شهرستان فردوس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

شهرستان فردوس
اطلاعات کلی
نام رسمی :	شهرستان فردوس
کشور :	ایران
استان :	خراسان جنوبی
سال شهرستان شدن :	۱۳۲۶[۱]‎
مردم
جمعیت	۶۱٬۳۴۶ نفر[۲]
تراکم جمعیت:	۴٫۶۲ نفر بر کیلومتر مربع
زبان‌های گفتاری:	فارسی
مذهب:	اسلام (شیعه)
جغرافیای طبیعی
مساحت:	۱۳٬۲۷۷ کیلومتر مربع
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی :	۰۵۳۴
وب‌گاه :	http://sk-ferdos.ir/
شهرها
فردوس، بشرویه، اسلامیه
بخش‌ها
مرکزی، بشرویه

شهرستان فردوس به مرکزیت شهر فردوس، در شمال استان خراسان جنوبی و بین ۳۹-۳۲ درجه تا ۴۲-۴۳ درجه عرض شمالی و ۵-۷۵ تا ۵۵-۵۸ درجه طول شرقی واقع شده‌است. این شهرستان، از شمال به شهرستان‌های بردسکن و گناباد، از شرق به شهرستان‌های گناباد و سرایان و از جنوب و غرب به شهرستان بشرویه محدود می‌شود. مساحت شهرستان ۱۳٬۲۷۷ کیلومتر مربع است.

فهرست مندرجات ۱ پیشینه شهرستان تا امروز ۲ مشخصات کلی شهرستان ۳ جمعیت ۴ جاذبه‌های گردشگری ۵ ویژگی‌های اقلیمی ۶ وضعیت کشاورزی ۷ ناهمواری‌ها ۸ پوشش گیاهی ۹ راه‌ها ۱۰ محصولات فردوس ۱۱ جستارهای وابسته ۱۲ پیوند به بیرون ۱۳ منابع

[ویرایش] پیشینه شهرستان تا امروز

این شهرستان در سال ۱۳۲۶^[۱] پس از افزایش تعداد شهرستان‌های استان خراسان از ۷ شهرستان به ۱۱ شهرستان، هم‌زمان با شهرستان‌های نیشابور، کاشمر و درگز تأسیس گردید.^[۳] شهرستان فردوس در ابتدا مشتمل بر بخش‌های مرکزی، طبس و بشرویه بود.^[۱]‎ در لغت‌نامه دهخدا، در مورد تقسیمات کشوری شهرستان فردوس آمده‌است: «شهرستان فردوس از سه بخش به نام حومه، بشرویه و طبس تشکیل شده، جمع قراء و قصبات آن ۴۵۳ و تعداد نفوس شهرستان ۵۵٬۸۷۸ تَن است.»^[۴]

در تیرماه سال ۱۳۳۹، بخش طبس از شهرستان فردوس جدا شده و به صورت شهرستان درآمد و همچنین بخش سرایان نیز از بخش مرکزی (بخش حومه در آن زمان) جدا شده و به یک بخش مستقل تبدیل شد.^[۱]‎ پس از تقسیم استان خراسان به سه استان در سال ۱۳۸۴، بخش سرایان از این شهرستان جدا شده، به شهرستان تبدیل شد و به استان خراسان جنوبی ملحق گردید. تا اسفند ۱۳۸۵، شهرستان فردوس متعلق به استان خراسان رضوی بود که در این زمان طی مصوبه دولت به استان خراسان جنوبی ملحق گردید.^[۱]‎ این موضوع، واکنش‌ها و مخالفت‌های شدیدی را در بین مردم در پی داشت. همچنین در آبان سال ۱۳۸۷، بخش بشرویه به شهرستان ارتقا یافت و از این شهرستان جدا شد. در حال حاضر این شهرستان، شامل یک بخش (مرکزی) و ۳ دهستان بوده و متعلق به استان خراسان جنوبی می‌باشد.

[ویرایش] مشخصات کلی شهرستان

این شهرستان، دارای ۲ شهر فردوس و اسلامیه، یک بخش و ۳ دهستان است. همچنین این شهرستان، تعداد ۷۷۱ آبادی دارد که از این میان، ۱۶۵ روستا دارای سکنه می‌باشند.

