر به نام او موسوم گشت. یعنی شوشتر از گرفته شده از تشتر(تستر)است.

پیشینه تاریخی

پیشینه تاریخی شوشتر را باید از دو منظر دید. تاریخچه سکونت در منطقه شوشتر و تاریخچه شهر شوشتر.

پروفسور گیرشمن باستان شناس نامدار فرانسوی، غار پبده در شمال شرقی شهر شوشتر را نخستین سکونتگاه انسانی در ایران می‌داند و قدمت سکونت در شوشتر را به ده هزار سال تخمین می‌زند. عیلام شناس معروف والترهینس در کتاب دنیای گمشده عیلام، احتمال داده‌است شوشتر امروز همان آدامدن عیلامی باشد. و ظاهراً هیدالو در جایگاه کنونی این شهر قرار داشته‌است(گیرشمن-ایران از آغاز تا اسلام)، که بعدها رو به ویرانی رفته و سپس به وسیله پادشاهان هخامنشی تجدید بنا گردیده‌است. نیز احتمال داده‌اند محل قدیمی تر و عیلامی شهر در جایگاهی که هماکنون دستوا نام دارد بوده باشد(محلات جنوبی شهر). باستان شناسان در سال ۸۳ با کاوش تل ابوچیزان شوشتر، به آثاری برخوردند که ردپای حکومتهای اولیه شوش را در هفت هزار سال پیش در شوشتر نشان داد.

تاریخچه شهرنشینی

ابن مقنع گوید: «اول شهری که پس از توفان نوح بنا نهادند، شوش و شوشتر بود.»

در باب قدمت شهر شوش برجهانیان هیچ شک نباشد. اما شوشتر... بسیاری گفته‌اند شوشتر را هوشنگ پیشدادی بساخت، هنگامی که وی از شوش به تفرج خارج گشت و به دشتی خوش آب و هوا با رودخانه‌ای پر آب و جنگلهای پردرخت رسید و به آن منطقه صفت افضل بر شوش نسبت داد: «شوش تر»، یعنی از شوش بهتر و دستور داد شهری به غایت زیبا و عظیم بنا کنند. ما با پذیرش قدمت شهر شوش ناچاریم با اندک سالی تفاوت قدمت شهرنشینی و تمدن در شوشتر را نیز باور داشته باشیم. در روزگاری که رسم زندگی بر کوچ نشینی بوده سنگ بنای شهری عظیم را بنا نهاده‌اند که پس از طی هزاره‌ها تا امروز آباد است. بسیاری از شهرها، با پیشرفت یک روستا به شهر تبدیل شده‌اند، اما سنگ بنای شوشتر از ابتدا شهر بوده‌است. متون تاریخی بسیاری از وجود قلعه سلاسل و نهر دارا یا داریوش شوشتر حکایت می‌کنند که این آبادی شوشتر را در دوران هخامنشی اثبات می‌کند. از دوران اشکانیان نیز باستان شناسان اشیا و سفالهای بسیاری در محدوده شهر شوشتر کشف کرده‌اند. اما شوشتر در زمان ساسانیان از شهرهای مهم ایران بوده و توجه حکومت را بسیار به خود معطوف کرده‌است. به گونه‌ای که قیصر روم را که شاپور اول ساسانی اسیر کرده بود به آبادی و عمران شوشتر می‌گمارد و بنا یا تجدید بنای سد شادروان را به وی می‌سپارد. در دوران ساسانیان تأسیسات آبی عظیم و پیچیده‌ای در شوشتر ساخته شده‌است که اکنون از مجموعه آنها به‌عنوان بزرگ‌ترین موزه آبی دنیا یاد می‌کنند. سدها، پلها، آسیابها و کانالهای بسیاری از آن دوران در شوشتر به یادگار مانده‌است. با ورود اسلام، سال ۱۷ هجری در جنگ شوشتر مسلمانان پس از وقفه‌ای طولانی موفق به فتح شوشتر می‌شوند. فرمانده لشکر ایرانیان، هرمزان و لشکر مسلمانان ابوموسی اشعری بود. در این جنگ براءبن مالک از صحابه پیامبر شهید گشت که در کنار قلعه سلاسل دفن است و آرامگاهش اولین بقعه اسلامی در ایران است. هرمزان نیز به دست مسلمانان اسیر گشت و وی را به امام علی سپردند.