• بخش مرکزی
  • دهستان باغستان
  • دهستان برون
  • دهستان حومه

شهرها: اسلامیه و فردوس

[ویرایش] جمعیت

بر اساس سرشماری عمومی نفوس ومسکن در سال ۱۳۷۵، جمعیت این شهرستان با احتساب بخش سرایان ۸۶٬۶۲۵ نفر بوده که پس از انتزاع بخش سرایان و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت آن بالغ بر ۶۱٬۳۴۶ نفر بوده‌است.^[۲]‎ با توجه به ارتقای بخش بشرویه به شهرستان و جداشدن آن از این شهرستان، جمعیت محدودهٔ کنونی این شهرستان در سرشماری سال ۱۳۸۵، ۳۸٬۳۰۱ نفر بوده‌است.^[۲]‎ میزان باسوادی در شهر فردوس، ۹۱٫۱٪ و در شهرستان فردوس، ۸۴٫۴٪ است که از میانگین کشور و استان، بسیار بالاتر است.^[۲]‎

[ویرایش] جاذبه‌های گردشگری

شهرستان فردوس، از جمله شهرستان‌های تاریخی کشور است که از ۱۹۰ اثر تاریخی شناسایی شده در آن، تاکنون ۹۰ اثر به ثبت آثار ملی رسیده‌اند.^{[۵] [۶]} مهمترین جاذبه‌های گردشگری این شهرستان عبارتند از:

• آبگرم معدنی فردوس
• مدرسه علمیه علیا
• مسجد جامع تون
• قنات بلده
• مسجد، آب انبار و حمام کوشک
• کوه قلعه فردوس
• روستای ییلاقی باغستان علیا
• روستای ییلاقی بیدسگان
• قلعه حسن‌آباد

[ویرایش] ویژگی‌های اقلیمی

این شهرستان با توجه به موقعیت جغرافیایی و عدم وجود توده‌های مرطوب و کوهستان‌های مناسب و به علت مجاورت با دو کویر مرکزی و نمک دارای آب و هوای صحرایی، خشک و کم‌باران می‌باشد. میانگین میزان بارندگی این شهرستان در حدود ۱۵۵ میلی‌متر در سال است. این شهرستان به لحاظ وسعت زیادش از نظر آب و هوایی دارای دو منطقه متفاوت است:

-مناطق کوهپایه‌های شمالی که معمولاً دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های معتدل می‌باشد که شهرهای فردوس و اسلامیه تقریباً در این ناحیه قرار دارند و علت وجود این آب و هوا عمدتاً کوهستانی و مرتفع بودن آن است.

-قسمت جنوب و جنوب غربی که دارای تابستان‌های فوق‌العاده گرم و خشک می‌باشد.

[ویرایش] وضعیت کشاورزی

با توجه به میزان بارندگی کم در این شهرستان، عمدهٔ زمین‌های کشاورزی به صورت آبی می‌باشند. کل سطح زیر کشت این شهرستان در حدود ۲۷٬۰۰۰ هکتار است. از این میان، نزدیک به ۸٬۰۰۰ هکتار، به صورت دیم بوده و بقیه آبی هستند. مهم‌ترین محصولات باغی این شهرستان، انار و پسته هستند که سطح زیر کشت انار در این شهرستان، ۲۱۰۰ هکتار^[۷] با میزان تولید سالانه بیش از ۳۰ هزار تن^[۷]‎ (حدود ۴۰ درصد تولیدات باغی استان خراسان جنوبی) و تولید پسته در سال ۱۳۸۸ از ۳۱۰۰ هکتار سطح زیر کشت این محصول، حدود ۳۰۰۰ تن بوده‌است.^[۸]

همچنین در سال ۱۳۸۴، ۱۱ تن زعفران خشک در این شهرستان تولید شده‌است. سطح زیر کشت زعفران در شهرستان فردوس، ۳٬۲۰۰ هکتار است. محصول زعفران فردوس در مؤسسه تحقیقاتی خراسان، به عنوان مرغوب‌ترین زعفران از نظر عطر و رنگ‌دهی شناخته شده‌است.^[۹]

[ویرایش] ناهمواری‌ها

بلندترین ارتفاعات شهرستان فردوس از شمال تا شمال شرق آن و در راستای شمال غربی به جنوب شرقی امتداد یافته‌اند. بلندترین قلهٔ این رشته‌کوه، سیاه‌کوه با ارتفاع ۲٬۸۱۳ متر است.^[۱۰]

دشت فردوس، در پایین‌دست این ارتفاعات قرار دارد که شهر فردوس در آن واقع شده‌است. وسعت حوضه آبریز دشت فردوس ۱٬۳۶۰ کیلومتر مربع است که ۵۰۰ کیلومتر مربع آن را دشت و بقیه را ناهمواری‌ها تشکیل می‌دهند.^[۱۰]‎ بلندترین نقطهٔ آن، قله سیاه‌کوه و پایین‌ترین نقطهٔ خروجی دشت ۱٬۱۰۰ متر بلندتر از سطح دریا است.^[۱۰]‎

همچنین در جنوب غربی شهر فردوس، رشته کوه کم‌ارتفاعی وجود دارد که در نهایت به کوه‌های بیرجند می‌پیوندد که دو قله آن به نام‌های کوه قلعه و کوه قلعه حسن‌آباد آثار تاریخی دوران اسماعیلیه را در خود جای داده‌اند.^[۱۰]‎