در دوران اسلامی شوشتر از نظر علمی، فرهنگی و معارف اسلامی به مرحله‌ای رسید که همواره مورد توجه بود و در تمام دوران اسلامی مرکز حکومتی خوزستان بوده‌است. در آن دورانهای پر از کشمکش، در شورشهایی که بر علیه خلفای اموی و عباسی صورت می‌گرفت تا حمله مغولان خوزستان از موقعیت استراتژیکی برخوردار بود و فتح شوشتر بمنزله تسخیر خوزستان بود. در پایان قاجاریه با احداث راه آهن و عدم عبور آن از شوشتر و بی رونق گشتن کشتیرانی در کارون شمالی، شوشتر موقعیت بندری خود را از دست می‌دهد. متعاقب رکود اقتصادی در شوشتر، مرکزیت خوزستان به اهواز منتقل می‌گردد و با کشف نفت در خوزستان، توجه حکومت پهلوی معطوف به آبادان، مسجدسلیمان و اهواز می‌گردد و دیگر شهرهای خوزستان از روند توسعه باز می‌مانند و همواره در یک قرن گذشته نمودار توسعه شوشتر رو به منفی می‌رود. در دهه ۵۰ با ایجاد شرکت کشت و صنعت کارون (بزرگ‌ترین کارخانه تولید قند و شکر خاورمیانه) فصل جدیدی برای توسعه یافتن شوشتر آغاز می‌شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در طول جنگ تحمیلی، شوشتر از حملات هوایی دشمن در امان نمی‌ماند. اما نسبت به شهرهایی چون دزفول و اهواز دارای امنیت بهتری بوده و همین امر باعث می‌شد تا بسیاری از هموطنان جنگ زده به شوشتر پناه بیاورند.

در سفرنامه‌های بسیاری از شوشتر یاد شده‌است و نام شوشتر نیز در طول تاریخ جهان گیر بوده‌است. در متون تاریخی غرب (روم و یونان باستان) شوشتر را با Šurkutir می‌شناسند. همچنین در جهان عرب شوشتر را با نام «تستر» می‌شناسند. در بسیاری از اشعار کهن فارسی از دیبای شوشتر، پرند شوشتر و بهار شوشتر یاد شده‌است. همچنین شاهنامه فردوسی ماجرای ساختن سد شادروان شوشتر را در زمان شاپور اول ساسانی نقل می‌کند. شوشتر از دو محله بزرگ موسوم به "حیدرخانه یا کهواز" و "نعمت خانه یا موگیهی" تشکیل یافته که "حیدرخانه" مشتمل بر چهار محله بزرگ و "نعمت خانه" مشتمل بر هشت محله بوده است که هر محله را خانی اداره میکرده است .

سادات شوشتر

۱- سادات کلانتر

سادات کلانتر منتسب به شاخه ای از ساداتند که سادات گوشه نام دارند و از اولاد امام الهمام موسی الکاظم علیه السلامهستند و جد اعلای آنان به نام سید کمال الدین ولی که نسب او با هفده واسطه به موسی کاظم می رسد در کوهستانهای شمال دزفول در گوشه دره نور آباد نزدیک شها و دنیکل که نزدیک لیوس است مدفون می باشد .

سید رشید الدینبن سید محمد شمس الدینبن کمال الدین ولیجد اعلای سادات کلانتر است که در زمان واخشتو خان حاکم شوشتر از دزفول به شوشتر آمد و خانه و املاک بساخت ، سید رشید الدین خوشنویس بود و خوشنویسان آنوقت همه شاگردان او بودند . سید رشید الدین دارای یک پسر به نام سید خلف بوده و خود سید خلف نیز دارای یک پسر به نام سیدمحمد صادق بوده به واسطه ازدواج با دختر حاجی محمد تقی کلانتر و به واسطه اینکه از حاجی محمد تقی کلانتر اولاد ذکوری باقی نمانده بود منصب موروثی کلانتری پس از حاجی محمد تقی به سید محمد صادق رسید و پس از او به فرزندانش سید فرج الله خان و سید نعمت الله خان رسید

در دوره صفویه و قاجاریه ، کلانتر کسی بوده که نظم و نسق شهر بدست او بوده و کدخدایان محله را تعیین و اداره میکرده این کار با مشورت و موافقت مردم هر محل و افراد هر صنف انجام میپذیرفته است . رسیدگی به اختلافات کسبه و اصناف و شکایات رعایا و زارعین و رفع ظلم اقویا از ضعیفان و اصلاح حال رعیت از جمله وظایف کلانتر بوده اند .