[ویرایش] پوشش گیاهی

با توجه به میزان بارش کم، درجه حرارت بالا، جنس خاک و سایر شرایط طبیعی و جغرافیایی در شهرستان فردوس، پوشش گیاهی از نوع استپی است که بر حسب میزان رطوبت تغییر می‌کند و این پوشش در قسمت‌های شمالی و مرتفع انبوه بوده و تبدیل به مراتع می‌شود. مهم‌ترین گیاهان استپی شهرستان عبارت‌اند از: خارشتر، گون، گز، قیچ، تاغ، تریخ، اسپند و شورکده که اغلب از نوع گیاهان سازگار به شوری می‌باشند. ویژگی عمده تمامی این ناحیه تنک بودن پوشش گیاهی آن است که به ندرت بیش از یک سوم خاک را می‌پوشاند. در بین گیاهانی که به طور طبیعی رشد می‌کنند، گیاهانی که مصرف دارویی دارند در منطقه یافت می‌شوند که بعضی از این گیاهان عبارت‌اند از ختمی، بادیان، ترنجبین، زرشک، زیره، خارخشت، شوید، کلپوره، کاسنی و بارهنگ.

[ویرایش] راه‌ها

شهرستان فردوس، در مجموع دارای ۴۱۵ کیلومتر جادهٔ آسفالته بوده که ۳۸ کیلومتر آن بزرگراه است.^[۱۱] همچنین ‪ ۹۷‬درصد روستاهای با بیش از ‪۲۰‬ خانوار جمعیت در این شهرستان از راه آسفالته برخوردارند که بیشترین میزان در استان خراسان جنوبی است.^[۱۲]

[ویرایش] محصولات فردوس

از مهم‌ترین صنایع دستی شهرستان فردوس می‌توان پارچه بافی (تون بافی)، سفالگری، برک بافی، قالی، گلیم، نمد مالی، مشبک و معرق کاری را نام برد.

محصولات و سوغات اصلی منطقه را انار، زعفران، بادام، پنبه، گردو، انواع کشک، قره قروت و زیره تشکیل می‌دهد. پسته نیز از جمله محصولات شهرستان فردوس است که در انواع مختلف: کله قوچی، آحمد آقایی، محلی، فندقی و سایر انواع مختلف تولید می‌شود.

[ویرایش] جستارهای وابسته

• فردوس
• آبگرم معدنی فردوس
• اسلامیه
• زعفران
• انار

[ویرایش] پیوند به بیرون

• وب‌گاه فرمانداری شهرستان فردوس
• نقشه شهرستان فردوس
• تصاویری از جاهای دیدنی فردوس
• گزارش تصویری برداشت زعفران از مزارع فردوس

[ویرایش] منابع

• خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)
• خبرگزاری فردوس نیوز

	شهرستان فردوس
بخش مرکزی
شهرها	فردوس | اسلامیه
دهستان	روستاهای مهم بخش مرکزی
باغستان	باغستان علیا | باداموک | باغستان سفلی | بیدسگان | ترشیزوک | رحمت‌آباد | سرند | فتح‌آباد | فریدونی | گستج | مهران‌کوشک | مهوید
برون	برون | ابدکی | افقو | امرودکان | انارستانک  | بکری پایین | چشمه خانم | خانیک | خرو | ظهر | لجنو
حومه	خانکوک | ابراهیم‌آباد | چاه پالوند | چاه‌نو | حسین‌آباد | طاهریه | کجه
جاهای دیدنی	آبگرم معدنی فردوس |مدرسه علمیه علیا |مسجد جامع تون |مجموعه تاریخی کوشک |کوه قلعه |قلعه حسن‌آباد |روستای ییلاقی باغستان علیا |روستای ییلاقی بیدسگان |قنات بلده

	استان خراسان جنوبی
مرکز	بیرجند
شهرستان‌ها	بشرویه • بیرجند • درمیان • سرایان • سربیشه • فردوس • قائنات • نهبندان
شهرها	آرین‌شهر • اسدیه • اسفدن • اسلامیه • آیسک • بشرویه • بیرجند • حاجی‌آباد • خضری دشت بیاض • خوسف • زهان • سرایان • سربیشه • سه‌قلعه • شوسف • طبس مسينا • فردوس • قائن • قهستان • مود • نهبندان • نیمبلوک
جای‌های دیدنی	آبگرم معدنی فردوس • آرامگاه ابن حسام خسفی • آرامگاه ابوحامد • ارگ کلاه‌فرنگی • باغ شوکت‌آباد • تخت سردار • زیارتگاه باش‌آباد • عمارت اکبریه • غار چنشت • قلعه پائین • قلعه حسن‌آباد • قلعه فورگ • قلعه نیه • قنات بلده فردوس • کوه قلعه فردوس • مجموعه تاریخی کوشک • مدرسه علمیه علیا • مسجد جامع تون • مسجد جامع هندوالان • موزه بیرجند

این نوشتار دربارهٔ درباره یک مکان جغرافیایی خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.