معروفترین کلانتر شوشتر سید باقر خان کلانتر بوده که در بحبوحه جنگ جهانی اول و اشغال خوزستان بدست قوای انگلیسی به مخالفت با آنها برخاسته (۱۳۳۵ هجری قمری) و با قشون انگلیس و عمال آنها مبارزاتی خونین را رقم میزند . پس از اشغال ایران توسط قوای انگلیس و ضعف حکومت مرکزی در اداره امور شهر ها نیروهای انگلیس شهر های ایران را یکی پس از دیگری به اشغال خود در آوردند و عمال خود را بکار گماشتند . در شوشتر سید باقر خان کلانتر با توجه به نفوذ و قدرتی که دارد اشغال شهر را بدست قوای بیگانه بر نمیتابد و علم شورش و مبارزه را بر علیه قوای انگلیس و دست نشاندگانشان بر می افرازد و سپس یکی از مقامات اداری شوشتر را که توسط انگلیسی ها منصوب شده بود دستگیر و زندانی و سر انجام اعدام میکند پس از آن قوای انگلیس با همکاری سواران شیخ خزعل به شوشتر حمله کرده و چند محله را غارت میکنند سید باقر خان کلانتر به همراه بستگان و همشهریان متعصب نبرد خونین و دلاورانه ای میکنند اما سرانجام به دلیل فشاری که به مردم شهر وارد شده بود پس از چند روز مقاومت سید باقر خان خود را ناچار به تسلیم میبیند . قوای انگلیس او را به همراه تعدادی از بستگان به هند تبعید میکنند . پس از دستگیری سید باقر خان کلانتر به توصیه عمال انگلیس، کنسول انگلیس دستور غارت و ضبط اموال سادات کلانتر را صادر کرده و از جمله فرمان تیر باران شانزده تن از سادات کلانتر را در قلعه سلاسل می دهد و خانه سید باقر خان که در آن زمان جزئ عمارات مجلل شهر بوده جایگاه کنسول گری انگلیس میگردد . در این میان برادر دیگر سید باقر خان کلانتر که سید عزیزالله خان نام داشته و جزه روحانیون بوده با لباس مبدل عشایری و تحمل مشقات بسیار خود را به تهران رسانید و به داد خواهی پرداخت . اگرچه در محیط آنروز تهران گوش کسی به چنین حرفهایی بدهکار نبود ولی سر انجام سید عزیزالله خان موفق شد که دولت وقت را وادار سازد با حکومت انگلیس مزاکره کرده و موافقت آنان را با رهایی سید باقر خان و بستگانش و استرداد اموال آنها جلب نماید . به این ترتیب سید باقر خان کلانتر پس از تحمل چهار سال تبعید به ایران برگشت اما بازگشت او به شوشتر سه سال بعد بود و او در این مدت در تهران ماند در همان هنگام شیخ خزعل در خوزستان با سید باقر خان بنای ناسازگاری گذاشته و به انحائ مختلف در صدد آزار و اذیت بر میاید . سید باقر خان به ناچار به رئیس الوزرای وقت مستوفی الممالک شکایت میبرد . مستوفی الممالک به سید باقر خان توصیه می کند که با شیخ خزعل از در سازش در آید . اما در همین حال وقایع سیر دیگری میپیماید و سردار سپه که پس از استعفای مستوفی الممالک دولت را قبضه نموده بود شیخ خزعل را از میان بر میدارد و در نهایت فرصتی برای سازش سید باقر خان کلانتر و شیخ خزعل باقی نمی ماند و سید باقر خان پس از این واقعه به آسودگی در شهر میزست و حتی در سالهای پایانی عمر رئیس انجمن شهر میگردد . مرحوم سید باقرخان کلانتر سخت پایبند سنن ملی و مذهبی بود . یک بار در مسافرتی به عتبات با اصرار به رعایت یک سنت مذهبی شیعه نزدیک بود کار را به جا های باریک بکشاند . عکسی که در حدود سال ۱۳۰۹ هجری خورشیدی از او بجا مانده او را با لباس بلند ایرانی و کلاه ماهوت بدون لبه نشان میدهد در حالیکه در آن هنگام استفاده از کلاه پهلوی لبه دار اجباری و پوشیدن لباس های سنتی ممنوع بوده است سید باقر خان کلانتر در سال ۱۳۵۳ هجری قمری در شوشتر در گذشت و جنازه اش را به نجف اشرف حمل نموده و در آنجا مدفون نمودند .

جاذبه‌های گردشگری

شوشتر هم در دوران پیش از اسلام و هم پس از اسلام رونق فراوانی داشته‌است که آثار آن در مکانهای تاریخی و مذهبی شهر دیده می‌شود. این شهر همچون دزفول، معماری و بافت سنتی خاص خود را دارد. از مهم‌ترین دیدنی‌های این شهر مجموعه آبشارها و راههای آبی زیر زمینی شوشتر است. به علاوه در این شهر تعداد زیادی آرامگاه متبرکه، امامزاده وجود دارد که به همین علت شوشتر در بین اهالی منطقه با نام «شهرِ چهل پیر» نیز شناخته می‌شود.

معماری

بافت سنتی معماری این شهر متراکم و فشرده‌است. کوچه‌های باریک و دیوارهای بلند و گذرگاههای تنگ که همگی با گذر از «ساباط»ها یا سایه بان‌ها به میدانچه‌های اصلی شهر ختم می‌شوند، زیبایی کم نظیری دارند. ساباط‌ها علاوه بر ایجاد فضاهای خنک در معابر، ارتباط دو منزل را در فواصل مختلف ایجاد کرده و علاوه بر پیوند معماری، زمینه‌ای را برای ارتباط و ساخت طبقات بیشتر فراهم می‌آورده‌است. گذرگاه‌های باریک با پیچ و شکستگیهای مختلف علاوه بر آنکه راه‌حلی برای گریز از گرما و هدایت جریان باد به کوچه پس کوچه‌ها و دهلیز و خانه‌ها بوده‌اند، محلات مختلف شهر را با پرداختی زیبا به دروازه‌ها و مدخلهای ورودی شهر مرتبط می‌ساخته‌اند. بافت معماری یکدست و همگون با بهره گیری از مصالح بومی یعنی آجر و خلق نقشهای زیبا و ابتکاری تحت عنوان «خوون چینی» بر سر در بناها، جلوه‌های خوشایندی را در معماری این منطقه ایجاد کرده‌است. به طور کلی، شکل و ترکیب شوشتر و دزفول تابع تناسب زمین، موقعیت صخره‌ها و پستی و بلندیهای خاک و جریان رودخانه هاست. به این ترتیب ارتباطی هنرمندانه با عناصر طبیعی را در جهت خلق فضاهای معماری که در شهرهای دیگر استان یافت نمی‌شود ایجاد کرده‌است. شوشتر به لحاظ به کارگیری معماری آجر و آسیابهای آبی ابداعات ویژه‌ای دارد.

مکان‌های مذهبی

یکی از دیدنی‌های مذهبی این شهر، مسجد جامع شوشتر می‌باشد که از کتیبه‌های آن چنین استنباط می‌شود که خلفای عباسی در زمان امام حسن عسگری به ساخت آن اقدام نموده و پس از آن تکمیل و ترمیم شده‌است. این مسجد با ۵۴ ستون در ایوان و طاقهای موسوم به رومی تأثیر فرهنگ دیرینه ایران و معماری محلی منطقه را با سقفها، گچبریها، کنده کاریها، و مناره‌ها و آجرکاریهای پر نقش ملهم از فرهنگ اسلامی در قالبی ارزشمند و زیبا به منصه ظهور رسانده‌است. هم چنین بقعه امامزاده عبدالله یکی از زیباترین بناهای شوشتر با نقشهای ویژه و پلکانها و نوشته‌هایی بر قطعات سنگی و کاشیها و لچکها و ستونهای بسیار بر بالای تپه‌ای مشرف بر شهر شوشتر و بقعه براء بن مالک انصاری که در واقع قدیمی‌ترین مقبره اسلامی در ایران به شمار می‌رود. قابل ذکر است او یکی از صحابه دلاور پیامبر بود که هنگام فتح شوشتر کشته شد و آرامگاه او در شمال شهر مقابل قلعه سلاسل قرار دارد.

فهرست برخی از آرامگاه‌های شوشتر:

• آرامگاه امامزاده عبدالله شوشتر
• مقام صاحب الزمان شوشتر
• مقام حضرت عباس شوشتر
• مرقد علامه شیخ شوشتری
• آرامگاه براءبن مالک انصاری
• آرامگاه سید محمد بازار شوشتر
• آرامگاه سید محمد ماهرو شوشتر
• آرامگاه سید محمد گلابی شوشتر
• آرامگاه شعیب نبی شوشتر
• آرامگاه شهید حسین مکوندی

مکانهای دیدنی شوشتر

تاریخی:

• مجموعه آبشارهای شوشتر
• مسجد جامع شوشتر
• پل و سد شادروان شوشتر
• قلعه سلاسل
• بند میزان
• رودخانه دست کند گرگر
• دخمه‌های زرتشتی شوشتر
• کاروانسراهای شوشتر
• چشمه سیزنگر
• توکمری
• تو عاشقون
• بافت قدیم شوشتر
• بند ماهی بازان شوشتر
• پل بند لشکر
• بند خاک
• بند برج عیار
• بند شرابدار
• پلهای حاج خدایی باطنی و مستوفی، پل شاه علی

دیدنیهای دیگر:

• بازار سنتی شوشتر
• پل کابلی شوشتر، اولین پل کابلی خاورمیانه و ایران
• پارکهای ساحلی داریون، هرمزان، شهید همت پور، شهید مطهری و سیکا
• پارک طبیعت آبشار شوشتر، پارک جنگلی شوشتر
• باغ‌های شوشتر
• شهرک شوشترنو، برنده جایزه جهانی معماری در سال ۲۰۰۰
• سواحل رودخانه کارون و شاخه‌های متعددش در شوشتر
• تپه‌های سرسبز و دیدنی جاده شوشتر-[عقیلی] در بهار
• بیشه زارهای موجود در جزایر و سواحل رودخانه‌های کارون و دز
• کوه فدلک
• روستاهای تک تکاب و گرآب

–== افراد برجسته شوشتری == برای توضیحات بیشتر در مورد شاعران شوشتری، به صفحه شاعران شوشتری مراجعه کنید

• ابو محمد سهل بن عبدالله شوشتری(سهل تستری) (۲۰۳ تا ۲۸۳ ه.ق.) استاد حسین بن منصور حلاج عارف معروف
• قاضی نورالله شوشتری معروف به شهید ثالث (زاده:۹۵۶ شوشتر، درگذشت:۱۰۱۹ هند) فقیه اصولی، متکلم جدلی، محدث رجالی و شاعر و عالم شیعه عهد صفویه، و قاضی لاهور در زمان جهانگیر شاه گورکانی در هند
• شیخ جعفر شوشتری (خطیب توانا با بیانی رسا و بلیغ، صاحب کتاب معروف خصائص الحسینیة)
• علامه محمدتقی شیخ شوشتری (بزرگترین عالم علم رجال)
• سید نعمت‌الله جزایری
• آقا سید علی شوشتری که استاد آخوند ملاحسینقلی همدانی(از برجسته‌ترین عرفای متأخر) بود، و حسینقلی همدانی زیر نظر او به سلوک پرداخت
• شیخ مرتضی انصاری عالم اصولی والاقدر، که فرزند محمد امیر بن شمس الدین بن احمد بن نورالدین بن محمد صادق شوشتری است
• سردار شهید محمد جهان آرا (متولد خرمشهر، اصالتا شوشتری)
• شهید علم الهدی (متولد اهواز، اصالتا شوشتری)
• سردار نورعلی شوشتری از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود که در انفجار انتحاری در پیشین شهید شد(شهادت ۲۶ مهر ۱۳۸۸)
• سردار دارویی (از سران سپاه)
• سردار شهید یوسف کلاهدوز (متولد خرمشهر، اصالتا شوشتری)
• محمد حسن مرعشی شوشتری (معاون اسبق قوه قضاییه درگذشته به سال ۱۳۸۷)
• اسماعیل شوشتری: وزیر دادگستری در دولت هاشمی رفسنجانی و محمد خاتمی
• دکتر خلیفه شوشتری (متولد نجف، اصالتا شوشتری، استاد و موسس گروه عربی دانشگاه شهید بهشتی)
• حجه الاسلام امام(رییس سابق دانشکده الهیات دانشگاه تهران)
• آیت‌الله سید نورالدین امام(تولد ۱۲۶۷ ه.ش. شوشتر، وفات ۱۳۲۴ ه.ش. مسجدسلیمان) که محقق و نویسنده‌، به خصوص در رشته‌های اسلامی شامل (تفسیر و فقه و اصول و حدیث و اخلاق ) تاریخ و جغرافیا بود و به زبانهای فارسی، عربی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی آشنایی داشت
• سید محمدعلی امام شوشتری (محقق برجسته و صاحب کتاب "واژه های دخیل فارسی در عربی" درگذشته به سال ۱۳۵۰)
• شیخ مهدی شرف الدین شوشتری (تاریخ وفات:۱۳۵۳ه‍.ش) دانشمند، واعظ و مؤلف کتب دینی
• عبداللطیف موسوی شوشتری سفرنامه‌نویس ایرانی دوره قاجار، و از نخستین ایرانیانی که درباره جامعه و شیوه‌ی کشورداری در غرب نوشت
• حسین بن عبدالله شوشتری اصفهانی (استاد علامه محمدباقر مجلسی)
• سید مسعود شوشتری (معروف به گپ) شاگرد انیشتین
• آیت الله شیخ محمدجعفر محلاتی(تولد ۱۲۸۴ قمری) از روحانیان مبارز جنوب بود. جد اعلای وی شوشتری بوده است
• مولانا عبدالله شوشتری از علمای دورهٔ صفویه که نزد شاه عباس دارای منزلت و بزرگی بسیار بوده، و صاحب مدرسه ملا عبدالله بوده است
• میرعبداللطیف شوشتری(وزیر تیپوسلطان که حاکم حیدرآباد هند بود، و مولف تحفه البلدان)
• استاد ابراهیم دلاوران (رئیس انجمن خوشنویسان شوشتر)، برنده چندین مقام کشوری در زمینه خوشنویسی نستعلیق
• ابوالعلاء شوشتری (بوالعلاء شُشتری) شاعر ایرانی پارسیگوی سده ۴ هجری دوره سامانیان
• شباب شوشتری (متولد سال ۱۲۵۰ هجری قمری) شاعر و متخلص به شباب شاگرد شیخ جعفر شوشتری
• سحابی استرآبادی شوشتری (شاعر عهد صفوی)
• رضا خندان (بازیگر سینماو تلویزیون، از اثار مشهور او "مجنون" به کارگردانی رسول ملا قلی پور و سریال چراغ جادو است. درگذشته به سال ۱۳۸۹ )
• احمد نجفی شوشتری (بازیگر، متولد خرمشهر، اصالتا شوشتری)
• استاد محمد موسوی شوشتری (نوازنده چیره دست نی)
• استاد محمد برجسته (استاد چیره دست تار ایران، درگذشته)
• سید مسعود شوشتری (معروف به گپ) شاگرد انیشتین

1. مورد فهرست شماره‌ای

شهید سید محمد جواد شرافت (از شهدای حزب جمهوری اسلامی و نماینده مردم شوشتر در دوره اول مجلس شورای اسلامی - متولد شوشتر )

جستارهای وابسته

• دانشمندان و فضلای شوشتری
• چهره‌های سرشناس شوشتر
• کشت و صنعت کارون شوشتر

نگارخانه

• 

  اولین پل کابلی ایران و خاورمیانه در شوشتر

• 

  نمایی از شهرک شوشترنو در شوشتر، برنده جایزه جهانی معماری در سال ۲۰۰۰ م.

• 

  نمایی از امامزاده عبداله، نوه امام زین العابدین در شوشتر - بنا:سلجوقیان

• 

  نمایی از بقعه امامزاده عبداله و پل بند ساسانی لشکر - شوشتر

• 

  طبیعت زیبا در کرانه‌های کارون - شوشتر

• 

  دشت گل واقع در شمال شرقی شوشتر

• 

  دریاچه پارک طبیعت آبشار شوشتر

• 

  بافندگی سنتی در شوشتر - موج بافی

• 

  دانشکده امام صادق دانشگاه آزاد اسلامی شوشتر

منابع

• تذکره شوشتر(سید عبدالله جزایری)
• شوشتر یعنی خوبتر (اکرم مریدی)
• شوشتر در گذر تاریخ (محمد تقی زاده)
• تاریخ جغرافیایی خوزستان (سید محمد علی امام شوشتری)
• دیار شهریاران یا آثار و بناهای تاریخی خوزستان (احمد اقتداری)
• احمدیان محمد تاریخ شوشتر چاپ اول:اصفهان:۱۳۷۳

پیوند به بیرون

• شوشتر در فلیکر
• پایگاه جامع فرهنگی و اطلاع رسانی شوشتر
• وبگاه خبری شوشتر
• وب‌گاه بناهای آبی تاریخی شوشتر
• نقشه گردشگری شوشتر
• تاریخ جغرافیای خوزستان نوشته سید محمد علی امام شوشتری